Skoðun SA

Þróun atvinnulífsins og efnahagsmála hefur sett mestan svip á starf Samtaka atvinnulífsins á árinu,“ segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, í samtali við Morgunblaðið í dag inntur eftir því hvað hæst hafi borið á árinu. „Rekstur margra fyrirtækja hefur gengið vel. Þau hafa ráðið til sín fólk og kaupmáttur hefur farið vaxandi. Þá hefur atvinnuleysi verið sáralítið. Annað hefur hins vegar ekki gengið jafnvel. Verðbólgan hefur aukist og veldur því fyrst og fremst hækkun íbúðaverðs. Við höfum horft á Seðlabankann hækka vexti án þess að það hefði nokkur áhrif á verðbólguna. Ýmis útflutningsfyrirtæki hafa síðan lent í vandræðum vegna aðgerða bankans. Þótt árið hafi að flestu leyti verið uppgangsár hefur það verið á ýmsan hátt erfitt. Það ber brýna nauðsyn til að ná betra jafnvægi á næsta ári.“

Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, segir í grein í Fréttablaðinu í dag að hjöðnun verðbólgu hljóti að vera forgangsmál fyrir Samtök atvinnulífsins og verkalýðshreyfinguna í þeim kjaraviðræðum sem nú standa yfir. Mikil óvissa ríki um framvindu efnahagslífsins á næsta ári. Fjármálageirinn sem leitt hafi uppganginn í atvinnulífinu hafi orðið fyrir barðinu á samdrætti á alþjóðlegum fjármálamörkuðum og búast megi við því að það hægi smám saman á atvinnulífinu á fyrri hluta ársins. Vilhjálmur segir vonandi að þá hefjist nýtt uppgangstímabil.

Á síðasta einum og hálfa áratug hefur Íslendingum farnast vel. Á árunum 2000-2007 jókst kaupmáttur launa samkvæmt launavísitölu Hagstofunnar um 20% til viðbótar við 22% aukningu á árunum 1990-2000. Sé litið til umsaminna lágmarkslauna þá jókst kaupmáttur þeirra um 45%  frá 1990-2000 og um rúm 18% á árunum 2000-2007. Samtals jókst kaupmáttur umsaminna lágmarkslauna um 71% milli áranna 1990 og 2007. Launahækkanir á Íslandi hafa verið mun meiri undanfarin ár en gerist meðal nálægra þjóða. Það þarf öflugt atvinnulíf til að greiða há laun og ástæða til að óska Íslendingum til hamingju með árangur liðinna ára.

Þingmenn úr öllum flokkum Alþingis hafa sameinast um að leggja til að ríkisstjórn Íslands skipi nefnd til að móta stefnu um hvernig leggja megi á næstu árum og áratugum raflínur í jörð sem nú eru ofan jarðar. Þingsályktunartillaga þessa efnis var lögð fram skömmu fyrir jólafrí þingmanna en koma verður í ljós hvort jólagjöf þeirra verði á endanum metin til fjár. Þó er ljóst er að verðmiði hennar, m.v. núverandi aðstæður og fyrirliggjandi tækni, gæti hlaupið á yfir þrjú hundruð milljörðum króna. Verði það almenn stefna að leggja skuli raflínur í jörð mun flutningskostnaður raforku á Íslandi margfaldast og reikningurinn sendur til íslenskra fyrirtækja og heimila. Það mun hindra stofnun nýrra fyrirtækja og draga úr hvata til nýsköpunar auk þess að draga úr lífsgæðum landsmanna. Flutningskostnaður raforku er nú þegar tvöfalt hærri á Íslandi en á Norðurlöndunum, samkvæmt upplýsingum Landsnets, sem skýrist af miklum fjárfestingum og uppbyggingu á undanförnum árum.

„Að undanförnu hafa verið settar fram kröfur um miklar samningsbundnar launahækkanir frá ýmsum hópum sem ekki byggja á neinu faglegu mati á þróun á vinnumarkaði eða stöðu atvinnulífsins. Það leysir engin vandamál að nálgast kjarasamninga eins og einhvers konar kröfukeppni milli einstakra hópa.” Þetta segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins í leiðara fréttabréfsins Af vettvangi. Hann segir blasa við að 4% almenn hækkun, bæði til starfsfólks fyrirtækja og opinberra starfsmanna, muni ekki hafa annað í för með sér en samsvarandi verðbólgu. Það sé bæði hagsmunamál fyrirtækja og starfsfólks að ná verðbólgunni sem allra mest niður. Þannig sé grunnurinn að lífskjörum starfsfólks og afkomu fyrirtækja best treystur.

Kaupmáttur launa hefur aukist mjög á núverandi samningstímabili og meira en gerist meðal nálægra þjóða. Laun hafa hækkað mikið og verðbólga verið allt of mikil.  Nú er tími til kominn að hægja á launa- og verðbreytingum. Þetta segir stjórn Samtaka atvinnulífsins í ályktun sem samþykkt var þann 4. desember. Í ályktuninni segir ennfremur að nýta eigi svigrúm í komandi kjarasamningum til að hækka lægstu laun og færa kauptaxta nær greiddum launum. Stjórnin telur ekki svigrúm til almennra launahækkana og að þær yrðu beinlínis skaðlegar íslensku efnahagslífi. Stjórnin styður áform um stofnun áfallatryggingasjóðs og hvetur stjórnvöld til ábyrgðar í hagstjórn. Varað er við nýrri og íþyngjandi lagasetningu sem dragi úr samkeppnishæfni atvinnulífsins án sýnilegs ávinnings s.s. á sviði jafnréttismála og samkeppnismála. Stjórn SA telur ekki svigrúm til nýrra kjarasamninga með auknum tilkostnaði atvinnulífsins verði umgjörð hagstjórnarinnar ekki bætt, aðhalds gætt í opinberum útgjöldum og verðbólgumarkmiði Seðlabankans breytt. Stjórn SA leggur áherslu á að launakostnaður opinberra aðila aukist ekki umfram það sem gerist í samningum SA á almennum vinnumarkaði.

Stjórn Samtaka atvinnulífsins lýsir eindregnum stuðningi við það sjónarmið Landssambands íslenskra útvegsmanna að fella að fullu niður veiðigjald á sjávarútveginn. Mjög illa horfir með afkomu sjávarútvegsins og því eru engin rök fyrir sérstakri skattlagningu á þá atvinnugrein umfram aðrar. Samtök atvinnulífsins hvetja ríkisstjórn og Alþingi til þess að breyta fyrirliggjandi frumvarpi um niðurfellingu veiðigjalds að hluta til þannig að gengið verði alla leið og að sjávarútvegurinn losni alfarið við þetta sérstaka gjald.

Samtök atvinnulífsins á Norðurlöndunum sendu í dag bréf til forsætisráðherra Norðurlanda og umhverfisráðherra auk forseta framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins þar sem hvatt er til þess að stjórnvöld og atvinnulíf vinni saman að því að finna lausnir á loftslagsvandanum. Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, ritar undir bréfið fyrir hönd SA en Geir H. Haarde, forsætisráðherra Íslands og Þórunn Sveinbjarnardóttir, umhverfisráðherra, fengu það sent í dag ásamt öðrum forsætisráðherrum og umhverfisráðherrum Norðurlanda og Jose Manuel Barroso hjá ESB.

Í næstu viku hefst á Balí loftslagsráðstefna aðildarríkja loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna þar sem viðræður hefjast um hvað taki við þegar tímabil Kyoto-bókunarinnar rennur út. Samtök atvinnulífsins verða með fulltrúa á ráðstefnunni en samtökin leggja áherslu á að fyrirtæki í sömu grein búi við sömu eða svipaðar kröfur hvar sem þau eru staðsett í heiminum. SA styðja að sambærilegt ákvæði og svokallaða íslenska ákvæði fylgi nýju alþjóðlegu samkomulagi. Mikilvægt er að ákvörðun um frekari skuldbindingar Íslands byggi á raunhæfu mati á aðgerðum, möguleikum til að draga úr útstreymi hér á landi og hagkvæmni þeirra aðgerða.

„Brýnt er að endurskoða nú þegar stefnuna í efnahags- og peningamálum. Núverandi blanda hagstjórnaraðgerða opinberra fjármála, íbúðalánasjóðs og stýrivaxta er ekki til þess fallin að stuðla að jafnvægi í efnahagslífinu og draga úr verðbólgu. Hágengistímabil krónunnar koma illa niður á fyrirtækjum í alþjóðlegri samkeppni og óstöðugleiki gengisins breytir forsendum rekstrarlegra ákvarðana í öllum atvinnugreinum á ófyrirsjáanlegan hátt. Nú er komið að þeirri stund, að knýja verður á um samræmdar aðgerðir ríkisstjórnar og Seðlabanka, þar sem væntingar um starfsumhverfi atvinnulífsins á komandi misserum munu hafa veruleg áhrif á gerð kjarasamninga á næstu vikum.” Þetta segir Ingimundur Sigurpálsson, formaður SA, í grein sem birtist í Fréttablaðinu í dag.

Fulltrúaráð SA kom saman til fundar í morgun og ályktaði um kjarasamninga og efnahagsmál. Fulltrúaráð SA hefur æðsta vald í málefnum samtakanna milli aðalfunda. Í upphafsorðum ályktunarinnar segir m.a. að óvissa og óróleiki á erlendum og innlendum fjármálamörkuðum muni marka efnahagsframvinduna á næstu mánuðum og jafnvel misserum. Íslendingar muni ekki fara varhluta af þessari þróun sem auk hás olíuverðs og minnkandi sjávarafla muni leiða til þess að hagvöxtur verður að líkindum óverulegur á næsta ári. Við þessar aðstæður gangi Samtök atvinnulífsins til kjarasamninga við helstu viðsemjendur sína. Brýnt sé að niðurstaða þeirra verði til þess að stuðla að stöðugleika í efnahagslífinu og að verðbólga komist fljótlega á svipað stig og í viðskiptalöndunum.

Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, segir í samtali við Morgunblaðið að verðbólgan sé allt of mikil og nýjustu verðbólgutölur auðveldi ekki kjaraviðræður. Hannes G. Sigurðsson, aðstoðarframkvæmdastjóri SA, tekur í sama streng og segir í samtali við fréttastofu Útvarps 5,2% verðbólgu ekki óskastöðu við upphaf kjarasamningagerðar og að langtímasamningar séu erfiðir við slíkar aðstæður. Óvissa í efnahagslífinu kalli á styttri samninga án uppsagnarmöguleika, t.d. til tveggja ára. Spenna í hagkerfi og á vinnumarkaði auk gengisóvissu með þeirri vaxtastefnu sem fylgt er hafi þetta í för með sér.

Vaxtastefna Seðlabankans og verðbólgumarkmið hans munu óhjákvæmilega koma til umræðu við gerð komandi kjarasamninga. Breiðfylking atvinnulífsins, SA og öll aðildarsamtökin, standa að þeirri stefnu sem SA hefur kynnt varðandi verðbólgumarkmið bankans og úrbætur á peningastefnunni. „Atvinnulífið getur ekki unað við þær gengissveiflur sem peningastefnan hefur haft í för með sér. Breyting þar á er ein af meginforsendunum fyrir því að atvinnulífið geti axlað áfram þá byrði að bera hæsta launakostnað í Evrópu,” segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA í leiðara fréttabréfsins Af vettvangi. Hann segir jafnframt að meginviðfangsefni nýrra kjarasamninga muni miða að því að tryggja þeim, sem setið hafa eftir við launaskrið síðustu missera, tiltekna lágmarks launaþróun og taka ákvarðanir um nýtt fyrirkomulag áfallatrygginga.

Meðallaun kvenna á Alþingi eru 5,7% lægri en karla þegar horft er til þingmanna sem ekki eru ráðherrar. Meðallaun karlkyns þingmanna eru rúmlega 602 þúsund krónur en meðallaun kvenkyns þingmanna rúmlega 34 þúsund krónum lægri á mánuði. Með því að beita algengri aðferð við að skýra launamun kynjanna fæst sú niðurstaða að óútskýrður kynbundinn launamunur þingmanna sé 3,7%, þ.e. að sá munur verði eingöngu rakinn til kynferðis. Ef málið er hins vegar skoðað ofan í kjölinn, og tillit tekið til álagsgreiðslna sem þingmenn fá, hverfur óútskýrður launamunur – en karlkyns þingmenn fá þær í ríkari mæli en þingkonur. Vilji Alþingi jafna þennan launamun í gildandi launakerfi, verður það ekki gert nema með auknum hlut þingkvenna í álagsgreiðslum, t.d. með fjölgun kvenna sem eru formenn stjórnmálaflokka í stjórnarandstöðu.

Samtök atvinnulífsins hafa sent Neytendastofu umsögn um drög að leiðbeinandi reglum um verðkannanir til opinberrar birtingar. Reglunum er ætlað að koma í stað reglna um sama efni sem Samkeppnisstofnun gaf út 4. desember 2000. Samtök atvinnulífsins gera ekki athugasemd við efni reglnanna. Telja má að reglurnar miði að vandaðri framkvæmd verðkannana sem gefi skýra heildarmynd af markaðnum. Kemur til dæmis fram að jafnan skuli gætt að þeirri eðlilegu og sjálfsögðu kröfu að bera aðeins saman verð á sömu vöru og/eða þjónustu eða vöru og þjónustu sem er að öllu leyti sambærileg að gæðum. Vandamálið við framkvæmd verðkannana hér á landi er hins vegar meðal annars það að margir þeirra sem gera verðkannanir virða ekki þær sjálfsögðu kröfur sem er að finna í umræddum reglum.

Morgunblaðið greindi frá því í gær að ferðaþjónustufyrirtækið Hvíldarklettur hafi þurft að sækja um tæplega 400 leyfi og vottorð til að fá að starfa og kostnaður fyrirtækisins við leyfisgjöldin væri orðinn meiri en fjórar milljónir króna! Pétur Reimarsson, forstöðumaður stefnumótunar- og samskiptasviðs Samtaka atvinnulífsins, segir í samtali við Morgunblaðið í dag þetta vera ótrúlegt og sýni hversu leyfisfrumskógurinn er orðinn ógegnsær og erfiður yfirferðar fyrir íslensk fyrirtæki. Fréttin komi þó ekki á óvart þar sem forsvarsmenn SA hafi um nokkurra ára skeið talað fyrir því að leyfisveitingar væru einfaldaðar.

Í kjarasamningunum sem eru framundan er aðalverkefnið að hækka laun þeirra sem hafa af einhverjum ástæðum setið eftir í launaþróuninni. Þetta sagði Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, í viðtali við fréttastofu Stöðvar 2. Aðspurður um ákvörðun Reykjavíkurborgar um að setja 800 milljónir í að leysa mannekluvanda borgarinnar, sagði Vilhjálmur það vera innan ramma þess kjarasamnings sem í gildi er. Samtök atvinnulífsins funda nú með fulltrúum landssambanda verkalýðsfélaganna til að fara yfir stöðu mála og kynna áherslur samtakanna fyrir komandi kjarasamninga.

Eldra fólki mun fjölga hlutfallslega á íslenskum vinnumarkaði á næstu áratugum og ungmennum mun að sama skapi fækka. Það hefur að líkindum í för með sér að hér á landi mun verða viðvarandi vinnuaflsskortur og innflytjendum mun fjölga. Þetta kom m.a. fram í erindi Hannesar G. Sigurðssonar, aðstoðarframkvæmdastjóra SA, á fundi um málefni miðaldra og eldra fólks á vinnumarkaði. Hannes sagði breytta aldurssamsetningu snerta nánast öll svið efnahags- og þjóðmála og kalla á nýja hugsun og nýja nálgun stjórnvalda.

Samtök atvinnulífsins á Norðurlöndum hafa tekið saman uppskrift að farsælli nýsköpun og gefið út í ritinu The Nordic Recipe for Successful Innovation. Uppskriftin var birt í höfuðstöðvum Marel Food Systems í Garðabæ. Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, kynnti uppskriftina og Hörður Arnarson, forstjóri Marel, ræddi um mikilvægi nýsköpunar í rekstri starfandi fyrirtækja og undirstrikaði framlag hennar til verðmætasköpunar. Oftar en ekki væri horft um of á ytri vöxt fyrirtækja með yfirtökum í stað þess að horfa á innri vöxt, en öflugt nýsköpunarstarf geri fyrirtækjum kleift að vaxa og dafna.

Íslensk fyrirtæki geta hvorki né vilja una við þann usla sem vaxtastefnan og
gengissveiflur valda þeim. Samtök atvinnulífsins munu meta hvort breytingar á atvinnulífi og efnahagslífi leiði til endurmats á því hvort einstakar atvinnugreinar telji sér betur borgið með öðrum gjaldmiðli en íslensku krónunni. „Á fundi stjórnar samtakanna síðastliðinn þriðjudag var stjórn peningamála enn til umræðu og var það einróma álit stjórnarmanna að við núverandi ástand yrði ekki unað. Hágengistímabil krónunnar koma illþyrmilega við fyrirtæki í útflutnings- og samkeppnisgreinum og óstöðugleiki gengisins breytir forsendum rekstrarlegra ákvarðana í öllum atvinnugreinum á ófyrirsjáanlegan hátt og gerir öllum fyrirtækjum erfitt fyrir,”segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA í leiðara fréttabréfsins Af vettvangi.

SA og ASÍ hafa á undanförnum mánuðum rætt ítarlega um nýtt fyrirkomulag áfallatrygginga en það er eðlilegt að Samtök atvinnulífsins og verkalýðshreyfingin snúi bökum saman og leiti samstöðu um nýtt og betra fyrirkomulag en hefur tíðkast til þessa, segir Vilhjálmur Egilsson framkvæmdastjóri SA í leiðara fréttabréfsins Af vettvangi. „Hvatinn að þessum umræðum er sívaxandi fjöldi öryrkja og alltof há örorkutíðni sem kemur fram í hækkandi kostnaði samfélagsins og brotthvarfs af vinnumarkaði. Aukinn kostnaður samfélagsins hefur m.a. komið niður á lífeyrissjóðunum sem hafa þurft hærri iðgjöld til þess að rísa undir auknum kostnaði vegna örorku,” segir Vilhjálmur og bendir á að alltof oft hafi núverandi fyrirkomulag reynst vera einstefnugata til örorku og fólk hafi alltof sjaldan átt afturkvæmt inn á vinnumarkaðinn. Rætt hefur verið um að framfærslugreiðslur í hinu nýja fyrirkomulagi verði heldur hærri en nú og vinnugeta fólks verði skilgreind fremur en örorka og ekki er gert ráð fyrir sérstökum tekjutengingum á greiðslum. Takist að lækka örorkutíðni um 30% verður hið nýja fyrirkomulag kostnaðarminna fyrir atvinnulífið og samfélagið auk þess að vera meira hvetjandi fyrir fólk sem hefur þurft að hverfa af vinnumarkaði.

Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, segir í ítarlegu viðtali við helgarblað Viðskiptablaðsins að mjög mikilvægt sé að vinnumarkaðurinn sé í eðlilegu jafnvægi. „Þar tökum við eftir því að þær takmarkanir sem eru á aðflutningi sérhæfðs starfsfólks frá löndum utan Evrópusambandsins setur óþarfa hömlur á fyrirtækin. Við teljum að það sé mjög brýnt að gera innflutning sérfræðinga auðveldari. Mörg íslensk fyrirtæki leita eftir menntuðu og öflugu starfsfólki frá Bandaríkjunum, Indlandi, Kína og mörgum öðrum löndum sem er mjög erfitt að útvega atvinnuleyfi og dvalarleyfi fyrir. Þetta skiptir mjög miklu máli núna og mun skipta enn meira máli til dæmis ef við ætlum að stefna að þekkingarútflutningi í orkugeiranum,” segir Vilhjálmur meðal annars.

Meginmarkmið Samtaka atvinnulífsins í komandi kjaraviðræðum er að næstu kjarasamningar samræmist lítilli verðbólgu, efnahagslegum stöðugleika og þeir raski ekki samkeppnishæfni atvinnulífsins segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, í viðtali við Morgunblaðið. „Flestir samningar sem við gerum renna út um áramótin en þar er um að ræða vel á annað hundrað samninga, stóra og smáa. Við lítum svo á við samningsgerðina að skoða verði alla þessa samninga í samhengi. Við þurfum því að horfa yfir allt sviðið og velta því fyrir okkur hvaða áhrif útkoman úr samningunum mun hafa á efnahagsþróunina, á samkeppnisstöðu atvinnulífsins, verðbólguna og þróunina almennt á vinnumarkaðinum,“ segir Vilhjálmur.

Verði olíuhreinsistöð byggð á Íslandi mun hún þurfa að uppfylla ákvæði mjög umfangsmikilla lagabálka. Gerðar eru kröfur um að ný fyrirtæki beiti því sem kallað er besta fáanlega tækni við framleiðslu sína. Líkur eru á að tilskipun ESB um útstreymi gróðurhúsalofttegunda verði innleidd hér á landi. Starfsemi olíuhreinsistöðvarinnar myndi falla undir tilskipunina en í henni er gert ráð fyrir því að unnt sé að stofna ný fyrirtæki og að þau fái úthlutað útstreymiskvóta í samræmi við sínar þarfir. ESB bannar ekki fjárfestingar í nýjum fyrirtækjum og ljóst að íslensk stjórnvöld munu eiga óhægt um vik við að koma slíku banni fram í andstöðu við ákvæði sem gilda á Evrópska efnahagssvæðinu.

Samtök atvinnulífsins telja nauðsynlegt að endurskoða verðbólgumarkmið Seðlabanka Íslands eins og það var upphaflega sett fram með samkomulagi bankans og ríkisstjórnarinnar 27. mars 2001. Við þessa endurskoðun þarf að taka tillit til þess að stjórntæki bankans, stýrivextirnir, hafa takmörkuð samdráttaráhrif á eftirspurn og verðbólgu, en leiða til verulegra sveiflna á gengi íslensku krónunnar. Viðvarandi hátt gengi krónunnar hefur átt drjúgan þátt í miklum halla á vöru- og þjónustuviðskiptum við útlönd og gert útflutnings- og samkeppnisatvinnuvegunum mjög erfitt fyrir. Í bréfi SA til forsætisráðherra ítreka samtökin áhyggjur sínar af afleiðingum peningamálastefnu Seðlabankans og þeim óstöðugleika sem hún veldur. Bréfið er sent í framhaldi af bréfi SA til forsætisráðherra 4. júní sl. Í því segir m.a. að sveiflur á gengi krónunnar frá þeim tíma gefi enn brýnt tilefni til þess að hefja nú þegar vinnu við að undirbúa stefnubreytingar.

Ríkisstjórnin tilkynnti um ýmsar mótvægisaðgerðir samhliða ákvörðun um aðeins 130 þúsund tonna þorskafla á næsta fiskveiðiári. Mikilvægasta mótvægisaðgerðin fyrir sjávarútveginn og landsbyggðina væri hins vegar lægra gengi krónunnar. Nú eru skýrar efnahagslegar forsendur fyrir því að Seðlabankinn lækki vexti og hætti stuðningi sínum við alltof hátt gengi krónunnar segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA. Hann segir að Seðlabankinn verði að losna úr sjálfheldu vaxtastefnu sinnar. Það fái engan veginn staðist að gengi krónunnar skuli hækka þegar helsta útflutningsgreinin verði fyrir öðrum eins hremmingum og sjávarútvegurinn nú. Með vaxtastefnunni sé unnið gegn krónunni sem sjálfstæðum gjaldmiðli.

Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, segir í samtali við Morgunblaðið, um ákvörðun Seðlabankans að halda stýrivöxtum óbreyttum, að nú hefði verið lag að hefja vaxtalækkunarferli. Hann undrast þá greiningu sem kemur fram í Peningamálum. „Ætla mætti að álit bankans sé að undir öllum kringumstæðum skuli hækka stýrivexti," segir Vilhjálmur og telur bankann hafa ætlað sér um of í baráttunni við verðbólguna. „Peningamálastefnan hefur reynst gagnslaus. Takmörk eru fyrir því hverju hægt er að áorka með vaxtastefnu." Vilhjálmur segir vandann fyrst og fremst liggja í hækkun fasteignaverðs. Skilaboð ríkisstjórnarinnar með lækkun lánshlutfalls gefi til kynna alvöru atlögu að verðbólgunni. Vaxtastefna Seðlabankans dugi ekki til.

Hækkun húsnæðisverðs hefur öðru fremur knúið verðbólguna áfram undanfarin ár. Vísitala neysluverðs hækkaði um 21% frá janúar 2003 til júní 2007 en um einungis 11% þegar hækkun húsnæðisverðs er undanskilin. Á þessum fjórum og hálfa ári hefur verðbólgan verið 4,5% á ári að jafnaði en 2,4% ef hækkun húsnæðisverðs er undanskilin. Hækkun húsnæðisverðs var 84% á tímabilinu en það nemur 15% á ári að jafnaði. Hannes G. Sigurðsson, aðstoðarframkvæmdastjóri SA, segir í leiðara fréttabréfsins Af vettvangi afar brýnt að stjórnvöld grípi til ráðstafana sem stuðlað geti að jafnvægi á fasteignamarkaði. „Ákvörðun félagsmálaráðherra þann 3. júlí sl. um lækkun lánshlutfalls á ný í 80% er gott skref í þá átt og mun skila árangri. Þróun fasteignamarkaðarins verður þó aldrei eðlileg fyrr en umsvif Íbúðalánasjóðs verða takmörkuð verulega og starfsemi hans afmörkuð við félagslegt hlutverk, en bönkum og sparisjóðum verði látið eftir að sinna almennum íbúðalánum,” segir Hannes.

Í morgun átti framkvæmdastjórn Samtaka atvinnulífsins fund með forsætisráðherra og utanríkisráðherra til að leggja áherslu á að ríkisstjórnin taki þegar á þeim vanda sem stjórn peningamála og hagstjórnin hefur ratað í. Aðgerðir Seðlabankans skaði atvinnulíf án þess að skila árangri á móti og að bankinn muni ekki að óbreyttu um fyrirsjáanlega framtíð eiga möguleika á því að lækka vexti. Fyrstu aðgerðir verða að beinast að því að skapa forsendur fyrir lækkandi verðbólgu. Hafa verður hemil á aukningu samneyslu og tilfærsluútgjalda. Lækka verður lánshlutföll íbúðalánasjóðs og lánsfjárhæðir. Ríkisstjórnin þarf að gefa Seðlabankanum skýr skilaboð um að hún ætlist til þess að bankinn vinni ekki gegn trúverðugleika efnahagsstefnunnar og gegn væntingum um lægri verðbólgu. Það gefur Seðlabankanum tækifæri til þess að komast úr sjálfheldu hárra vaxta en það vekur von um að gengi krónunnar verði stöðugra og lægra en nú og þannig meira í takt við getu atvinnulífsins og stöðuna í viðskiptum við útlönd. Framkvæmdastjórnin afhenti forsætisráðherra bréf þar sem þessum sjónarmiðum er lýst.

„Hagvöxtur hefur tiltölulega lítið verið til umræðu í yfirstandandi kosningabaráttu og það er eins og væntingar standi almennt til þess að landsframleiðslan, kaupmátturinn og lífskjör landsmanna haldi áfram að batna á næstu árum í sama takti og verið hefur undanfarin ár," segir Vilhjálmur Egilsson framkvæmdastjóri SA í leiðara fréttabréfsins Af vettvangi. Hann spyr hvort stjórnmálaflokkarnir geti efnt þau loforð sem gefin eru í aðdraganda kosninga til Alþingis. „Í kosningabaráttunni eru vaktar væntingar um áframhaldandi uppbyggingu velferðarkerfisins, samgöngumannvirkja og annarra innviða samfélagsins samhliða því að skattar eiga að lækka. Reyndar heyrist líka að stöðva eigi einstök framfaramál í atvinnulífinu s.s. fjárfestingar í áliðnaði og orkuverum, hagstjórnin er gagnrýnd og jafnvægi lofað í efnahagslífinu."

Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, segir það rangt að ríkið hafi orðið af 50 milljarða skatttekjum á 5 ára tímabili vegna frestunar fyrirtækja á söluhagnaði. Í samtali við fréttastofu Sjónvarps segir hann áríðandi að ganga lengra í að lækka skatta á fyrirtæki svo þau stofni ekki eignarhaldsfélög erlendis til að komast hjá skattgreiðslum.

Forsenda þess að Ísland verði áfram í fremstu röð er undir því komin að stjórnvöld hafi metnað til þess að halda umgjörð efnahagslífsins áfram í fremstu röð, að tryggja íslenskum fyrirtækjum bestu starfsskilyrði, að draga úr reglubyrði og að viðhalda þeim trúverðugleika, sem byggður hefur verið upp undanfarin ár. Þetta er meðal þess sem kom fram í máli Ingimundar Sigurpálssonar, formanns SA í ræðu á aðalfundi SA. „Stjórnvöld verða að sýna ábyrgð og festu og þau verða að muna, að á tímum alþjóðavæðingar, þegar upplýsingar berast um heiminn á augabragði, þá leitar efnahagsstarfsemin þangað, þar sem starfsskilyrðin eru almennt hagstæðust. Trúverðugleiki, traust og stöðugleiki eru mikilvægir þættir í efnahagsstjórninni. Það veltur á miklu, að stjórnvöld hafi metnað til þess að halda áfram á þeirri braut að skapa atvinnulífinu svigrúm til athafna.”

Aldurssamsetning íslensku þjóðarinnar árið 2050 verður mjög frábrugðin því sem nú er samkvæmt nýrri mannfjöldaspá SA. Einstaklingar á eftirlaunaaldri, 65 ára og eldri, verða 27% íbúanna í stað 12% nú og munu telja 109 þúsund manns. Fjöldi Íslendinga 80 ára og eldri mun fimmfaldast fram til 2050, úr 9 þúsund í 45 þúsund. Gert er ráð fyrir því að árið 2050 verði ævilíkur karla við fæðingu 86,5 ár og kvenna tæp 90 ár og lenging meðalævi frá því sem nú er verði þannig 7,5 ár hjá körlum og 7 ár hjá konum. Þá er útlit fyrir að það tímabil sem fólk nýtur lífeyris lengist um tæp 30%. Þetta kemur fram í nýju riti SA Ísland 2050: Eldri þjóð – ný viðfangsefni sem kemur út í dag, en þar segir m.a. að brýnt sé að afnema allar hindranir fyrir atvinnuþátttöku eldri starfsmanna og hækkun eftirlaunaaldurs hljóti að koma til álita þar sem fólk á aldrinum 65-70 ára búi við mun betri heilsu en áður og sú þróun muni halda áfram.

Seðlabankinn gaf út tölur um viðskiptahalla og erlenda skuldastöðu fyrir árið 2006 6. mars síðastliðinn. Niðurstaðan var sú að viðskiptahallinn hefði numið 305 milljörðum króna eða 26,7% af VLF og að hrein skuldastaða í árslok hefði verið neikvæð um 120% af VLF. „Þessar tölur eru ótrúlega háar og ættu að vekja skelfingu meðal allra sem eiga hagsmuna að gæta í íslensku efnahagslífi. Samt virtust viðbrögð almennt vera furðu róleg og fæstir í raun trúa því að eitthvað mikið sé að í efnahagslífinu” segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins í leiðara fréttabréfsins Af vettvangi, og segir ekki ólíklegt að raunverulegur viðskiptahalli sé jafnvel innan við helmingur af því sem fram hefur komið. Mikilvægt sé að Seðlabankinn hafi forgöngu um að koma fram með tölur sem skýri betur raunverulega stöðu íslenska þjóðarbúsins. Það þurfi m.a. að gera með því að meta raunvirði fjárfestinga Íslendinga erlendis og setja fram talnaefni um söluhagnað og aðrar verðbreytingar á erlendum eignum og skuldum.

Hætt er við að Ísland teljist ekki jafn áhugaverður kostur fyrir erlendar fjárfestingar eftir að stækkun álversins í Straumvík var hafnað. Eftir áralangan undirbúning að stækkun álversins í Straumsvík í samræmi við gildandi reglur breytti bæjarstjórn Hafnarfjarðar leikreglunum á lokasprettinum og setti málið í dóm kjósenda. Það er atvinnulífinu afar mikilvægt að leikreglur allar sem um það gilda séu einfaldar, skýrar og gegnsæjar. Forsenda uppbyggingar og framþróunar er stöðugleiki í efnahagslífi og stjórnarfari en niðurstaða atkvæðagreiðslunnar í Hafnarfirði hlýtur að verða umhugsunarefni öllum þeim sem hafa í hyggju að efna til uppbyggingar nýs reksturs eða umfangsmikillar stækkunar á núverandi rekstri.

Hannes G. Sigurðsson, aðstoðarframkvæmdastjóri SA, segir í viðtali við Fréttablaðið að SA vilji fyrst og fremst stuðla að upplýstri umræðu um stækkun álversins í Straumsvík og að málið sé rætt út frá staðreyndum sem lagðar séu á borðið. Talsmaður Sólar í Straumi, Kristín Pétursdóttir, gagnrýnir SA fyrir aðkomu að umræðu um stækkun álversins en Hannes bendir á að kosning Hafnfirðinga um stækkun álversins sé einstök. Að öllum líkindum sé þetta í fyrsta skipti í sögunni sem íbúar í sveitarfélagi greiði atkvæði um stækkun fyrirtækis. Þar með sé fyrirtækinu komið í aðstæður sem það hafi ekki lent í áður, þ.e. kosningabaráttu um framtíðaráform sín sem það geti ekki annað en tekið þátt í.

Samkvæmt nýútkomnum tölum Seðlabankans virðast íslenskir fjárfestar hafa orðið fyrir meiri háttar hremmingum ár eftir ár í fjárfestingum sínum erlendis en haldið samt ótrauðir áfram fjárfesta og tapa fjármunum. Skuldir þjóðarinnar umfram eignir eru samkvæmt bankanum um 1354 milljarðar króna eða 119,5% af vergri landsframleiðslu. Slík skuldastaða er ógnvænleg og því er það merkilegt að í atvinnulífi landsmanna skuli lítið heyrast um varnaðarorð. Ástæðan er eflaust sú að það umhverfi sem birtist í hagtölum Seðlabankans er afar framandi flestum sem starfa í atvinnulífinu og fylgjast með gangi þess. Miðað við eðlilega áxöxtun vanmetur Seðlabankinn eignir Íslendinga erlendis um allt að 400 milljarða króna. Það er því nauðsynlegt að fram fari gagnger bragarbót á talnagrunni Seðlabankans áður en það verður almenn skoðun út um heim að Ísland sé að fara á hausinn á meðan efnahagslífið stendur í raun sterkari fótum en nokkru sinni fyrr.

„Félagsmálaráðherra lék mikinn afleik með því að hækka á ný lánshlutfall og fjárhæðamörk hjá Íbúðalánasjóði” segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins í leiðara fréttabréfsins Af vettvangi, og bendir á að við gerð kjarasamninga síðasta sumar hafi SA lagt mikla áherslu á lækkun lánshlutfallsins til að stemma stigu við síhækkandi íbúðaverði og til að tryggja lækkun verðbólgunnar. „Hækkun lánshlutfalls í 90% og hámarksláns í 18 milljónir gengur þvert á ákvörðun ríkisstjórnarinnar í kjölfar kjarasamninganna og á eftir að virka sem verðbólgufóður engum til gagns,” segir Vilhjálmur ennfremur og segir einstakt tækifæri til að festa efnahagslegan stöðugleika í sessi á árinu vera í hættu. Hækkun íbúðalána sé afleikur.

Alþingi hefur nú til meðferðar frumvörp til laga um breytingu á samkeppnislögum annars vegar og um viðurlög við brotum á fjármálamarkaði hins vegar. Í frumvörpunum er gengið lengra en í nágrannalöndum Íslands og lagðar til strangari refsiheimildir en þar tíðkast gagnvart einstaklingum, fyrirtækjum og samtökum fyrirtækja. Samtök atvinnulífsins telja að bannákvæði samkeppnislaga séu mikilvæg og þau beri að virða en þó verði að gæta meðalhófs við ákvörðun refsiramma vegna brota á lögunum. Því hafi ekki verið svarað hvers vegna Íslendingar eigi að ganga lengra en önnur ríki í þessum efnum.

Nú liggur fyrir frumvarp til breytinga á samkeppnislögum þar sem gert er ráð fyrir nýjum og að verulegu leyti mjög hertum refsiheimildum. Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, segir í leiðara fréttabréfsins Af vettvangi að sá þáttur frumvarpsins sem snúi að starfsemi samtaka fyrirtækja sé um margt mjög sérstakur og ef það yrði að lögum yrði það mjög heftandi fyrir starfsemi samtaka í atvinnulífinu, þ.á.m. Samtaka atvinnulífsins. Sérstaklega er varað við því nýmæli sem felst í frumvarpinu að heimilt verði að beita samtök fyrirtækja sektum sem nemi allt að 10% af veltu þeirra fyrirtækja sem forsvarsmenn samtakanna tengjast. Vilhjálmur segir gengið lengra í frumvarpinu en við nýlegar breytingar á samkeppnislögum í Danmörku og bendir á að Samtök atvinnulífsins sitji ekki við sama borð og önnur samtök á borð við Alþýðusambandið, Neytendasamtökin og stjórnmálaflokkana, varðandi félagafrelsi, skoðanafrelsi og málfrelsi.

Skatttekjur af fjármagnstekjum hafa aukist gríðarlega og nema 1,6% af landsframleiðslu og nálgast 20 milljarða króna. Fjármagnseigendur greiða því háar fjárhæðir til ríkisins en áður voru skatttekjur af fjármagnstekjum hverfandi. Þetta kemur fram í grein Vilhjálms Egilssonar, framkvæmdastjóra Samtaka atvinnulífsins, á vef SA. Þar sýnir hann fram á að sú staðhæfing að skattlagning fjármagnstekna sé mun hagstæðari en skattlagning launatekna sé röng. Vilhjálmur bendir á að tekjuaukningin vegna fjármagnstekjuskatts og tekjuskatts fyrirtækja hafi numið um 3,5% af landsframleiðslu eða í kringum 40 milljörðum króna. Þessi mikla tekjuaukning sé forsenda þess að unnt hafi verið að lækka og jafnvel fella niður aðra skatta á síðustu misserum.

„Íslenskt atvinnulíf bíður eftir því að heyra hvort halda eigi áfram eða aftur á bak í skattamálum. Framhaldið mun ráða miklu um það hvort lífskjör á Íslandi haldast áfram í fremstu röð eða hvort við sígum niður úr hópi fremstu þjóða heims.” Þetta sagði Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, í erindi sem hann flutti á skattadegi Deloitte en þar kallaði hann eftir skýrum skilaboðum frá öllum stjórnmálaflokkum um það hvert þeir ætli að stefna í skattamálum atvinnulífsins. „Á að þróa áfram samkeppnishæft skattkerfi eða á að taka til baka það sem vel hefur tekist? Á að halda fjármagnstekjuskattinum í 10% og lækka tekjuskatt fyrirtækja enn frekar eða á að hækka hvort tveggja?”

Það er ekki í þágu hagsmuna íslensks samfélags að atvinnulífið skuli þurfa að notast við hjáleiðir eins og hollensk eignarhaldsfélög til þess að búa við samkeppnishæft skattumhverfi, segir Vilhjálmur Egilsson framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins í leiðara fréttabréfsins Af vettvangi, en undanfarið hafa borist fréttir af því að íslensk fyrirtæki stofni eignarhaldsfélög Í Hollandi til að ná fram hagstæðara skattaumhverfi. Vilhjálmur bendir á að til að laga þetta þurfi að gera söluhagnað íslenskra fyrirtækja af hlutabréfum skattfrjálsan eins og arð. Slík breyting væri í takt við hugsunina í skattlagningu tekna fyrirtækja og skattlagingu atvinnulífsins í heild. Skattleggja eigi hagnað af hlutafjáreign fyrst og fremst þegar hann er tekinn út úr því til einstaklinga.