Efnahagsmál - 

12. Janúar 2012

Ríkisstjórnin hefur skapað vantraust

Samtök atvinnulífsins

1 MIN

Ríkisstjórnin hefur skapað vantraust

Samtök atvinnulífsins og Alþýðusamband Íslands fjalla nú um hvernig forsendur kjarasamninganna frá 5. maí sl. hafa gengið eftir en samkvæmt opnunarákvæði þeirra þarf að tilkynna viðsemjendum í síðasta lagi 20. janúar um uppsögn ef það er niðurstaða annars hvors samningsaðilanna. SA og ASÍ hafa fundað nokkrum sinnum um framvindu mála frá undirritun samninganna og fundarhöld verða áfram í þessari og næstu viku.

Samtök atvinnulífsins og Alþýðusamband Íslands fjalla nú um hvernig forsendur kjarasamninganna frá 5. maí sl. hafa gengið eftir en samkvæmt opnunarákvæði þeirra þarf að tilkynna viðsemjendum í síðasta lagi 20. janúar um uppsögn ef það er niðurstaða annars hvors samningsaðilanna. SA og ASÍ hafa fundað nokkrum sinnum um framvindu mála frá undirritun samninganna og fundarhöld verða áfram í þessari og næstu viku.

Forsendur kjarasamninganna eru í meginatriðum fjórar: Kaupmáttur þarf að hafa vaxið, verðlag hafa verið stöðugt, gengi krónunnar styrkst marktækt og stjórnvöld staðið við gefin fyrirheit. Kaupmáttur hefur vaxið umtalsvert og verðbólga hefur farið minnkandi eftir verðbólguskot á fyrstu mánuðunum í fyrra. Gengi krónunnar hefur lítið styrkst en innflæði af erlendu fjármagni vegna fjárfestinga er helsta forsendan fyrir styrkingu hennar og hefur ekki gengið eftir. Sé eingöngu litið til þessara þriggja þátta í samhengi er ekkert tilefni til endurskoðunar kjarasamninga.

Raunverulegt tilefni er til opnunar kjarasamninga vegna sérlega slakrar frammistöðu ríkisstjórnarinnar við að standa við gefin fyrirheit í yfirlýsingu í tengslum við gerð þeirra. SA hafa sent forsætisráðherra bréf með lista yfir 36 atriði sem koma fram í yfirlýsingunni og hvernig staðið hefur verið við þau fyrirheit.

Yfirlitið sýnir að í 24 atriðum af 36, eða í tveimur þriðju tilvika, hefur ríkisstjórnin ekki efnt það sem fram kom í yfirlýsingunni. Í 7 atriðum hafa mál gengið eftir eins og um var talað en í 5 atriðum eru mál enn í gangi og gæti hugsanlega lokið farsællega.

Afdrifaríkast er að fjárfestingar í atvinnulífinu og opinberar framkvæmdir hafa ekki aukist eins og stefnt var að. Síðustu efnahagsspár gera ráð fyrir 7,7% vexti landsframleiðslu á árunum 2011-2013 en ekki 13,8% eins og lagt var upp með á sínum tíma þegar efnahagsáætlun ríkisstjórnarinnar og AGS var samin. Á árinu 2013 vantar um 100 milljarða króna upp á að landsframleiðslan komist í eðlilegt horf og því fjölgar störfum ekki og atvinnuleysi minnkar ekki eins og til stóð.

Enginn ágreiningur er um að auknar fjárfestingar í atvinnulífinu, sérstaklega í útflutningsgreinum, verða að draga vagninn í efnahags- og atvinnumálum og er eina raunhæfa leiðin til að tryggja ný og arðbær störf til framtíðar og eyða atvinnuleysi. Lífskjör á Íslandi geta aðeins batnað varanlega með vexti atvinnulífsins. Það er atvinnulífið sem skapar störfin.

Það er sorglegt að fylgjast með því hvað fjárfestingar geta þvælst fyrir ríkisstjórninni. Samgöngumiðstöð á Reykjavíkurflugvelli, sem lofað var í Stöðugleikasáttmálanum í júní 2009, var blásin af þótt ekki væri það stór framkvæmd og ekki hefur náðst samstaða um einkaframkvæmd á nýju fangelsi þrátt fyrir að um 400 manns séu í biðröð eftir því að komast í steininn.

Vaðlaheiðargöng eru eilíft deiluefni þótt líta megi svo á að ríkið komi alltaf til með að stórgræða á framkvæmdinni vegna þess að notendur koma til með að greiða fyrir hana að öllu eða langmestu leyti. Það er verkefni ríkisins að byggja göngin en fjárfestingarkostnaður þess verður í versta falli sáralítill vegna þeirra. Framkvæmdir við Vaðlaheiðargöng ættu að vera hafnar fyrir löngu. Ríkið ætti að einnig að fjárfesta í Norðfjarðargöngum sem fyrst með niðurgreiðslu frá notendum. Fyrirhugaðar vegaframkvæmdir á Suðvesturlandi á grundvelli notendagreiðslna hafa alfarið verið slegnar af.

Sama gildir um fjárfestingar í atvinnulífinu. Það er eins og ríkisstjórnin sé á móti fjárfestingum í tveimur helstu útflutningsgreinum landsmanna, orkufrekum iðnaði og sjávarútvegi. Ríkisstjórnin hraktist til baka með áform um sérstakt kolefnisgjald á stóriðju sem settu samstundis öll fjárfestingaráform í uppnám í þeirri grein. Rammaáætlun um nýtingu orkuauðlinda hefur ekki verið lögð fram. Áralöng óvissa um stjórn fiskveiða heldur aftur af fjárfestingum í sjávarútvegi.

Getuleysi ríkisstjórnarinnar við að efna mikilvæga þætti yfirlýsingar sinnar í tengslum við kjarasamningana 5. maí sl. er á engan hátt ásættanlegt. Ríkisstjórnin hefur úrslitaáhrif á starfsskilyrði atvinnulífsins og hún hefur ekki nema að mjög litlu leyti viljað vinna með atvinnulífinu til að koma málum í betra horf. Þvert á móti hafa verið lagðar og eru boðaðar þungar nýjar álögur á atvinnulífið og vinnumarkaðinn. Ekki var haft neitt samráð við fyrirtæki og samtök þeirra um umbætur í skattamálum atvinnulífsins eins og fram kemur í yfirlýsingunni.

Meðal nýrra skattahækkana á atvinnulífið og vinnumarkaðinn má nefna fjársýsluskatt og aðra nýja skatta á fjármálafyrirtæki, tvöföldun veiðigjalds í 27% af framlegð útgerðarfyrirtækja, hækkun kolefnisgjalds m.a. á flugsamgöngur innanlands sem jafnframt þurfa að bera kostnað af losunarheimilidum, gistináttagjald sem endaði með klúðri, hækkun auðlegðarskatts, minni skattfrádrátt vegna viðbótarlífeyrissparnaðar og skatt á lífeyrissjóði.

Framganga ríkisstjórnarinnar hefur skapað mikið vantraust í hennar garð hjá Samtökum atvinnulífsins. SA voru tilbúin til að vinna náið með ríkisstjórninni til þess að skapa skilyrði fyrir endurheimt starfa og lífskjara í kjölfar hrunsins 2008 svo sem Stöðugleikasáttmálinn í júní 2009 og kjarasamningarnir 5. maí sl. bera vitni um. Ríkisstjórnin hefur með getuleysi og viljaleysi brugðist því trausti sem Samtök atvinnulífsins hafa sýnt henni.  


Vilhjálmur Egilsson

Tengt efni:

Bréf SA til forsætisráðherra: Staða mála vegna opnunarákvæða kjarasamninga

Fréttabréf SA: Af vettvangi í janúar 2012

Samtök atvinnulífsins