Menntadagur atvinnulífsins fór fram á Hilton Reykjavik Nordica þann 11. febrúar síðastliðinn undir yfirskriftinni Framtíðin kallar. Er menntakerfið að hlusta? Á vinnustöðum landsins fer fram ómetanleg menntun á hverjum degi. Þar öðlast fólk fjölbreytta hæfni sem skapar verðmæti sem styrkja bæði fyrirtæki og samfélagið í heild. Þessi þekking er mikilvæg auðlind, en hún nýtist ekki til fulls nema með markvissu samstarfi atvinnulífs og menntakerfis.

Fræðafólk og forsvarsmenn fyrirtækja fjölmenntu

Dagurinn var afar vel sóttur og á meðal gesta voru forsvarsmenn fyrirtækja, skólastjórnendur, kennarar og lykilfólk úr stjórnsýslunni. Gestir gátu kynnt sér árangur fjölbreyttra fyrirtækja í fræðslu- og menntamálum á þar til gerðu Menntatorgi og Menntastofan tók gesti og gangandi tali þar sem kastljósinu var beint að mikilvægi menntunar og samstarfi atvinnulífs og menntakerfis.

Dagurinn hófst á innslagi frá Tækniskólanum þar sem gestir fengu hressandi innsýn inn í hinar ýmsu iðngreinar með augum ungu kynslóðarinnar. Í framhaldi kynnti framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins niðurstöður Gallup-könnunar sem lögð var fyrir fyrirtæki í aðdraganda Menntadagsins.

Samstarf atvinnulífs og menntakerfis of lítið

Kom þar fram í kynningu framkvæmdastjóra að 41% fyrirtækja eru nú þegar í beinu samstarfi við menntakerfið. Sést það til að mynda á þeim fjölda fyrirtækja sem tóku til sín iðnnema með rafræna frilbók á árinu 2025 en þau voru rúmlega 700. Hins vegar telja 68% fyrirtækja að samstarf atvinnulífs og menntakerfis sé of lítið en á sama tíma eru 98% fyrirtækja áhugasöm um aukið samstarf.

Ennþá mælist talsverður skortur á starfsfólki, þrátt fyrir teikn á lofti í efnahagsmálum. Þannig glímir um fimmtungur fyrirtækja landsins við skort á starfsfólki og um fjórðungur stjórnenda telur að skortur á starfsfólki muni standa í vegi fyrir vexti fyrirtækja sinna á næstu fimm árum. Var undirstrikað að þessi skortur á færni muni verða flöskuháls hagvaxtar og hagsæld framtíðar. Af þeim fyrirtækjum sem skortir starfsfólk, skortir 60% iðnmenntað starfsfólk. Mestur var skorturinn í rafvirkjun, bíliðngreinum, vélvirkjun og húsasmíði. Þá eykst á milli ára sá hlutfallslegi fjöldi fyrirtækja sem skortir háskólamenntaða, en um þriðjungur fyrirtækja sem skortir starfsfólk, skortir háskólamenntaða. Niðurstöðurnar sýna að það er skortur á verkfræði-, tæknifræði- og framleiðslutæknimenntuðum af háskólastigi og það er mikil vöntun á fólki sem er menntað í raungreinum og raunvísindum.

Í erindinu kom einnig fram að kröfur um tæknifærni muni aukast verulega fram til ársins 2030 og að skortur á slíkri hæfni verði stærsta hindrunin í umbreytingu fyrirtækja þar sem tæplega 40% af núverandi hæfni muni verða úrelt eða breytast. Þannig muni yfir helmingur starfsfólks þurfi markvissa sí- og endurmenntun.

Framtíðin kallar og niðurstöður könnunarinnar sýna að tæplega 60% fyrirtækja sjá tækifæri í því að nýta gervigreind í starfsemi sinni. Gervigreindin er á fleygiferð því 91% fyrirtækja juku notkun gervigreindar á síðasta ári í starfsemi sinni en gervigreindin er helst notuð í gagnagreiningu og úrvinnslu sem og sjálfvirknivæðingu og rútínuvinnu.

Átak á öllum skólastigum

Atvinnulífið kallar eftir átaki á öllum skólastigum og fór framkvæmdastjóri SA yfir þær aðgerðir sem samtökin telja brýnastar. Tryggja þarf mönnun og næg pláss á leikskólastigi og heimila stuðning einkaframtaksins. Markvissa uppbyggingu þarf í STEAM greinum, fjölga plássum fyrir nemendur í iðngreinum sem og hvetja nemendur til náms í raun og verkfræðigreinum. Þá eru ótal tækifæri til að auka starfsnám og tækifæri nemenda til að kynna sér fjölbreytt fyrirtæki landsins. Áhugi fyrirtækja á slíku er til staðar og þau eru klár í verkefnið.

Íris Róbertsdóttir, bæjarstjóri í Vestmannaeyjum, flutti örerindi um fjölgun iðn- og verknema í Framhaldsskólanum í Vestmannaeyjum síðustu ár. Árið 2018 voru 17% nemenda við framhaldsskólann í iðn- og verkgreinum en eftir að skólinn hóf markvisst samtal við atvinnulífið árið 2018 hefur fjöldi iðn- og verknema þrefaldast. Nú eru 52% nemenda við skólann í iðn- og verknámi. „Menntun er sameiginlegt verkefni. Hún er sameiginlegt verkefni ríkisins, sveitarfélagana og samfélagsins. Við þurfum öll að taka þátt til þess að dæmið gangi upp,“ sagði Íris meðal annars í erindi sínu.

Sigurður Svavar Indriðason, leiðtogi bílgreina hjá Iðunni fræðslusetri, flutti einnig örendi um þær miklu og hröðu breytingar sem bílgreinin hefur gengið í gegnum á síðustu árum með tilkomu rafbílanna. „Bílar eru orðnir tölvur á hjólum – og jafnvel sjálfkeyrandi,“ sagði Sigurður og lagði áherslu á að símenntun og samvinna væru lykilatriði til að mæta kröfum framtíðarinnar.

Líflegar og skemmtilegar umræður voru í pallborðum dagsins. Það fyrra var skipað Helgu Halldórsdóttur mannauðstjóra Arion banka, Guðrúnu Ingu Sívertsen, skólastjóra Verzlunarskóla Íslands, Magnúsi Þór Jónssyni, formanni KÍ og Sesselju Ómarsdóttur forstjóra Genis. Þar var rætt um samstarf atvinnulífs og menntakerfis og m.a. hvernig best væri að auka áhuga á raunvísinda- og tækninámi. Sigtryggur Magnason forstöðumaður miðlunarsviðs SA stýrði umræðum.

Í síðara spjallborðinu sátu Inga Sæland mennta- og barnamálaráðherra, Logi Einarsson menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðherra og Steinn Jóhannsson sviðsstjóri skóla og frístundasviðs Reykjavíkurborgar fyrir svörum hjá Sigurði Hannessyni framkvæmdastjóra SI. Þar var m.a. rætt um nauðsyn þess að fjölga plássum í iðnnám, fjölga nemendum í STEAM-námi og mikilvægi samtals og samstarfs atvinnulífs og menntakerfis.

Þá veittu Elliðaárstöð og Bláa Lónið innsýn í það starf sem þar er unnið í fræðslu- og menntamálum og Kjarnafæði Norðlenska og Verkmenntaskólinn á Akureyri fóru yfir ávinninginn af samstarfi fyrirtækisins og skólans á Akureyri.

BM Vallá og Atlas Primer verðlaunuð

BM Vallá var útnefnt Menntafyrirtæki ársins 2026 en menntaverðlaunin hljóta fyrirtæki sem sýnt hafa framúrskarandi árangur á sviði fræðslu- og menntamála á íslenskum vinnumarkaði.

Í umsögn dómnefndar kom fram að: „Val dómnefndar á BM Vallá byggir á því að fræðsla sé ekki jaðarverkefni heldur órjúfanlegur hluti af erfðamengi fyrirtækisins, bæði í rekstri og mannauðsmálum. Frá árinu 2020 hefur fyrirtækið lyft grettistaki í fræðslumálum innan byggingariðnaðarins og markvisst umbreytt menningu, viðhorfum og sjálfstrausti starfsfólks. Hjá BM Vallá starfar fjölþjóðlegur hópur fólks og hefur fyrirtækinu tekist að tryggja raunverulegt aðgengi allra að fræðslu með inngildandi nálgun, fræðslu á vinnutíma og lausnum sem taka mið af raunverulegum aðstæðum íslensks vinnumarkaðar. Með ástríðu, metnaði og mælanlegum árangri sýnir BM Vallá í verki hvernig fræðsla getur eflt einstaklinga, styrkt fyrirtæki og haft jákvæð áhrif á samfélagið í heild.“

Atlas Primer hlaut menntasprotann en menntasprotann hljóta fyrirtæki sem stuðla að nýsköpun í fræðslu sem styrkir starfsfólk og fyrirtæki á íslenskum vinnumarkaði.

Í umsögn dómnefndar kom fram að: „Atlas Primer sameinar tæknilega forystu, samfélagslega ábyrgð og alþjóðlegan metnað í hágæða stafrænni fræðslu. Með nýstárlegri samtalsgervigreind getur menntatæknifyrirtækið umbreytt því hvernig fræðsla og starfsþróun fara fram, gert nám aðgengilegra, mannvænna og skilvirkara fyrir ólíka hópa og jafnað aðstöðumun þeirra sem eiga undir högg að sækja í hefðbundnu fræðsluumhverfi. Atlas Primer sýnir að fjárfesting í stafrænni fræðslu er lykilforsenda samkeppnishæfni á tímum örra breytinga og hefur með alþjóðlegum árangri sínum skapað raunveruleg verðmæti bæði hér heima og erlendis. Með þessari vegferð er Atlas Primer fyrirmynd íslenskra sprotafyrirtækja og sannfærandi dæmi um það hvernig íslensk menntatækni getur haft víðtæk áhrif, eflt mannauð og lagt grunn að sjálfbærri framtíð.“

Fjöldi tilnefninga barst fyrir Menntaverðlaunin. Voru þrjú fyrirtæki tilnefnd til Menntafyrirtækis ársins en BM Vallá stóð, eins og áður segir, uppi sem sigurvegari. Auk BM Vallár voru AÞ Þrif og Krónan tilnefnd.

Menntadagurinn er sameiginlegt verkefni SA og allra aðildarsamtaka þar sem fræðslu- og menntamál atvinnulífsins eru í forgrunni.