Skoðun SA

Markaðshlutdeild krónunnar í íslenska bankakerfinu er um 20% en í íslenska lánakerfinu í heild er hlutdeildin aðeins 13%. Á undanförnum árum hafa ýmsar nýjungar á fjármagnsmarkaðnum gert hann virkari og meðal annars valdið því að lántakendur hafa betri möguleika en áður að taka lán í öðrum gjaldmiðlum en krónunni. Þessi þróun hlýtur að halda áfram og háir vextir á krónunni minnka því markaðshlutdeild hennar og þýðingu fyrir hagstjórn, segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, í leiðara fréttabréfsins Af vettvangi. Hann veltir fyrir sér virkni stjórnar peningamála við þessar aðstæður og minnir á að gengi krónunnar hefur farið lækkandi að undanförnu þrátt fyrir metvexti.

Mikil fylgni virðist vera milli gengis krónunnar og væntinga heimilanna. Þegar gengi krónunnar hækkar fara væntingar heimilanna um eigin hag jafnframt vaxandi, með tilheyrandi vexti einkaneyslu. Þegar gengi krónunnar lækkar færast væntingar heimilanna niður á við og einkaneyslan með. Í ljósi þess sterka sambands sem virðist vera á milli gengis krónunnar, væntinga heimilanna og einkaneyslu kann að vera að áhrif peningamálastefnu Seðlabankans, þegar hún fer að mestu í gegnum gengisfarveginn, á kaupmátt og væntingar heimilanna séu vaxtaáhrifunum yfirsterkari og stuðli þannig ekki að aðhaldi heldur þvert á móti að aukinni einkaneyslu og umsvifum.

Með áformuðum breytingum í fyrirliggjandi frumvarpi verður Ríkisútvarpið mun öflugri keppinautur en áður þar sem sveigjanleikinn í rekstrinum verður aukinn og litlar hömlur lagðar á þróun starfseminnar. Skilgreiningin á útvarpsþjónustu í almannaþágu er svo rúm að hún getur náð yfir lang stærstan hluta starfseminnar og því er hætt við að mjög þrengi að keppinautum Ríkisútvarpsins og það fái algjöra yfirburði á markaðnum í krafti 2,7-2,8 milljarða króna skatttekna, með þeim afleiðingum að í heild verði framboð af efni fábreyttara og einhæfara en nú er. Þess vegna verður aldrei friður um Ríkisútvarpið ohf. í fyrirhugaðri mynd, segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, í leiðara fréttabréfsins Af vettvangi.

Ástæðan fyrir því hve lítið er flutt inn af kjöti liggur í þeim afar háu tollum sem lagðir eru á innflutninginn til verndar innlendri framleiðslu. Þá er í gildi tæknileg viðskiptahindrun í því formi að óheimilt að flytja inn ferskar kjötvörur og verður innflutt kjöt að hafa verið frosið í 30 daga. Í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 9. október segir að almennir tollar á innfluttum kjötvörum verði lækkaðir um allt að 40% þann 1. mars 2007. Ekki á að lækka tolla á mjólkurvörum né ýmsum unnum kjötvörum. Við kynningu málsins er tollalækkununum ætlað að hafa marktæk áhrif á verðlag og því verður að ganga út frá því að 40% lækkun verði á tollum á þeim vörum sem eru í einhverri samkeppni við innlendar kjötvörur, innflutt nautakjöt, svínakjöt og kjúklingakjöt.

Með afnámi tolla og vörugjalda mætti koma matarverði niður á sama stig og í Finnlandi og Svíþjóð, án þess að lækka núverandi lægra þrep virðisaukaskatts (VSK). Stjórnvöld hafa valið aðra og kostnaðarsamari leið en komið hefur fram að meginástæðan fyrir háu verðlagi á matvælum á Íslandi liggur í tollvernd innlendrar kjöt- og mjólkurafurða og brenglandi áhrifum vörugjalda og mishárrar álagningar VSK á matvæli. Útfærsla fyrirhugaðrar tollalækkunar ríkisstjórnarinnar á matvæli liggur ekki fyrir en yfirlýst er að þær eigi að skila umtalsverðum verðlækkunum. Það eru vonbrigði að ekki hafi náðst samstaða um að fella alfarið niður hin úreltu vörugjöld af matvælum.

Þær umræður um stóriðju og virkjanir sem nú eru fyrirferðarmiklar í fjölmiðlum minna um margt á einelti, segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, í leiðara fréttabréfsins Af vettvangi. Hann segir þetta ekkert nýtt, löng hefð sé fyrir því hérlendis að hvers kyns vitleysa og fordómar séu sett fram gegn einstökum atvinnugreinum, þótt umræðan gegn stóriðju nú sé reyndar venju fremur skrautleg. Vilhjálmur bendir hins vegar á að Ísland væri ekki á lista yfir þjóðir með bestu lífskjörin ef eineltishreyfingin gegn heildsölum, bændum, kvótakerfi, einkavæðingu, stórmörkuðum, einkareknu millilandaflugi og stóriðju hefði fengið að ráða.

Mikilvægt er að hafa í huga að loftslagsbreytingar eru alþjóðlegur vandi.  Leggja verður áherslu á að draga úr útstreymi með rannsóknum, tækniþróun, bindingu gróðurhúsalofttegunda og fræðslu auk aðlögunar að loftslagsbreytingum. Þetta kemur fram í áherslum Samtaka atvinnulífsins í loftslagsmálum sem stjórn samtakanna samþykkti á dögunum. Þar segir jafnframt að íslensk stjórnvöld geti ekki tekið ákvörðun um að hætta nýtingu orkulindanna þar sem slíkt myndi stangast á við öll sjónarmið um sjálfbæra þróun og markmið loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna um aukna nýtingu endurnýjanlegrar orku á heimsvísu. Sjá áherslur SA í loftslagsmálum.

Samtök atvinnulífsins telja brýnt að löggjafinn setji hertar reglur um fjármál sveitarfélaga og hafa lagt fram tillögur til úrbóta. Í flestum OECD-ríkjum hefur ríkisvaldið sett slíkar reglur en engar hagstjórnarkvaðir hafa verið lagðar á sveitarfélög á Íslandi, þrátt fyrir að rekstrarumfang þeirra í heild hafi nálgast umfang ríkisins og fjárfestingar þeirra séu svipaðar eða meiri en ríkisins. Sveitarfélögin í heild hafa verið rekin með halla undanfarinn áratug þrátt fyrir mikla uppsveiflu í efnahagslífinu. Fjármál sveitarfélaga hafa því  unnið gegn hagstjórnarviðleitni ríkisvaldins og stuðlað að aukinni þenslu í efnahagslífinu á undanförnum árum. Ákvæði gildandi sveitarstjórnarlaga um hallalausan rekstur sveitarfélaga hefur í raun verið haft að engu.

„Frumvarpið er skynsamlega sett upp og ekkert sem kemur á óvart. Afgangurinn er heldur meiri en menn höfðu reiknað með fyrirfram, og ég held það væri mjög gott ef það væri hægt að halda þessu aðhaldi, og ná verðbólgunni niður á næsta ári,“ segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, í samtali við Morgunblaðið um fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2007. Hann segir eðlilegt að framkvæmdir aukist þegar hægi á og tekist hafi að ná tökum á verðbólgunni, en rétt sé að hafa í huga að kosningaár fari í hönd og stjórnvöld verði að beita sig aga, mikilvægt sé að engar U-beyjur verði á fjárlögunum í þinginu.

SA sjá enga ástæðu til þess að takmarka aðgang rúmenskra og búlgarskra ríkisborgara að íslenskum vinnumarkaði í kjölfar þess að umrædd ríki gerast aðilar að ESB og EES um næstu áramót. Þvert á móti ber okkur að taka vel á móti þessum nýju aðildarríkjum EES með öllum þeim réttindum og skyldum sem aðild hefur í för með sér. Þenslan á íslenskum vinnumarkaði er líklega sú mesta í allri álfunni og greiður aðgangur erlends starfsfólks hefur verið grundvallarforsenda þess hagvaxtar og þeirra lífskjarabóta sem Íslendingar hafa notið undanfarin ár. Þetta er meðal þess sem fram kom í erindi Ragnars Árnasonar, forstöðumanns vinnumarkaðssviðs SA, á ráðstefnu EES vinnumiðlunar um íslenskan vinnumarkað í kjölfar stækkunar ESB.

Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, segir í samtali við Morgunblaðið að ákvörðun Seðlabankans um að hækka stýrivexti í 14% valdi miklum vonbrigðum. Hann hafi ekki haft miklar væntingar en ákvörðun Seðlabankans um að hækka stýrivextina um 0,5 prósentustig sé ekki rétt. Bankinn hafi í það minnsta átt að halda vöxtunum óbreyttum að sinni.  „Afleiðingarnar af þessari ákvörðun eru fyrst og fremst þær að bankinn er að gera hlutina erfiðari þegar það fer að hægjast um í efnahagslífinu á seinni hluta ársins,” segir Vilhjálmur og bætir við: „Þegar samdráttarferlið kemur þyrfti bankinn að vera að komast í vaxtalækkunarferli en ekki hækka stýrivextina.”

„Við teljum mjög mikilvægt að Seðlabankinn hækki ekki vexti á fimmtudag og að full ástæða sé til að hefja vaxtalækkunarferli í ljósi þess samdráttar í efnahagslífinu sem er framundan,” segir Hannes G. Sigurðsson, aðstoðarframkvæmdastjóri SA, í samtali við Fréttablaðið. Hannes segir ánægjulegt að hækkun vísitölunnar hafi reynst minni en gert var ráð fyrir í samkomulagi milli aðila vinnumarkaðarins í júní. „Verðbólgukúfurinn virðist því mun lægri en búist var við og vekur það vonir til þess að við náum verðbólgumarkmiðum mun hraðar en stefnt var að,” segir Hannes og bendir á að ein helstu markmið samkomulagsins um að hafa áhrif á verðbólguvæntingarnar hafi náðst og einkaneysla hafi dregist saman í kjölfarið. Einnig hafi það veruleg áhrif að dregið hafi úr hækkunum á fasteignamarkaði.

Hætta er á að Seðlabankinn sé að segja sig frá hagstjórninni í næstu uppsveiflu með því að lækka ekki vexti nú þegar niðursveifla er hafin, segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, í leiðara fréttabréfsins Af vettvangi. Hann segir að með hækkun stýrivaxta sé Seðlabankinn á öfugu róli miðað við hagsveifluna og muni því frekar magna sveiflurnar en að draga úr þeim. Hætta sé því á að þegar uppsveifla í hagkerfinu komi á árinu 2008 með nýjum framkvæmdum við álver og virkjanir verði bankinn illa í stakk búinn að vinna gegn verðbólguhættu á þeim tíma vegna þess að vaxtastigið verði allt of hátt og gengið væntanlega líka.

Hækkun Seðlabankans á stýrivöxtum í 13,5% er misráðin ákvörðun sem byggir á röngu mati á þróun mála á tveimur lykilmörkuðum hagkerfisins, vinnumarkaðnum og fasteignamarkaðnum. Brýnt er að Seðlabankinn gangi í takt við efnahagslífið og taki mark á öllum þeim teiknum sem nú eru um niðursveifluna í efnahagslífinu. Bankinn verður að hefja vaxtalækkunarferil strax við næstu vaxtaákvörðun þannig að hann gegni hlutverki sínu með eðlilegum hætti, en eins og staðan er nú gæti Seðlabankinn gert að engu þá atlögu að verðbólgunni sem SA, ASÍ og ríkisstjórnin hafa staðið fyrir.

Norðurlöndin státa um þessar mundir öll af sterkri stöðu í alþjóðlegri samkeppni. Þrátt fyrir að margt sé líkt með löndunum fimm geta þau hins vegar ýmislegt gagnlegt lært hvert af öðru, þar sem ekki er til neitt eitt norrænt módel. Þetta eru helstu niðurstöður í nýju riti sem samtök atvinnulífsins í löndunum fimm hafa gefið út sameiginlega – Í leit að bestu norrænu leiðinni. Í ritinu er í stuttu máli fjallað um  sérstaka styrkleika í hverju landanna fyrir sig, m.a. um skattalagabreytingar á Íslandi, finnska nýsköpunarumhverfið og afnám takmarkana á atvinnufrelsi og innleiðingu samkeppni í sænsku atvinnulífi.

Útilokað er að ræða um fjármagnstekjuskatt og tekjuskatt á fyrirtæki af sæmilegri skynsemi án þess að taka verðbólguna með í reikninginn. Miðað við eðlilegar forsendur má segja að einstaklingur sem ætlar að leggja launin sín inn í hlutafélag og taka þau út í gegnum hagnað og arð sé að greiða milli 34% og 35% skatt af rauntekjum. Fjármagnstekjur hafa ekki vaxið á kostnað launatekna því að þær hafa vaxið hratt og voru hærri á árinu 2005 en nokkru sinni fyrr, sama á hvaða mælikvarða er reiknað. Því er afar hættulegt að rjúka til í miðri ágústumræðunni um tekjur einstaklinga og hafa á lofti mikla svardaga um breytingar á skattkerfinu. Það er hvorki almenningi né atvinnulífinu til framdráttar.

Þær forsendur sem liggja til grundvallar því sem menn eru almennt að hugsa í atvinnulífinu virðast ekki ná inn fyrir veggi Seðlabankans. Þetta er athyglisvert í ljósi þess að Seðlabankinn hefur verið að berja á bönkunum um að gæta sín í útlánum og bankarnir hafa verið að draga úr útlánum til íbúða- og byggingaframkvæmda og það er eins og Seðlabankinn geri ráð fyrir því að bankarnir hlusti ekkert á það sem hann segi. Þetta er meðal þess sem fram kemur í samtali Morgunblaðsins við Vilhjálm Egilsson, framkvæmdastjóra SA, vegna nýjustu vaxtahækkunar Seðlabankans, en Vilhjálmur segir að hennar hefði ekki verið þörf.

Öll skilyrði eiga að vera fyrir hendi að það takist að kveða verðbólguna niður á næsta ári, segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, í leiðara fréttabréfsins Af vettvangi. Hann segir ríkisstjórnina ekki hafa skorast undan sinni ábyrgð, þvert á móti. Þá hafi stjórnarandstaðan líka tekið undir nauðsyn þess að ná verðbólgunni niður. Það sé því raunverulegt tækifæri til staðar að ná á ný efnahagslegum stöðugleika og jafnvægi í hagkerfinu. „Það tækifæri verður að nýta,“ segir Vilhjálmur og segir mestu skipta að íbúðamarkaðurinn róist og leggur áherslu á að opinberir aðilar megi ekki hefja nýjan misvægishring í launatöxtum.

„Það getur ekki gengið að Seðlabankinn sé að þrýsta á bankana til að þeir dragi úr sínum íbúðalánum og síðan flytjist bara allt yfir á Íbúðalánasjóð. Ef Íbúðalánasjóður virkaði sem hagstjórnartæki væri hann ekki með lægstu vextina, hæsta lánshlutfallið og leiðandi á markaðinum,“ segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, m.a. í opnuviðtali í Viðskiptablaðinu. Hann segir lækkun verðbólgunnar hafa forgang umfram allt annað og kallar m.a. eftir að lendingin í hagkerfinu verði nógu hörð til þess að verðbólgan brotni.

Ingimundur Sigurpálsson, formaður SA, segist í samtali við Morgunblaðið vera ánægður með samkomulag SA og ASÍ. Þannig hefði verið óþægileg tilhugsun að horfa til þess að kjarasamningar yrðu hugsanlega lausir um áramót samhliða vaxandi verðbólgu og því til viðbótar aðdraganda alþingiskosninga. „Sem betur fer lendum við ekki í þeirri stöðu og höfum náð núna með þessari undirskrift að tryggja kjarasamninga til loka árs 2007 eins og upphaflega var stefnt að. Það er sérstakt fagnaðarefni að mínu mati.“ Ingimundur segir samskipti aðila beggja vegna borðsins hafa verið einstaklega góð og það hafi verið forsenda þess að niðurstaða hafi fengist á svo skömmum tíma. „Ég óska þess að gjörningurinn megi verða umbjóðendum beggja aðila og þjóðinni allri til hagsbóta,“ segir Ingimundur.

„Þetta er þjóðartilraun til að ná verðbólgunni niður og ég hef fulla trú á því að það gangi upp. Það er mikill ásetningur okkar megin, hjá verkalýðshreyfingunni og ríkisstjórninni að ná verðbólgunni niður á næsta ári," segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, í samtali við Fréttablaðið. „Þetta var eitthvað sem Samtök atvinnulífsins og verkalýðshreyfingin þurftu að leggja á sig til að eiga möguleika á því að ná verðbólgunni niður á næsta ári. Nú þurfa bara allir að leggjast á eitt.“ Vilhjálmur segir að það hafi þurft „ákveðna sýn og þor“ til að ná þessu samkomulagi. „Báðir samningsaðilar taka áhættu en báðir höfðu kjark og þor til að takast á við þetta,“ segir Vilhjálmur.

Virk samkeppni í viðskiptum er brýnt hagsmunamál fyrir atvinnulífið og samkeppnislög og samkeppniseftirlit gegna þar mikilvægu hlutverki, sagði Hrafnhildur Stefánsdóttir, yfirlögfræðingur SA, m.a. í samtali við fréttastofu RÚV. Varðandi húsleitir lagði Hrafnhildur áherslu á tilefni og markmið og sagði atvinnulífið verða að geta treyst því að Samkeppniseftirlitið færi ekki inn í fyrirtæki nema rík ástæða væri til. Þá yrði markmið með leitinni þyrfti að vera skýrt – leitin yrði að beinist að því sem málið snerist um.

Endurskipuleggja þarf skipulag stjórnarráðsins en eins og nú er háttað getur eitt og sama fyrirtækið þurft að kljást við eftirlit frá mörgum ráðuneytum, eftirlit sem oft beinist að sömu eða svipuðum hlutum. Þetta er meðal þess sem Pétur Reimarsson frá Samtökum atvinnulífsins lagði áherslu á í erindi sínu á ráðstefnu forsætisráðuneytisins um einfaldara Ísland. Hann sagði jafnframt að ný verkaskipting ríkis og sveitarfélaga væri knýjandi á þessu sviði og að beint eftirlit, sýnatökur og rannsóknir ætti að fela faggiltum skoðunarstofum og rannsóknastofum sem fyrirtækin semdu sjálf beint við.

Um eitt hundrað manns sóttu morgunverðarfund SA um einkarekstur í heilbrigðisþjónustu á Grand Hótel Reykjavík. Á fundinum var lagt fram nýtt rit SA, Heilbrigður einkarekstur, þar sem er m.a. að finna tillögur SA um hvar megi nýta frekar kosti einkarekstrar í íslenskri heilbrigðisþjónustu. Sigurður Ásgeir Kristinsson, bæklunarlæknir og framkvæmdastjóri Orkuhússins, og Anna Birna Jensdóttir, hjúkrunarforstjóri Sóltúns og framkvæmdastjóri Öldungs, fluttu framsöguerindi en kraftmiklar umræður spunnust að þeim loknum undir stjórn Vilhjálms Egilssonar, framkvæmdastjóra Samtaka atvinnulífsins.

Útgjöld til heilbrigðismála vaxa hratt á Íslandi og samkvæmt spám OECD verður íslenska heilbrigðiskerfið orðið það dýrasta í heimi innan fárra áratuga, verði ekkert að gert, segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, í leiðara fréttabréfsins Af vettvangi. Hann segir nauðsynlegt að nýta betur ótvíræða kosti einkarekstrar á þessu sviði og bendir á að tækifærin til þess blasi til dæmis við í heilsugæslu, öldrunarþjónustu, heimahjúkrun og sérfræðiþjónustu. Þarna geta einkaaðilar veitt þjónustu af meiri gæðum en hið opinbera og með minni tilkostnaði, segir Vilhjálmur.

Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, lýsir efasemdum um að vaxtahækkun Seðlabankans skili tilætluðum árangri. Í samtali við Morgunblaðið minnir hann á að í bréfi til Seðlabankans á dögunum hafi verið bent á að gengi krónunnar hefði fallið þrátt fyrir að vextir hefðu verið mjög háir. Vilhjálmur bendir á að það að hækka vextina þegar menn eru að fara inn í samdráttarskeið sé ekki viðeigandi aðgerð. Með þessu séu menn bara að framlengja fortíðina.

Samtök atvinnulífsins lýsa yfir áhyggjum sínum af hugsanlegri vaxtahækkun Seðlabankans nú næstu daga í því skyni að vinna gegn hækkunum á verðlagi í landinu. Í bréfi til bankastjórnar Seðlabankans lýsa samtökin verulegum efasemdum um að vaxtahækkun nú muni skila tilætluðum árangri. Allt eins megi reikna með því að vaxtahækkun þyki ótrúverðug vegna þess hve vextir eru háir fyrir og vegna þess að gengið lækkaði þrátt fyrir þessa háu vexti. Þá benda SA á líkur á efnahagssamdrætti á næsta ári og telja vaxtahækkun því vafasama. SA hvetja því Seðlabankann til að halda að sér höndum með vaxtahækkun.

Íslenska krónan er nú í harðri samkeppni við veðrið sem umræðuefni á Íslandi, segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, í leiðara fréttabréfsins Af vettvangi. Hann fjallar um kosti og galla krónu gagnvart evru og bendir m.a. á að með evru myndi vinnumarkaðurinn bregðast við sveiflum í hagkerfinu með atvinnustigs- í stað kaupmáttarbreytinga. Ef það tekst ekki að halda verðbólgunni niðri langtímum saman þá verður evran meira aðlaðandi kostur en ella.

Í frumvarpi um kjararáð er ákvæði sem heimilar ráðinu að láta launabreytingar þjóðkjörinna manna, dómara og hæst settra embættismanna taka breytingum almennrar launavísitölu. SA lýsa í umsögn sinni undrun á þessu ákvæði frumvarpsins og minna á að  vísitölubinding launa olli miklu tjóni á efnahagslífi landsmanna áratugum saman og að það kostaði gríðarleg átök að afnema hana á níunda áratug síðustu aldar. Samtökin mótmæla þessari heimild frumvarpsins eindregið.

Í frumvarpi um RÚV skortir nothæfa skilgreiningu á því hvað RÚV á að gera sem og eftirlit með því hvað það gerir í raun, segir Guðlaugur Stefánsson, hagfræðingur hjá SA, í grein í Morgunblaðinu. Hann segir að Alþingi væri sómi að því að ráða bót á þessu með nútímalegri ákvæðum og forðast nýleg mistök í hliðstæðu máli, en þar vísar hann til nýlegrar niðurstöðu EFTA dómstólsins í máli Íbúðalánasjóðs. Krafa EES samningsins er að ríkisstyrkir raski ekki samkeppni og taldi dómurinn vafa leika á því að fyrirkomulag Íbúðalánasjóðs stæðist þá kröfu.

„Danska árásin“ á íslenskt efnahagslíf getur valdið meiri skaða en virtist þegar hún hófst. Gengi krónunnar virðist ekki hækka aftur þrátt fyrir 0,75% hækkun á stýrivöxtum Seðlabankans og baráttan gegn verðbólgunni verður erfiðari en ella, segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, í leiðara fréttabréfsins Af vettvangi. Hann segir ákveðins kæruleysis hafa gætt að undanförnu gagnvart hættunni af vaxandi verðbólgu og lýsir áhyggjum af miklum verðbólguvæntingum sem sjálfar geta stuðlað að aukinni verðbólgu og eru því hættulegar efnahagslífi og hag heimila. Þá leggur Vilhjálmur áherslu á mikilvægi aðhalds í útgjöldum ríkis og sveitarfélaga.

Fundaröð SA með útskriftarnemum framhaldsskóla er nú lokið. Yfirskrift hennar var Ætlar þú að vinna úti? en að þessu sinni sóttu fulltrúar SA heim fimm skóla og ræddu við alls um 400 nemendur um framtíð lands og þjóðar og hvaða leiðir þau ætluðu sér að fara í framtíðinni, hvaða menntun  þau hygðust sækja sér, við hvað þau vildu helst starfa, hvar þau vildu helst búa, og hvernig Ísland gæti nýtt sér þau tækifæri sem eru fyrir hendi til að sækja fram á tímum aukinnar alþjóðlegrar samkeppni. Það sem upp úr stendur eftir heimsóknir SA er jákvætt viðhorf nemendanna til framtíðarinnar og þeirra áskorana sem Ísland stendur frammi fyrir.

Líklega býr ekkert ríki á EES-svæðinu við meiri þenslu á vinnumarkaði en Íslendingar og þar af leiðandi eru hvergi sterkari rök fyrir afnámi takmarkana á frjálsri för nýrra EES-borgara en hér á landi, segir Hannes G. Sigurðsson, aðstoðarframkvæmdastjóri SA, í leiðara fréttabréfsins Af vettvangi. Hann minnir á að SA hafi í nóvember gengið frá samkomulagi um áframhald kjarasamninga í þeirri trú að þessum takmörkunum yrði aflétt í vor og segir samtökin treysta því að svo verði.

Undanfarið hefur verið gengið hart eftir því við þá aðila sem sækja um veitingaleyfi, að þeir skili inn til lögreglu fjölda vottorða um persónulega hagi stjórnenda, eigenda og stjórnarmanna fyrirtækisins sem sækir um leyfið. Þetta hefur verið flókið ferli og íþyngjandi en krafan um vottorðin hefur átt jafnt við ný fyrirtæki og útibú frá starfandi fyrirtækjum eða endurnýjun fyrri leyfa þeirra. Athugun SA leiddi hins vegar í ljós að krafan átti sér ekki beina stoð í lögum og hefur lögreglustjóraembættið í Reykjavík í reynd fallist á sjónarmið SA. Aðalheiður Héðinsdóttir, forstjóri Kaffitárs, fagnar breytingunni og segist fullviss um að hún hafi fordæmisgildi. Hin nýja framkvæmd sé í samræmi við yfirlýst markmið um „einfaldara Ísland".

Af gefnu tilefni: SA vilja ekki kannast við neinn skort á umræðu um svonefnd Evrópumál innan sinna raða. Samskiptin við ESB og staða og þróun EES-samningsins eru fyrirferðarmikil verkefni í starfsemi SA. Samtökin hafa hins vegar ekki skýra stefnu varðandi spurninguna um aðild að ESB, sem kunnugt er. Sú umræða hefur ítrekað verið tekin og skoðanir hafa reynst mjög skiptar. Ekkert í umhverfinu kallar á að umræða hefjist enn á ný um aðild þar sem fullljóst er að henni myndi lykta með sömu niðurstöðu og áður.

Virkjun raforku og álframleiðsla voru fyrstu hátæknigreinarnar í íslensku atvinnulífi og sumar af stærstu verkfræðistofum landsins er að finna innanhúss í orku- og álfyrirtækjum. Þetta er meðal þess sem kemur fram í Morgunblaðsgrein Gústafs Adolfs Skúlasonar, forstöðumanns hjá SA. Hann bendir jafnframt á að störf í álverum séu almennt séð góð og vel launuð störf líkt og óvenju langur starfsaldur ber vitni og segir mál að linni þeim ofurneikvæðu ummælum sem iðulega eru látin falla í þessu sambandi um eðli og ágæti starfa við virkjanir og áliðnað.

SA hafa ítrekað og árum saman haldið fram nauðsyn öflugra mótvægisaðgerða í fjármálum hins opinbera, einmitt til þess að forðast svonefnd ruðningsáhrif af stórframkvæmdum á sviði orku- og áliðnaðar. Þetta er meðal þess sem kemur fram í Morgunblaðsgrein Gústafs Adolfs Skúlasonar, forstöðumanns hjá SA, þar sem hann svarar gagnrýni Steingríms J. Sigfússonar, formanns VG, á sama vettvangi. Gústaf fjallar um könnun IMG Gallup þar sem m.a. kemur fram að 10% Íslendinga eru andvíg frekari virkjun gufuafls. Þá segir hann orðaleppinn „þrælabúðir“ kaldar kveðjur frá formanninum til þeirra þúsunda karla og kvenna sem kosið hafa að starfa við byggingu Kárahnjúkavirkjunar.

Í byrjun desember sl. gerði Reykjavíkurborg gamaldags verðbólgusamning í aðdraganda kosninga, nokkuð sem ekki hefur tíðkast í íslenskum stjórnmálum í tæpa tvo áratugi, segir Hannes G. Sigurðsson, aðstoðarframkvæmdastjóri SA í leiðara fréttabréfsins Af vettvangi. Hann segir samninginn hafa sett kjaramál annarra sveitarfélaga í uppnám og að viðbrögð launanefndar sveitarfélaga markist af því. Sveitarfélögin í heild séu hins vegar þegar rekin með halla og verði að slá lán fyrir hærri launagreiðslum. Óhugsandi sé að launagreiðendur hjá hinu opinbera ákveði hvaða launabreytingar gangi yfir samkeppnisgreinar atvinnulífsins.

Um tvö hundruð nemendur Verkmenntaskólans á Akureyri og Iðnskólans í Reykjavík áttu fundi með fulltrúum Samtaka atvinnulífsins í vikunni. Fundirnir mörkuðu upphafið að fundaröð SA með framhaldsskólanemum undir yfirskriftinni Ætlar þú að vinna úti?

Í ræðu sinni á Skattadegi Deloitte, SA, Viðskiptaráðs og Viðskiptablaðs Morgunblaðsins, sagði Ingimundur Sigurpálsson, formaður SA, að breytinga væri þörf í íslensku skattkerfi. Íslensk stjórnvöld hefðu sýnt framsýni með því að stuðla að bættu skattaumhverfi á Íslandi en gera þyrfti betur. Svo virtist sem samkvæmni skorti milli stefnumörkunar stjórnvalda og eftirfylgni þeirra stofnana sem færu með framkvæmd skattamála. Hömlur væru á fjárfestingu og arðgreiðslum milli landa og Ísland hefði setið eftir við gerð tvísköttunarsamninga. Sjá nánar ræðu Ingimundar (PDF).

Ég hef haft ómælda ánægju af þessu starfi og vil að lokum þakka öllum aðildarfyrirtækjum samtakanna fyrir að hafa fengið tækifæri til að vinna að málefnum íslensks atvinnulífs á þessum skemmtilegu uppgangs og umbrotatímum, segir Ari Edwald, fráfarandi framkvæmdastjóri SA, m.a. í kveðjuleiðara í fréttabréfinu Af vettvangi. Ari hefur störf sem forstjóri 365 fjölmiðla þann 1. febrúar nk., en hann hefur gegnt starfi framkvæmdastjóra SA frá stofnun samtakanna haustið 1999.

Rýmri uppsagnarréttur fyrirtækja er á dagskrá stjórnvalda í sumum fjölmennustu ríkjum Evrópu, en ósveigjanlegum vinnumarkaðsreglum er m.a. kennt um mikið atvinnuleysi og lítinn hagvöxt. Á sama tíma kemur iðulega fram krafa um það hérlendis að íslensk stjórnvöld dragi úr þeim sveigjanleika sem Íslendingar hafa í aðalatriðum borið gæfu til að viðhalda. Ákvörðun um að skylda vinnuveitanda til að réttlæta uppsögn hverju sinni væri því ákvörðun um grundvallarbreytingu á íslenskum vinnumarkaði, segir Hrafnhildur Stefánsdóttir, yfirlögfræðingur SA, í leiðara fréttabréfsins Af vettvangi. Hún segir að slík breyting gæti stuðlað að minni umsvifum í efnahagslífinu og lægra atvinnustigi í landinu.