Loftslagsmál

• Umgengni fyrirtækja við náttúru landsins, auðlindir og umhverfi hefur tekið stakkaskiptum á síðustu áratugum, nýting aðfanga hefur batnað og útstreymi gróðurhúsalofttegunda er hér lítið.
• Mikilvægt er að hafa í huga að loftslagsbreytingar eru alþjóðlegur vandi.  Leggja verður áherslu á að draga úr útstreymi með rannsóknum, tækniþróun, bindingu gróðurhúsalofttegunda og fræðslu auk aðlögunar að loftslagsbreytingum.
• Ein grunnforsenda loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna er sú að leggja áherslu á nýtingu endurnýjanlegra orkulinda þar sem Íslendingar geta lagt sitt af mörkum til alþjóðlegra tækniframfara.
• Mikilvægt er að ekki verði lagðar hömlur á atvinnustarfsemi hérlendis sem nýta myndi kol, olíu eða jarðgas til orkuframleiðslunnar annars staðar, enda uppfylli sú starfsemi þær ströngu kröfur sem gerðar eru hér á landi í umhverfismálum. 
• Mikilvægt er að leitað verði hagkvæmustu leiða til að draga úr útstreymi og nýta þær heimildir og úrræði sem alþjóðlegir samningar á sviði loftslagsmála kveða á um, sbr. sveigjanleikaákvæði Kyoto-bókunarinnar.
• Íslensk stjórnvöld geta ekki tekið ákvörðun um að hætta nýtingu orkulindanna.  Slíkar ákvarðanir stangast á við öll sjónarmið um sjálfbæra þróun og markmið loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna um aukna nýtingu endurnýjanlegrar orku á heimsvísu.

Atvinnulíf sýnir ábyrgð
Umgengni fyrirtækja við náttúru landsins, auðlindir og umhverfi hefur tekið stakkaskiptum á síðustu áratugum. Umtalsverður árangur hefur náðst vegna frumkvæðis fyrirtækjanna sjálfra og vegna almennra viðhorfsbreytinga. Alþjóðlegar reglur og skuldbindingar hafa jafnframt hvatt til umbóta ásamt stefnumörkun stjórnvalda. Fyrirtækin hafa bætt umhverfi sitt og nýtingu aðfanga og njóta með því aukins efnahagslegs ávinnings og aukinnar velferðar sem kemur bæði starfsmönnum og samfélaginu í heild til góða. Samtök atvinnulífsins telja mikilvægt að þessi þróun haldi áfram enda hefur hún í för með sér betri nýtingu auðlinda, minni mengun, aukið öryggi og meiri velmegun.

 

Sjálfbær þróun mikilvæg
Til að velferð sé tryggð í landinu þarf að hlúa að stoðum sjálfbærrar þróunar. Jafnvægi þarf að ríkja á milli efnahagslegra og félagslegra sjónarmiða og umhverfisins. Tryggja þarf samkeppnishæf starfsskilyrði fyrirtækja þegar horft er til skemmri tíma án þess þó að missa sjónar á langtímahagsmunum þjóðarinnar. Stefna ber að þessu marki í samstarfi við sveitarfélög, stjórnvöld og íbúa landsins.

 

Ísland hluti af alþjóðasamfélaginu
Umhverfismál eru í eðli sínu alþjóðleg og Ísland er aðili að fjölmörgum samningum sem er til dæmis ætlað að draga úr mengun vegna þrávirkra lífrænna efna, þungmálma, geislavirkra efna og ósoneyðandi efna. Ísland er auk þess aðili að samningum um varnir gegn mengun hafsins. Á Evrópska efnahagssvæðinu gilda svo samræmdar reglur sem eiga að tryggja að samkeppnisskilyrði atvinnulífsins séu sambærileg á öllu svæðinu.  Samtök atvinnulífsins styðja alþjóðasamvinnu sem miðar að því að draga úr eða koma í veg fyrir mengun láðs, lagar og lofts og eru reiðubúin að leggja sitt af mörkum við undirbúning og framkvæmd samninga á þessu sviði og aðild Íslands að þeim.  Útstreymi gróðurhúsaloftegunda er hér lítið og hvort sem litið er til útstreymis á hvern íbúa eða í tengslum við landsframleiðslu stendur Ísland vel að vígi þegar borið er saman við vestræn ríki.

 

Loftslagsmál eru mikilvæg
Síaukið magn gróðurhúsalofttegunda í andrúmsloftinu getur valdið breytingum á loftslagi jarðar en meginuppspretta þeirra er brennsla jarðefnaeldsneytis, þ.e. kola, olíu og jarðgass. Á næstu áratugum verður lögð gríðarmikil áhersla á að draga úr útstreymi gróðurhúsalofttegunda með aðgerðum sem byggja á rannsóknum, tækniþróun, aðlögun og fræðslu.  Lögð verður áhersla á framleiðslu orku sem ekki hefur í för með sér útstreymi gróðurhúsalofttegunda og aukna nýtingu endurnýjanlegra orkulinda. Íslenskar orkulindir  gegna mikilvægu hlutverki í þessu samhengi og lykilatriði er að alþjóðlegir samningar, sem Íslendingar eru aðilar að, heimili almenna nýtingu þeirra. 

 

Ríki eiga misauðvelt með að draga úr útstreymi gróðurhúsalofttegunda
Gæta þarf þess að mjög misjafnt er hve einstök ríki eða svæði eiga auðvelt með að draga úr útstreymi.  Þannig getur Evrópusambandið gefið yfirlýsingar um mikinn samdrátt sem í raun er mun minni en virðist. Þetta er vegna þess að grunnárið 1990 var mengun í fjölmörgum ríkjum Austur-Evrópu afar mikil og nýtur ESB þess þegar kemur að því að meta hve mikið er unnt að draga úr útstreymi í ríkjunum 27 sem verða undir hatti sambandsins. Enginn vafi er á að mjög misjafnt er hve mikið einstök ríki munu geta dregið úr losun eins og augljóst er af því sem gerst hefur á tímabilinu 1990 – 2005. Að auki geta aðgerðir ESB beinst að aukinni nýtingu endurnýjanlegra orkugjafa, aukinni nýtingu kjarnorku, betri orkunýtingu og svo framvegis.  Öll þessi atriði geta haft áhrif til þess að draga úr útstreymi í Evrópusambandinu og um þessar mundir fer fram ítarlegt mat á þessum kostum, efnahagslegum sem og öðrum áhrifum þeirra. Sambærilegar aðgerðir og þessar standa ekki til boða hér á landi þar sem nánast öll raf- og hitaorka er unnin úr endurnýjanlegum orkulindum. Þá hefur á síðustu áratugum mjög víða verið gripið til aðgerða til að bæta orkunýtingu almennt, m.a. með því að auka einangrun bygginga. Gríðarlega mikilvægt er að fram fari ítarlegt mat á þeim kostum sem til greina geta komið þegar kemur að því að móta þá stefnu sem Íslendingar vilja fylgja. Engin leið er til að Íslendingar geti sett sér svipuð markmið og farið sömu leiðir og ESB því til þess eru aðstæður allt of ólíkar.

 

Alþjóðlegir samningar um loftslagsmál tryggi að vandinn verði ekki fluttur til
Samtök atvinnulífsins styðja aðild Íslands að alþjóðlegum samningum sem nái til allra þeirra ríkja sem losa mest af gróðurhúsalofttegundum. Víðtæk samstaða er forsenda þess að árangur náist. Á næstu áratugum verður mjög mikil aukning á útstreymi gróðurhúsalofttegunda í þróunarríkjum.  Áherslu verður  að leggja á að ná sem víðtækastri samstöðu um að draga úr útstreymi og þótt ríki Evrópu bjóðist til að draga úr útstreymi heima fyrir hefur það einungis mjög takmörkuð áhrif ef önnur ríki fylgja ekki með.  Hætt er við að efnahagsstarfsemi flytjist til þeirra svæða sem gera minnstar kröfur á þessu sviði.  Mikilvægt er að niðurstaða í alþjóðlegum samningum tryggi þátttöku Bandaríkjanna, Kanada, Japans, Ástralíu, Kóreu, Indlands og Kína í nauðsynlegum aðgerðum til að draga úr útstreymi, en að þeir byggi ekki á einhliða yfirlýsingum einstakra tiltölulega fámennra ríkja sem mun einungis gera ofangreindum ríkjum erfiðara að taka á málum í víðtækri alþjóðlegri sátt.  

 

Rannsóknir og nýsköpun
Mikilvægt er að hafa í huga að aukning gróðurhúsaáhrifa er alþjóðlegur vandi.  Íslendingar geta líkt og önnur ríki haft áhrif á þróun gróðurhúsaáhrifa einkum með framlagi til alþjóðlegrar tækniþróunar en ekki síður með notkun endurnýjanlegra orkugjafa. Til lengri tíma litið mun alþjóðleg tækniþróun og fjöldaframleiðsla vélbúnaðar sem byggir á nýjum orkumiðlum og nýrri tækni skipta sköpum.  Íslendingar munu ekki móta alþjóðlega tækniþróun en geta hins vegar með jákvæðum hætti lagt sitt af mörkum til alþjóðlegrar tækniþróunar í samstarfi við öfluga erlenda aðila.  Víðtæk alþjóðleg markmið þar sem horft er til langs tíma hvetja til rannsókna og nýsköpunarverkefna sem eiga þá greiðan aðgang að markaði um allan heim.

 

Endurnýjanlegar orkulindir
Ein grunnforsenda loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna er sú að leggja áherslu á nýtingu endurnýjanlegra orkulinda. Hér á landi er til mikil þekking á nýtingu endurnýjanlegra orkugjafa sem nýst getur víða um heim auk þess sem mikilvæg rannsóknarverkefni fara fram á þessu sviði og öðrum sem tengjast betri nýtingu orkunnar.  Eins er mikilvægt að ekki verði lagðar hömlur á atvinnustarfsemi hérlendis sem nýta myndi kol, olíu eða jarðgas til orkuframleiðslunnar annars staðar, enda uppfylli sú starfsemi þær ströngu kröfur sem gerðar eru hér á landi í umhverfismálum.  Loks er mikilvægt að gæta aðhalds í orkunotkun og nýta orkumiðla sem leiða til minna útstreymis þegar slíkt verður gert með hagkvæmum hætti.

 

Markaðslausnir
Íslensk stjórnvöld verða að taka tillit til þeirrar staðreyndar að útstreymi gróðurhúsalofttegunda er alþjóðlegur vandi og að einu skiptir hvort dregið er úr útstreymi hér á landi eða í þróunarríkjunum.  Því er mikilvægt að leitað verði hagkvæmustu leiða til að draga úr útstreymi og nýta þær heimildir og úrræði sem alþjóðlegir samningar á sviði loftlagsmála kveða á um. Sérstaklega verður að nýta sveigjanleikaákvæði Kyoto-bókunarinnar á sama hátt og önnur ríki hafa gert þannig að verkefni sem unnið er að í þróunarríkjum og víðar geti nýst til að uppfylla skuldbindingar gagnvart bókuninni.  Stefna stjórnvalda í loftslagsmálum þarf því að fela í sér blöndu af leiðum við að draga úr útstreymi gróðurhúsalofttegunda, þ.m.t. rannsóknir og nýsköpun, nýtingu alþjóðlegrar tækniþróunar, sveigjanleikaákvæði, sameiginlega framkvæmd með öðrum ríkjum, bindingu gróðurhúsalofttegunda og viðskipti með losunarheimildir.

 

Horft til framtíðar
Ekkert liggur fyrir um hvað taka muni við að loknu tímabili Kyoto–bókunarinnar eftir 2012.  Ekki er líklegt að niðurstaða náist í samningum fyrr en á árunum 2008-9.  Fram að þeim tíma er nauðsynlegt að íslensk stjórnvöld geri rækilega úttekt á því hvaða leiðir er unnt að fara hér á landi, hvaða áhrif má búast við að alþjóðleg tækniþróun hafi og hver eru efnahagsleg áhrif þeirra kosta sem til greina koma.  Íslenskt atvinnulíf verður reiðubúið til að vera áfram í fremstu röð þegar litið verður til útstreymis á framleiðslueiningu og aðra mælikvarða þar sem bornar eru saman atvinnugreinar á milli landa.  Mikilvægt er að hafa í huga að á meðan ekki eru lagðar kvaðir á þær þjóðir sem dæla ótakmörkuðu magni jarðefnaeldsneytis upp á yfirborð jarðar, með tilheyrandi mengun þar eða annars staðar í heiminum þar sem þau eru brennd, er með öllu óraunhæft að leggja slíkar kvaðir á nýtingu sjálfbærra orkulinda á Íslandi þótt náttúruverndarsjónarmið eða önnur landnýting valdi því að tiltekin svæði verði friðuð. Íslensk stjórnvöld geta ekki tekið ákvörðun um að hætta nýtingu orkulindanna.  Slíkar ákvarðanir stangast á við öll sjónarmið um sjálfbæra þróun og markmið loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna um aukna nýtingu endurnýjanlegrar orku á heimsvísu.

 

---