Menntun - starfsmenntun - símenntun

Samtök atvinnulífsins, aðildarsamtök þeirra og félagsmenn sinna menntamálum með margvíslegum hætti.  Í stefnumörkun samtakanna, Áherslum atvinnulífsins, er sérstakur kafli um menntamál sem tekur til menntakerfisins í heild. Öflugt menntakerfi er grunnur að samkeppnishæfu atvinnulífi en alkunna er að námi lýkur ekki um leið og formlegri skólagöngu. Öllum er nauðsynlegt að halda áfram að læra til að örva og fylgja þróun samfélagsins. Hæft og dugmikið starfsfólk er styrkur hvers fyrirtækis. Starfsmenntun og símenntun er því þeir þættir sem Samtök atvinnulífsins láta sig mestu varða, en þau láta einnig til sín taka í umræðu um nám á framhalds- og háskólastigi.

Flest menntaverkefni sem SA kemur að eru  í starfsmenntun og símenntun  fólks sem er komið út  á vinnumarkaðinn. Aðilar vinnumarkaðarins eiga um það náið samstarf m.a. í gegnum starfsmenntasjóði sem veita styrki til starfs og símenntunar en einnig til að búa til námsefni og námsskrár fyrir vinnandi fólk. Hin síðari ár hefur aukin áhersla verið lögð á að ná með náms og starfsráðgjöf til þess stóra hóps sem ekki hefur lokið námi úr framhaldsskóla og að meta raunfærni fólks á vinnumarkaði sem ekki hefur lokið slíku námi til námseininga. Unnið er að sérstöku frumvarpi um framhaldsfræðslu og verður það lagt fyrir Alþingi fyrir áramót 2009/2010. Því er ætlað  að ná utan um það starf sem unnið hefur verið á undanförnum árum í samstarfi aðila vinnumarkaðarins innan Fræðslumiðstöðvar atvinnulífsins og samstarfsaðila hennar.

 

 Hvað varðar formlegt framhaldsskólanám þá beita SA og aðildarfélög þess sér við að móta stefnuna m.a. með tilnefningum í  starfsgreinaráð og skólastjórnir.  Samtök atvinnulífsins og aðildarsamtök þeirra hafa einnig nokkur formleg tengsl við háskóla landsins koma m.a. að stjórnum, stofnunum og setrum á þeirra vegum.

Hér fer á eftir stutt yfirlit um menntasamstarf sem Samtök atvinnulífsins og aðildarsamtök þeirra koma formlega að. Um er að ræða margs konar samstarf um stefnumörkun, samráð og upplýsingar, fjárveitingar og styrki, áhrif á fræðsluframboð, og þróun námsbrauta og námsefnis. Þessu yfirliti er skipt í fimm kafla. Efnislega skarast þeir mikið og geta því tengst með margvíslegum hætti.  

• Almenn stefnumótun í starfs og símenntun   
• Stefnumótun í fræðslu fólks sem er á vinnumarkaði      
• Sjóðir og fræðslusetur
• Fræðslusetur atvinnugreina     
• Símenntunarstöðvar, frumgreinadeildir og aðrar tengingar við háskóla       

Á þessum síðum er ekki fjallað um framhaldskóla, iðnskóla, fjölbrautaskóla, námsflokka eða ýmsar stofnanir, nefndir, samtök og sjóði sem tengjast menntun en sem Samtök atvinnulífsins eða aðildarsamtök þeirra hafa ekki beina formlega tengingu við. Ekki er heldur vikið að þeim fyrirtækjum sem hafa skipulagt fyrirtækjaskóla.

 

Almenn stefnumótun í starfs- og símenntun.

 

Lög um framhaldsskóla.

Í byrjun árs 2006 skipaði Menntamálaráðherra nefnd um eflingu starfsnáms í framhaldsskóla sem í sátu m.a. fulltrúar SA. Nefndin skilaði skýrslu um mitt ár.  Ný lög um framhaldsskóla  nr 92/2008 voru samþykkt á vorþingi 2008.  Lögin setja framhaldsskólum ramma og færa til skólanna ákvarðanir um námsframboð þeirra, sveigjanleiki í námi er aukinn og iðn og verknám fær formlega jafna stöðu við annað nám, blindgötum er fækkað og tegsl við önnur skólastig auðvelduð.

 

Samkvæmt lögunum eru starfsgreinaráð ráðherra til ráðgjafar um starfsnám á framhaldsskólastigi. Starfsgreinaráð skilgreint þarfir fyrir kunnáttu og hæfni starfsmanna í hverri grein og sett fram markmið með starfsnámi.  Þeim er einnig falið að gera tillögur um skiptingu náms milli skóla og vinnustaða.  Ráðin eiga að hafa frumkvæði að tillögum um breytingar á námi og námsskipan og vera stjórnvöldum til ráðuneytis í málum varðandi menntun í viðkomandi starfsgrein. Með starfi þeirra er leitast við að efla tengsl starfsmennta og atvinnulífs og auðvelda aðilum á vinnumarkaði að taka formlega þátt í ákvörðunum um þróun og fræðsluskipan.  Fjölda og verksviði starfsgreinaráða var breytt á árinu 2009 með reglugerð 711/2009 og tilnefna Samtök atvinnulífsins í flest þeirra. Starfsgreinaráð eru nú fyrir eftirtaldar greinar:

• bygginga- og mannvirkjagreinum,
• heilbrigðis-, félags- og uppeldisgreinum, (SA tilnefnir ekki fulltrúa)
• hönnunar- og handverksgreinum,
• matvæla-, veitinga- og ferðaþjónustugreinum,
• málmtækni-, vélstjórnar- og framleiðslugreinum,
• rafiðngreinum,
• samgöngu-, farartækja- og flutningsgreinum,
• skrifstofu- og verslunargreinum,
• snyrtigreinum,
• umhverfis- og landbúnaðargreinum, (SA tilnefnir ekki fulltrúa)
• upplýsinga- og fjölmiðlagreinum.

Starfsmenntaráð félagsmálaráðuneytisins

Í Starfsmenntaráði sem  starfar samkvæmt lögum um starfsmenntun í atvinnulífinu nr 19/1992 sitja fulltrúar atvinnulífs og ráðuneytis. Það þjónar atvinnulífinu og styður uppbyggingu starfsmenntunar í víðum skilningi.  Ráðið veitir styrki til verkefna á sviði starfsfræðslu til fræðsluaðila, menntastofnana og fyrirtækja en ekki einstaklinga. Starfsmenntaráð og Mennt hafa veitt starfsmenntaverðlaun í þremur flokkum frá árinu 2000.

Landsskrifstofa menntaáætlunar Evrópusambandsins.
Samtök atvinnulífsins eiga  fulltrúa í stjórn Landskrifstofu menntaáætlunar ESB. Áætlunin hefur að markmiði að þróa  öflugt þekkingarsamfélag Evrópu. Enskt heiti áætlunarinnar, “Lifelong learning programme” vísar til þess að menntun sé verkefni sem vari frá vöggu til grafar. Áætlunin nær þannig bæði til almennrar menntunar, starfsmenntunar og símenntunar. Árlega úthlutar landskrifstofan styrkjum sem nema hundruð milljónum króna. Evrópustarf í menntamálum hefur mikil áhrif á stefnumótun hér á landi, bæði í krafti þessa samstarfs og á sögulegum grunni.

Stefnumótun í fræðslu fólks sem er á vinnumarkaði

Fræðslumiðstöð atvinnulífsins ehf. var stofnuð af Alþýðusambandi Íslands og Samtökum atvinnulífsins í desember 2002. Markmið starfseminnar er að veita starfsfólki, sem ekki hefur lokið prófi frá framhaldsskóla, tækifæri til að afla sér menntunar eða bæta stöðu sína á vinnumarkaði. Talið er að það eigi við um u.þ.b.þriðjung þeirra sem eru á vinnumarkaði.  Fræðslumiðstöðin hefur hlutverk í námskrár og námsgagnagerð og þróar aðferðir í náms og starfsráðgjöf og raunfærnimati. Starfsemin byggir m.a. á þjónustusamningi við menntamálaráðuneytið sem gerir ráð fyrir 280 milljóna króna framlagi á árinu 2007. Fræðslumiðstöðin útdeilir einnig fé til símenntunarstöðva og annarra sem sjá um eiginlegt námskeiðshald, ráðgjöf og færnimat fyrir einstaklinga. 
 

Sjóðir og fræðslusetur 

Sjóðir

Frá árinu 2000 hafa Samtök atvinnulífsins starfrækt fræðslusjóð í samstarfi við helstu viðsemjendur sína, einkum til að sinna starfsfræðsluþörfum ófaglærðs starfsfólks á vinnumarkaði. Margvíslegt nám er styrkt, meðal annars kvöldnámskeið framhaldskóla, starfstengd námskeið, málanámskeið, tölvunámskeið og margskonar frístundanámskeið.

• Starfsafl er sjóður Flóabandalagsins og SA og veitir styrki til einstaklinga og fyrirtækja.
• Landsmennt er sjóður Starfsgreinasambandsins og SA sem veitir styrki til einstaklinga og fyrirtækja.
• Starfsmenntasjóður verslunar og skrifstofufólks er sjóður VR, Landsambands íslenskra verslunarmanna og SA.
• Sjómennt, er sjóður Sjómannasambands Íslands og SA.

Fræðslusetur atvinnugreina
Iðan fræðslusetur varð til við samruma fjögurra fræðslumiðstöðva í iðnaði og ferðaþjónustu vorið 2006. Það voru fræðsluráð hótel og matvælagreina, fræðslumiðstöð málmiðnaðarins, menntafélag byggingariðnaðarins og prenttæknistofnun. Bakhjarlar þessara fjögurra fræðslumiðstöðva iðnaðarins, Samtök iðnaðarins, Samiðn, MATVÍS, Félag bókagerðarmanna og Samtök ferðaþjónustunnar eru eigendur Iðunnar.  Í áslok var skrifað undir viljayfirlýsingu við Bílgreinasambandið og FIT þess efnis að Fræðslumiðstöð bílgreina og IÐAN fræðslusetur sameinuðust og bættust þá Bílgreinasambandið og FIT þá í eigendahópinn.  VM - Félag vélstjóra og málmtæknimanna undirritaði einnig samstarfssamning við IÐUNA fræðslusetur  en leitað verður samstarfs við Tækniskóla Íslands um faglegan hluta símenntunar vélstjórnarmenntaðra manna. Meistarasamband byggingamanna, Múrarafélag Reykjavíkur og Sveinafélag pípulagningamanna hafa einnig samið um að fela IÐUNNI símenntun félagsmanna sinna. IÐAN sinnir nú rúmlega 15 þúsund aðildarfélögum, einstaklingum og fyrirtækjum og veitir þjónustu á sviði símenntunar, starfsnáms og námskrárgerðar.

Tækniskólinn sér um starfs- og símenntun fyrir sjómenn, vélstjóra og skipstjórnarmenn og eiga aðilar vinnumarkaðarins í þessum greinum sæti í stjórn skólans.

Rafiðnaðarskólinn  er í jafnri eign RSÍ Rafiðnaðarsambands Íslands og SART, Samtaka atvinnurekenda í raf- og tölvuiðnaði. Rafiðnaðarmenn hafa byggt upp og rekið umfangsmikið símenntunarkerfi síðan 1975. Árið 2003 var rekstri skólans breytt í hlutafélag "Rafiðnaðarskólinn ehf".

Starfsfræðslunefnd fiskvinnslunnar Að henni standa SA og VMSÍ  auk Sjávarútvegsráðuneytisins. Hlutverk hennar er að skipuleggja fræðslustarfsemi fyrir starfsfólk í fiskiðnaði. Nefndin stendur fyrir námskeiðshaldi af ýmsu tagi, gefur út námsefni og kynningarbæklinga um sjávarútveg. 

 

Símenntunarmiðstöðvar, frumgreinadeildir og háskólasetur

Úti um land starfa símenntunarmiðstöðvar en að þeim standa m.a.aðilar vinnumarkaðarins  sveitarfélög  og skólar. Markmiðið þeirra er að efla menntun með því að  standa fyrir fræðslustarfsemi og auka þannig möguleika fólks til að afla sér óformlegrar og formlegrar menntunar.  Símenntunarmiðstöðvarnar eru samstarfsaðilar fræðslumiðstöðvar atvinnulífsins, varðandi námsframboð, og náms og starfsráðgjöf.

• Símenntunarmiðstöðin Vesturlandi 
• Fræðslumiðstöð Vestfjarða 
• Farskólinn – miðstöð símenntunar á Norðurlandi vestra
• Símenntunarmiðstöð Eyjafjarðar - Símey
• Þekkingarsetur Þingeyinga
• Fræðslunet Austurlands
• Fræðslunet Suðurlands
• Viska – fræðslu og símenntunarmiðstöð Vestmannaeyja
• Miðstöð símenntunar á Suðurnesjum

Nefna ætti einnig Mími – Símenntun  sem er einkahlutafélag í eigu Alþýðusambands Íslands og starfar á sviði fullorðinsfræðslu og starfsmenntunar. Það hóf starfsemi sína í byrjun árs 2003 við sameiningu Menningar- og fræðslusambands alþýðu og Mímis-Tómstundaskólans.

Háskólar í landinu bjóða margir upp á frumgreinadeildir (oftast í dagskóla) fyrir þá sem vilja stefna á nám á háskólastigi en skortir undirstöðu til þess. Frumgreinadeildir eru  við Háskólann í Reykjavík, en hún var stofnuð 1964 í Tækniskóla Íslands, á Bifröst og í Keili í samstarfi við HÍ.  Háskólar bjóða einnig upp á fjölbreytta símenntun. Samtök atvinnulífsins hafa nokkur formleg tengsl við háskóla, þ.m.t. Viðskiptaháskólanum á Bifröst, og Háskólann í Reykjavík.  Samtökin eiga fulltrúa í stjórn tveggja háskólastofnana, Alþjóðamálastofnunar Háskóla Íslands sem einnig er rannsóknarsetur um smáríki og Evrópufræðaseturs á Bifröst. Þá má nefna háskólasetur eins og háskólasetur Vestfjarða sem vinnuveitendur á svæðinu standa að. 

 

---