Churchill hafa ranglega verið eignaðar ýmsar fleygar tilvitnanir. Ein þeirra er að Bandaríkjamenn geri ávallt rétt, en einungis þegar allir aðrir valmöguleikar hafa verið reyndir til þrautar. Þessi dægrin er ekki annað hægt en að spyrja sig hvort stjórnvöld hafi tekið upp sambærilegt verklag í efnahagsmálunum.

Þjóðarátak í auknum útgjöldum og hærri sköttum

Eftir að hafa farið vel af stað fyrstu dagana, með nokkurs konar þjóðarátaki í hagræðingu í ríkisrekstri hefur forgangsröðunin afvegaleiðst. Allt fyrsta þing ríkisstjórnarinnar var undirlagt af því að þröngva í gegn skattahækkun á sjávarútveginn.

Með haustinu tóku að dynja á þjóðinni efnahagsleg áföll og ljóst að róðurinn var tekinn að þyngjast fyrir útflutningsgreinar þjóðarinnar. Fyrstu verkin á haustþingi voru þó að leggja fram fjárlagafrumvarp sem fól í sér umtalsverðar hækkanir útgjalda.

Eftir því sem leið á haustið og svartsýni um stöðu og horfur efnahagsmálum jukust fór að kræla á fleiri skattahækkunarmálum; hækkun skatta á leigutekjur, hækkun tekjuskatts vegna afnáms samnýtingar hjóna á milliþrepi og hækkun vörugjalda á bifreiðar. Krónutölugjöld voru jafnframt hækkuð umfram verðbólgumarkmið og endurnýjuð áhersla var á að ná frumvarpi um kílómetragjöld í gegn – með engum fyrirvara fyrir fólk og fyrirtæki.

Afleiðingin af þessari forgangsröðun hefur verið lakari samkeppnishæfni og aukin verðbólga. Samtök atvinnulífsins óskuðu eftir því með bréfi til forsætisráðherra í janúar að settur yrði á fót samráðsvettvangur aðila vinnumarkaðarins og stjórnvalda sem hefði það markmið að móta tillögur sem gætu snúið efnahagslegri vörn í sókn. Þeirri hugmynd var fálega tekið en þess í stað klifað á því staðfastlega að „planið sé að virka“, þótt flestum sé annað augljóst.

Nú verður ekki betur séð en að meginforgangsmál ríkisstjórnarinnar sé tenging bóta almannatrygginga við launavísitölu og verðbólgu, hvort heldur sem hærra er. Þrátt fyrir að ýmsar vísbendingar um að fyrir stóra hópa sé orðinn lítill efnahagslegur hvati til atvinnuþátttöku er stefnt að því að festa í sessi meiri hækkun bóta heldur en launa vegna tvöfalda lássins svokallaða (sem verður tvöfaldur þrátt fyrir útskýringar ráðherra um annað). Afleiðingin er fyrirsjáanlega aukinn verðbólguþrýstingur og veikari vinnumarkaður.

Setjum réttu málin í forgang

Hefur útgjalda- og skattahækkanastefnan ekki verið reynd til þrautar? Er ekki kominn tími til að breyta rétt – leggja áherslu á að klára mál sem leggja grunn að aukinni verðmætasköpun fram veginn og koma böndum á ríkisfjármálin?

Ríkisstjórnin hefur sagst vilja halda plani. Ef planið samanstendur af stjórnarsáttmála og þingmálaskrá mætti vel með réttri forgangsröðun búa til pakka nú á vorþingi sem myndi senda skýr merki um að stjórnvöld ætli sér efla atvinnulífið. Setja verðmætasköpun í forgang og leggja útgjaldaaukningu og skattahækkanir til hliðar í bili.

Fremst í forgang þyrfti að setja orkumálin, þar liggja þrjú mál fyrir þinginu sem ætlað er að einfalda regluverk orkumála og skapa umgjörð fyrir raforkumarkaði. Auk lagafrumvarpanna þriggja liggja fyrir þingsályktunartillögur sem fjölga orkukostum í nýtingarflokki rammaáætlunar. Öll myndu þessi mál greiða götu framkvæmda og verðmætasköpunar.

Á teikniborðinu eru nokkur mál sem myndu stuðla að aukinni hagræðingu og skilvirkari stjórnsýslu hjá hinu opinbera. Afnám áminningarskyldu ríkisstarfsmanna, stytting atvinnuleysisbótatímabils, sameining HMS og skipulagsstofnunar og sameining MAST, Fiskistofu og Verðlagsstofu skiptaverðs. Öll þessi mál eru í grunninn til þess fallinn að koma betri böndum á ríkisreksturinn.

Að lokum væri hægt að setja kraft í einföldun regluverks með samþykkt þriggja mála en þau eru afnám skyldubundinnar jafnlaunavottunar, samræming og einföldun heilbrigðiseftirlits og afhúðun ársreikningalaga.

Stjórnvöld hafa í hendi sér að bæta rekstrarumhverfi fyrirtækja og hagræða í ríkisrekstri svo um munar. Þau þurfa ekki einu sinni að breyta planinu, einfaldlega forgangsraða málum sem styðja við verðmætasköpun í staðinn fyrir að láta þau sitja á hakanum. Þannig gæti planið farið að virka.