Vinnumarkaðurinn breytist hratt. Fyrirtæki þurfa sífellt að bregðast við nýrri tækni, grænum umskiptum og samfélagsbreytingum. Í stöðugri þróun breytast hæfnikröfur starfa og starfsfólk þarf því sífellt að bæta við sig þekkingu og efla sig í takt við þróun samfélagsins. Þessi hraði nútímasamfélags skapar tímapressu þannig fólk hefur oft ekki tíma til að sækja langt nám samhliða fjölbreyttum verkefnum. Með því að bjóða upp á örnám (e: micro credential) verður til sveigjanleg leið til að mæta örum breytingum á vinnumarkaði ásamt nýjum og breyttum hæfnikröfum starfa.

Örnám felur í sér stuttar og markvissar námseiningar sem staðfesta tiltekna þekkingu eða hæfni. Hugmyndin er einföld: að gera fólki kleift að bæta við sig hæfni samhliða starfi eða öðrum verkefnum. Örnám getur til dæmis aukið ákveðna tæknikunnáttu eða aðra sérhæfða þekkingu sem vinnustaðurinn kallar eftir. Meginmarkmið örnáms er að einstaklingar geti safnað saman námseiningum sem síðar má meta með formlegum hætti. Þannig geta einstaklingar þróað þekkingu sína í skrefum, í takt við eigin starfsferil og þarfir vinnumarkaðarins.

Breyttar kröfur til hæfni

Ísland, líkt og önnur Evrópulönd, stendur frammi fyrir stórum áskorunum m.a. vegna lýðfræðilegra breytinga, skorti á sérhæfðu starfsfólki og tæknibreytingum sem kalla á nýja og síbreytilega hæfni starfsfólks. Hefðbundið „formlegt“ menntakerfi hefur, undanfarin ár, gegnt lykilhlutverki í að tryggja framboð og aðgengi að fjölbreyttri menntun. Hins vegar hefur verið bent á að hefðbundnar námsleiðir geti verið of langar, ósveigjanlegar eða svifaseinar til að mæta þeim hraða sem örar breytingar á vinnumarkaði krefjast. Fyrirtækin hafa oft ekki tíma til að bíða eftir ákveðinni hæfni, þurfa starfsfólk með ákveðna hæfni strax en ekki eftir margra ára nám. Örnám er hins vegar sveigjanleg leið til að mæta breyttum hæfnikröfum og með skýrari ramma og sameiginlegri nálgun menntakerfis og atvinnulífs gæti örnám orðið leið til bregðast við breytingum á störfum (e: upskilling and reskilling) og stuðlað að öflugri starfsþróun.

Alþjóðleg þróun

Á síðustu árum hefur örnám vakið aukna athygli í alþjóðlegri stefnumótun um menntun og hæfniþróun. Bent hefur verið á að örar breytingar á samfélagi og vinnumarkaði verði þess valdandi að menntakerfið nái ekki alltaf að fylgja eftir með sama hraða.

Evrópusambandið hvetur því til áframhaldandi þróunar örnáms sem hluta af símenntun og starfsþróun fólks. Rannsókn á örnámi á Norðurlöndum, sem unnin var á vegum Nordic Network for Adult Learning (NLL), sýnir að örnám er enn ekki formlega hluti af menntakerfum Norðurlandanna. Hins vegar séu til staðar fjölbreytt námsform sem hafa svipaða eiginleika og örnám þ.e. stutt námskeið og sérhæfð þjálfun sem beinast að ákveðinni hæfni. Þau eru hins vegar oft ekki skilgreind eða skipulögð undir hugtakinu örnám og ekki metin með formlegum hætti.

Samstarfið er mikilvægt

Til að örnám geti gegnt raunverulegu hlutverki í menntakerfi framtíðarinnar þarf að huga að nokkrum lykilatriðum.

Í fyrsta lagi skiptir samstarf miklu máli. Menntastofnanir, stjórnvöld, aðilar vinnumarkaðarins og fyrirtæki landsins þurfa að vinna saman að því að greina hvaða hæfni vinnumarkaðurinn þarfnast og hvernig best sé að þróa námsleiðir þ.m.t. örnám sem svara þeirri þörf.

Í öðru lagi þarf að vera skýrt hvað felst í örnámi þ.e. hvaða kröfur eru gerðar til námsins, hvernig hæfni er metin og hvernig tryggja megi gæði örnámsins.

Í þriðja lagi þarf að tryggja að örnám tengist formlegu menntakerfi þannig að einstaklingar geti byggt ofan á nám sitt svo það nýtist áfram til frekara náms eða á vinnumarkaði. Þá þarf að tryggja einstaklingar geti notað einingar úr öllum skólum til jafns. Slíkt tryggir að nemendur geti sótt sér fjölbreytt nám, víða að.

Í fjórða lagi þarf að huga að tæknilegum lausnum, til dæmis stafrænum kerfum sem gera einstaklingum kleift að safna og varðveita vottanir á örnámi sínum á einfaldan og öruggan hátt.

Hluti af símenntun framtíðarinnar

Örnám kemur ekki í stað hefðbundinnar menntunar heldur sem viðbót við hana. Markmiðið með styttri námsleiðum, eins og örnámi, er að skapa sveigjanlegra kerfi þar sem fólk getur þróað hæfni sína alla starfsævina – annað hvort með háskólanámi, starfsnámi eða annarri sí- og endurmenntun. Í heimi þar sem þekking úreldist hraðar en áður gæti örnám reynst lykillinn að hæfni framtíðarinnar og þannig styrkt bæði einstaklinga, atvinnulíf og samfélagið í heild.

Þessi grein er sú fyrsta í þriggja greina flokki Maj-Britt um lykilhæfni framtíðarinnar. Í næstu grein sinni fjallar hún um færnispár.