Vinnumarkaðsmál

Fræðslumiðstöð atvinnulífsins hefur gefið út Gátt - ársrit um fullorðinsfræðslu og starfsmenntun fyrir árið 2008. Í ritinu er lögð áhersla á gæði fullorðinsfræðslu. Í ávarpi Guðrúnar S. Eyjólfsdóttur, formanns FA, segir að FA hafi brugðist við efnahagsþrengingum þegar í október með myndun samráðshóps þeirra sem komi að fullorðinsfræðslu á vinnumarkaði. Stefnt sé að því að tryggja viðeigandi og fjölbreytt námsframboð fyrir þá sem vilja mennta sig frekar eða til annarra starfa, auk áframhaldandi öflugrar náms- og starfsráðgjafar.

Stýrivaxtahækkun Seðlabankans hefur orðið til þess að fyrirtæki hafa neyðst til þess að segja upp fleirum en ella hefði þurft segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, í samtali við fréttastofu RÚV. Erfiðara sé að fjármagna fyrirtækin en áður. Atvinnurekendur séu ekki að nýta sér dökkar horfur í efnahagslífi. Uppsagnir séu það síðasta sem fyrirtæki grípi til. Áður reyni margir að færa fólk frekar í hlutastörf eða lækka laun. Afar brýnt sé að ríki og sveitarfélög hætti ekki framkvæmdum og viðhaldsverkefnum svo niðursveiflan verði ekki meiri en nauðsynlegt sé.

Við höfum sett umtalsverða orku í menntun þjóðarinnar og á óvissutímum sem þessum þurfum við að nýta þessa menntun sem best  - finna leiðir til að skapa úr henni verðmæti og velsæld fyrir fólkið í landinu. Við þurfum að nýta alla okkar krafta til að komast yfir áfallið, halda áfram og hefja uppbygginguna strax. Þetta sagði Þór Sigfússon, formaður SA, m.a. í erindi sem hann flutti á 50 ára afmælisráðstefnu BHM sem fór nýverið fram.

Fjölmargir leggja nú hönd á plóginn vegna aðstæðna í íslensku efnahagslífi. Menntastofnanir brugðust snarlega við óskum Samtaka atvinnulífsins um að opna dyr háskóla og menntastofnana fyrir fólki sem verður fyrir því að missa vinnuna. Á vef SA má nú nálgast yfirlit yfir menntun og aðstoð sem í boði er.

Þór Sigfússon, formaður Samtaka atvinnulífsins, segir í samtali við Morgunblaðið mikilvægt að vel sé hugað að fólki sem missi vinnu í bönkunum. „Við þurfum að taka utan um þetta fólk sem og aðra sem eru að missa vinnuna."

Samtök atvinnulífsins, Hagstofa Íslands og Alþýðusamband Íslands hafa gert með sér samstarfssamning um rannsókn á launamun kvenna og karla sem byggir á gagnasafni Hagstofunnar. Er samstarfið gert í framhaldi af bókun með kjarasamningi ASÍ og SA frá 17. febrúar 2008 um áherslur samningsaðila í jafnréttismálum og nær til gagna um laun og störf á almennum vinnumarkaði. Þá hafa SA og ASÍ gert samstarfssamning við ParX, Viðskiptaráðgjöf IBM, um rannsókn á launamun kynja fyrir árið 2008 á grundvelli gagnasafns ParX um launagreiðslur.

Á Norðurlöndunum eru 10-15% fólks á vinnualdri utan vinnumarkaðar tímabundið eða til frambúðar vegna heilsufarsvanda. Í öllum ríkjunum er nú reynt að bregðast við með því að stórauka endurhæfingu en útlit er fyrir að fólki muni fækka á norrænum vinnumarkaði á næstu árum og áratugum. Aldurssamsetning þjóðanna er að breytast - fjölmennir árgangar eru að fara á eftirlaun og árgangar fólks sem koma út á vinnumarkaðinn eru fámennari auk þess sem ungt fólk byrjar seinna að vinna en áður. Þetta er meðal þess sem kemur fram í nýrri sameiginlegri skýrslu samtaka atvinnulífsins á Norðurlöndum um stöðu og horfur á norrænum vinnumarkaði. Ísland stendur vel að vígi í norrænum samanburði en skýrslan var kynnt á árlegum fundi formanna og framkvæmdastjóra samtakanna sem fram fór í Reykjavík.

Þann 1. júlí 2008 var undirritaður viðauki við kjarasamning verkstjóra og SA og samþykktir fyrir nýjan starfsmenntasjóð Samtaka atvinnulífsins og Verkstjórasambands Íslands (VSSÍ). Markmið þessa nýja starfsmenntasjóðs er að starfandi verkstjórum bjóðist ávallt heildstæð grunn- og endurmenntun sem uppfylli þekkingarkröfur sem verkstjórar þurfa að búa yfir á hverjum tíma. Starfsmenntasjóður SA og VSSÍ er sjálfstæður sjóður en stofnaðilar skipa fulltrúa í sjóðsstjórnina. Frá 1. júlí 2008 verður greitt sérstakt starfsmenntagjald 0,3% af öllum launum starfandi verkstjóra til sjóðsins. Gert er ráð fyrir að VSSÍ annist reikningshald sjóðsins, sjóðsvörslu  og innheimtu gjaldsins.

Seðlabanki Íslands tilkynnti nú í morgun um óbreytta stýrivexti, 15,5%. Fáir höfðu reiknað með því að bankinn lækkaði vexti þrátt fyrir ærið tilefni þannig að framundan er sú braut fyrir atvinnulífið sem mörkuð hefur verið með takmörkuðum aðgangi að erlendu lánsfé og einstaklega óhagstæðum kjörum á innlendu sem erlendu lánsfé. Þetta segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, í leiðara fréttabréfsins Af vettvangi. Hann segir að óbreyttu stefni í verulega erfiðleika og atvinnuleysi á haustmánuðum. Staðan í atvinnumálum sé einstaklega dökk og tilrauninni með nýrri peningastefnu frá 2001 sé nú lokið. Á næstu mánuðum muni Samtök atvinnulífsins og verkalýðshreyfingin auka enn á samskipti sín vegna þróunar atvinnumála. Mikilvægasta verkefnið sé að skapa atvinnulífinu viðunandi starfsgrundvöll og efla það með fjárfestingum og hagvexti á næstu árum m.a. með stórum verkefnum á sviði virkjana og orkunýtingar.

Um 76% stjórnenda í 400 stærstu fyrirtækjum landsins telja að aðstæður í efnahagslífinu séu frekar eða mjög slæmar, um 22% telja þær hvorki góðar né slæmar og einungis 2% telja þær góðar. Þetta kemur fram í ársfjórðungslegri könnun Capacent Gallup um stöðu og horfur í atvinnulífinu sem gerð er fyrir SA, Seðlabankann og fjármálaráðuneytið. Þegar litið er hálft ár fram í tímann eru efnahagshorfur á hinn bóginn skárri. Telja stjórnendur hjá um 32% fyrirtækjanna að aðstæður verði þá betri, um 26% vænta óbreytts ástands en um 42% búast við verri aðstæðum. Vísitala efnahagslífsins miðað við núverandi aðstæður er lægri en áður hefur komið fram í sambærilegum könnunum, allt frá september 2002. Meirihluti fyrirtækjanna býst við óbreyttum starfsmannafjölda en um fjórðungur hyggst fækka starfsfólki.

Félag íslenskra flugumferðastjóra (FÍF) hefur boðað til 20 sjálfstæðra verkfalla frá 27. júní - 20. júlí til að knýja á um samþykkt krafna þeirra í viðræðum við Samtök atvinnulífsins og Flugstoðir ohf. Í aðalatriðum fela kröfur félagsins í sér u.þ.b. 30% sérstaka hækkun launa auk ýmissa breytinga sem leiða myndu til verulegra skertra stjórnunarheimilda ef á þær yrði fallist. Launakrafa félagsins er byggð á túlkun á 11 ára gamalli úttekt á réttarstöðu flugumferðastjóra sem unninn var á grundvelli þess að flugumferðastjórar höfðu í reynd ekki verkfallsrétt á þeim tíma. Í ljósi þess er skýrt að umrædd úttekt hefur enga þýðingu nú í viðræðum FÍF við Samtök atvinnulífsins og Flugstoðir ohf.

Atkvæðagreiðslur um samningana sem undirritaðir voru 17. febrúar síðastliðinn milli SA og landssambanda ASÍ stóðu yfir allt til 12. mars og voru þeir voru samþykktir í öllum stéttarfélögunum með miklum meirihluta. Samningarnir voru einnig samþykktir í heildaratkvæðagreiðslu hjá SA með miklum mun. Hér er að finna yfirlit yfir atkvæðagreiðslurnar og samanburð við samningana 2004. Í heild var þátttaka í atkvæðagreiðslunum svipuð árið 2004 og nú meðal landssambanda og stærstu félaga innan ASÍ, þ.e. 18% samanborið við 17% nú. Þá voru 70% samþykkir samningunum en 80% nú.

Rafræn atkvæðagreiðsla um nýja kjarasamninga sem SA undirrituðu við meginþorra stéttarfélaga innan ASÍ þann 17. febrúar síðastliðinn fór fram í vikunni 3.-7 mars meðal aðildarfyrirtækja SA. Samningarnir voru samþykktir með 88% greiddra atkvæða, 9,7% atkvæða voru greidd gegn samningunum en 2,3% tóku ekki afstöðu. Kosningaþátttaka var 38,2%.

Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, segir í samtali við Morgunblaðið gott að taka þátt í að hækka lægstu laun jafnmikið og nú er gert, en merkilegt sé að samningar takist án almennra hækkana. „Stærsta hagsmunamál þeirra sem notið hafa launaskriðs undanfarið er að verðbólga fari niður. Engin launahækkun getur komið í staðinn fyrir það og því eru ekki launahækkanir til þeirra í þessum samningum."

Í kjarasamningunum sem undirritaðir voru 17. febrúar hækkuðu kauptaxtar verkafólks um 18 þúsund krónur á mánuði og iðnaðarmanna um 21 þúsund krónur á mánuði. Samningarnir fela í sér launaþróunartryggingu sem er 5,5% sem virkar þannig að hafi laun ekki hækkað sem því nemur frá 2. janúar 2007 hækka þau nú um það sem á vantar hjá þeim sem hafa verið í starfi þennan tíma. Laun sem hafa hækkað um 5,5% eða meira hækka ekki nú. Í samningunum felast engar almennar flatar launahækkanir.

Í dag funda Samtök atvinnulífsins með fjórum landssamböndum verkalýðsfélaganna, Starfsgreinasambandinu og Flóabandalaginu, Rafiðnaðarsambandinu, VR/LÍV og Samiðn. Á þessum fundum verður farið yfir stöðuna í viðræðum um nýja kjarasamninga í ljósi þess að á sameiginlegum fundi í gær gáfu Alþýðusambandið og landssamböndin það til kynna að nú væru samningamálin ekki lengur á sameiginlegu borði þar sem ríkisstjórnin hefði tekið svo dræmt í þær hugmyndir sem þau vildu leggja til grundvallar nýjum kjarasamningum. Á fundunum í dag verður farið yfir hina nýju stöðu. Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA segir í leiðara fréttabréfsins Af vettvangi, nauðsynlegt að halda áfram viðræðunum á grundvelli skynsemi, raunsæis og framsýni. Það sé öllum í hag að kjarasamningarnir varði leiðina að lægri verðbólgu og að launakostnaðarhækkunum sé forgangsraðað til þeirra sem eru með lægstu launin eða þeirra sem ekki hafa notið neins launaskriðs.

Mikil umræða hefur átt sér stað um tillögur ASÍ í skattamálum sem lagðar voru fram í tengslum við yfirstandandi kjaraviðræður og ríkisstjórnin hefur hafnað. SA telja að þessar tillögur ASÍ í skattamálum myndu hafa neikvæð áhrif á vinnumarkaðinn þar sem stórauknir jaðarskattar myndu draga úr hvata fólks til að vinna og skerða möguleika þess til að afla sér aukinna tekna.Tillaga ASÍ felur í sér tekjutengdan viðbótarpersónuafslátt  á mánaðarlaun á bilinu 150-300 þúsund krónur. Þessi leið hefur aukna jaðarskatta í för með sér fyrir fólk á þessu tekjubili og myndi það greiða 48,3% af síðustu 1.000 krónunum sem það aflaði sér á mánuði í stað 34,3% eins og nú. Tillaga ASÍ felur í sér hækkun á hæstu jaðaráhrifum í 67% sem þýðir að einstaklingar með mánaðartekjur á bilinu 150 til 300 þús. kr. á mánuði, með barnabætur vegna þriggja barna, vaxtabætur og námslánaskuldir, myndu einungis halda eftir þriðjungi þess tekjuauka sem þeir ynnu sér inn með aukinni vinnu eða hærri launum. Þetta má m.a. sjá í greinargerð sem SA hefur tekið saman um jaðaráhrif í skattkerfinu og tekjutengdan persónuafslátt.

Mikilvægt er að vita hvaða stefnu sveitarfélögin og ríkið taka í launamálum sinna starfsmanna, í kjölfar samninga á almennum vinnumarkaði, segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins í Morgunblaðinu í dag. Vilhjálmur segist jafnframt ekki telja tímabært að ríkisstjórnin komi með innlegg sitt til lausnar kjaraviðræðna fyrr en meiri skriður komist á viðræðurnar, þær séu í eðlilegum farvegi. Gert er ráð fyrir að fulltrúar SA og Starfsgreinasambands Íslands muni hittast á fimmtudaginn. Í samtali við Morgunblaðið segir Vilhjálmur mikilvægt að það fáist á hreint hvort menn séu tilbúnir að ræða saman á þeim grunni sem Samtök atvinnulífsins lögðu upp með, það er að nýta svigrúm til launahækkana til að hækka laun lágtekjufólks.