Starfsumhverfi atvinnulífsins

Þróun atvinnulífsins og efnahagsmála hefur sett mestan svip á starf Samtaka atvinnulífsins á árinu,“ segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, í samtali við Morgunblaðið í dag inntur eftir því hvað hæst hafi borið á árinu. „Rekstur margra fyrirtækja hefur gengið vel. Þau hafa ráðið til sín fólk og kaupmáttur hefur farið vaxandi. Þá hefur atvinnuleysi verið sáralítið. Annað hefur hins vegar ekki gengið jafnvel. Verðbólgan hefur aukist og veldur því fyrst og fremst hækkun íbúðaverðs. Við höfum horft á Seðlabankann hækka vexti án þess að það hefði nokkur áhrif á verðbólguna. Ýmis útflutningsfyrirtæki hafa síðan lent í vandræðum vegna aðgerða bankans. Þótt árið hafi að flestu leyti verið uppgangsár hefur það verið á ýmsan hátt erfitt. Það ber brýna nauðsyn til að ná betra jafnvægi á næsta ári.“

Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, segir í grein í Fréttablaðinu í dag að hjöðnun verðbólgu hljóti að vera forgangsmál fyrir Samtök atvinnulífsins og verkalýðshreyfinguna í þeim kjaraviðræðum sem nú standa yfir. Mikil óvissa ríki um framvindu efnahagslífsins á næsta ári. Fjármálageirinn sem leitt hafi uppganginn í atvinnulífinu hafi orðið fyrir barðinu á samdrætti á alþjóðlegum fjármálamörkuðum og búast megi við því að það hægi smám saman á atvinnulífinu á fyrri hluta ársins. Vilhjálmur segir vonandi að þá hefjist nýtt uppgangstímabil.

Á síðasta einum og hálfa áratug hefur Íslendingum farnast vel. Á árunum 2000-2007 jókst kaupmáttur launa samkvæmt launavísitölu Hagstofunnar um 20% til viðbótar við 22% aukningu á árunum 1990-2000. Sé litið til umsaminna lágmarkslauna þá jókst kaupmáttur þeirra um 45%  frá 1990-2000 og um rúm 18% á árunum 2000-2007. Samtals jókst kaupmáttur umsaminna lágmarkslauna um 71% milli áranna 1990 og 2007. Launahækkanir á Íslandi hafa verið mun meiri undanfarin ár en gerist meðal nálægra þjóða. Það þarf öflugt atvinnulíf til að greiða há laun og ástæða til að óska Íslendingum til hamingju með árangur liðinna ára.

Þingmenn úr öllum flokkum Alþingis hafa sameinast um að leggja til að ríkisstjórn Íslands skipi nefnd til að móta stefnu um hvernig leggja megi á næstu árum og áratugum raflínur í jörð sem nú eru ofan jarðar. Þingsályktunartillaga þessa efnis var lögð fram skömmu fyrir jólafrí þingmanna en koma verður í ljós hvort jólagjöf þeirra verði á endanum metin til fjár. Þó er ljóst er að verðmiði hennar, m.v. núverandi aðstæður og fyrirliggjandi tækni, gæti hlaupið á yfir þrjú hundruð milljörðum króna. Verði það almenn stefna að leggja skuli raflínur í jörð mun flutningskostnaður raforku á Íslandi margfaldast og reikningurinn sendur til íslenskra fyrirtækja og heimila. Það mun hindra stofnun nýrra fyrirtækja og draga úr hvata til nýsköpunar auk þess að draga úr lífsgæðum landsmanna. Flutningskostnaður raforku er nú þegar tvöfalt hærri á Íslandi en á Norðurlöndunum, samkvæmt upplýsingum Landsnets, sem skýrist af miklum fjárfestingum og uppbyggingu á undanförnum árum.

Atvinnulífið þarf skýrar og  gegnsæjar reglur til langs tíma til að geta gert áætlanir og ráðist í nauðsynlegar fjárfestingar. Það er grunnur að því að unnt verði að taka í notkun nýja tækni í verkefnum sem tengjast aðgangi að orku, framleiðslu hennar og orkunýtingu. Samkomulag í loftslagsmálum verður að fela í sér markmið til lengri tíma og sveigjanlega áfanga. Alþjóðleg geiranálgun getur verið hluti af því að slík markmið náist. Mikilvægt er að auka opinberan stuðning við rannsóknir og nýsköpun, hvetja til samstarfs opinberra aðila og einkafyrirtækja og að draga úr þeim hindrunum sem koma í veg fyrir markaðslausnir á einstökum sviðum. Þetta var meðal þess sem fram kom í ávörpum fulltrúa atvinnulífsins á loftslagsráðstefnunni á Balí í dag.

Auglýst er eftir fyrirtækjum til að taka þátt í norrænu samstarfsverkefni um umhverfisstjórnun. Fyrirtækin fá í hendurnar einfalt umhverfisstjórnunarkerfi sem er þróað með þarfir lítilla og meðalstóra framleiðslu- og þjónustufyrirtækja í huga. Verkefnið auðveldar fyrirtækjunum að vinna að úrbótum í umhverfismálum á skilvirkan hátt, bæta með sýnilegum hætti samkeppnisstöðu sína og um leið styrkja stöðu sína í sátt við samfélagið og umhverfið. Verkefnið nýtist einnig fyrirtækjum á sviði gæðamála.

„Að undanförnu hafa verið settar fram kröfur um miklar samningsbundnar launahækkanir frá ýmsum hópum sem ekki byggja á neinu faglegu mati á þróun á vinnumarkaði eða stöðu atvinnulífsins. Það leysir engin vandamál að nálgast kjarasamninga eins og einhvers konar kröfukeppni milli einstakra hópa.” Þetta segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins í leiðara fréttabréfsins Af vettvangi. Hann segir blasa við að 4% almenn hækkun, bæði til starfsfólks fyrirtækja og opinberra starfsmanna, muni ekki hafa annað í för með sér en samsvarandi verðbólgu. Það sé bæði hagsmunamál fyrirtækja og starfsfólks að ná verðbólgunni sem allra mest niður. Þannig sé grunnurinn að lífskjörum starfsfólks og afkomu fyrirtækja best treystur.

Kaupmáttur launa hefur aukist mjög á núverandi samningstímabili og meira en gerist meðal nálægra þjóða. Laun hafa hækkað mikið og verðbólga verið allt of mikil.  Nú er tími til kominn að hægja á launa- og verðbreytingum. Þetta segir stjórn Samtaka atvinnulífsins í ályktun sem samþykkt var þann 4. desember. Í ályktuninni segir ennfremur að nýta eigi svigrúm í komandi kjarasamningum til að hækka lægstu laun og færa kauptaxta nær greiddum launum. Stjórnin telur ekki svigrúm til almennra launahækkana og að þær yrðu beinlínis skaðlegar íslensku efnahagslífi. Stjórnin styður áform um stofnun áfallatryggingasjóðs og hvetur stjórnvöld til ábyrgðar í hagstjórn. Varað er við nýrri og íþyngjandi lagasetningu sem dragi úr samkeppnishæfni atvinnulífsins án sýnilegs ávinnings s.s. á sviði jafnréttismála og samkeppnismála. Stjórn SA telur ekki svigrúm til nýrra kjarasamninga með auknum tilkostnaði atvinnulífsins verði umgjörð hagstjórnarinnar ekki bætt, aðhalds gætt í opinberum útgjöldum og verðbólgumarkmiði Seðlabankans breytt. Stjórn SA leggur áherslu á að launakostnaður opinberra aðila aukist ekki umfram það sem gerist í samningum SA á almennum vinnumarkaði.

Stjórn Samtaka atvinnulífsins lýsir eindregnum stuðningi við það sjónarmið Landssambands íslenskra útvegsmanna að fella að fullu niður veiðigjald á sjávarútveginn. Mjög illa horfir með afkomu sjávarútvegsins og því eru engin rök fyrir sérstakri skattlagningu á þá atvinnugrein umfram aðrar. Samtök atvinnulífsins hvetja ríkisstjórn og Alþingi til þess að breyta fyrirliggjandi frumvarpi um niðurfellingu veiðigjalds að hluta til þannig að gengið verði alla leið og að sjávarútvegurinn losni alfarið við þetta sérstaka gjald.

Gangi áform framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins eftir um að fella útstreymi gróðurhúsalofttegunda frá flugsamgöngum undir tilskipun sambandsins, mun það hafa meiri áhrif hér á landi en annars staðar og skekkja samkeppnisstöðu íslensks efnahags- og atvinnulífs gagnvart öðrum ríkjum Evrópu. Flugfargjöld til og frá Íslandi munu hækka verulega. Samtök smærri flugfélaga í Evrópu hafa gagnrýnt harðlega að ekki hafi farið fram mat á kostnaði eða áhrifum þessara áforma. Segja samtökin að verulega verði þrengt að flugi sem samgöngukosti en tekjur ríkja vegna aukinna gjalda á flugsamgöngur eiga m.a. að renna til að bæta lestarsamgöngur og ferðir hópferðabíla. Ráðherraráðið mun ræða málið og taka til atkvæðagreiðslu þann 20. desember næstkomandi.

Samtök atvinnulífsins á Norðurlöndunum sendu í dag bréf til forsætisráðherra Norðurlanda og umhverfisráðherra auk forseta framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins þar sem hvatt er til þess að stjórnvöld og atvinnulíf vinni saman að því að finna lausnir á loftslagsvandanum. Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, ritar undir bréfið fyrir hönd SA en Geir H. Haarde, forsætisráðherra Íslands og Þórunn Sveinbjarnardóttir, umhverfisráðherra, fengu það sent í dag ásamt öðrum forsætisráðherrum og umhverfisráðherrum Norðurlanda og Jose Manuel Barroso hjá ESB.

Ný rannsókn sem KPMG í Þýskalandi gerði meðal 800 fyrirtækja í löndum Evrópusambandsins sýnir að háir skattar, reglubyrði og ósveigjanlegur vinnumarkaður, eru meðal þess sem kemur í veg fyrir að þau vaxi og dafni með eðlilegum hætti. Þetta kemur niður á samkeppnishæfni Evrópu og verði ekki brugðist við munu Evrópubúar dragast aftur úr í alþjóðlegri samkeppni. Niðurstöðurnar voru kynntar nýverið á ráðstefnu Evrópusamtaka atvinnulífsins (BUSINESSEUROPE) í Brussel. Yfirskrift ráðstefnunnar var thinking BIG!

Í næstu viku hefst á Balí loftslagsráðstefna aðildarríkja loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna þar sem viðræður hefjast um hvað taki við þegar tímabil Kyoto-bókunarinnar rennur út. Samtök atvinnulífsins verða með fulltrúa á ráðstefnunni en samtökin leggja áherslu á að fyrirtæki í sömu grein búi við sömu eða svipaðar kröfur hvar sem þau eru staðsett í heiminum. SA styðja að sambærilegt ákvæði og svokallaða íslenska ákvæði fylgi nýju alþjóðlegu samkomulagi. Mikilvægt er að ákvörðun um frekari skuldbindingar Íslands byggi á raunhæfu mati á aðgerðum, möguleikum til að draga úr útstreymi hér á landi og hagkvæmni þeirra aðgerða.

„Brýnt er að endurskoða nú þegar stefnuna í efnahags- og peningamálum. Núverandi blanda hagstjórnaraðgerða opinberra fjármála, íbúðalánasjóðs og stýrivaxta er ekki til þess fallin að stuðla að jafnvægi í efnahagslífinu og draga úr verðbólgu. Hágengistímabil krónunnar koma illa niður á fyrirtækjum í alþjóðlegri samkeppni og óstöðugleiki gengisins breytir forsendum rekstrarlegra ákvarðana í öllum atvinnugreinum á ófyrirsjáanlegan hátt. Nú er komið að þeirri stund, að knýja verður á um samræmdar aðgerðir ríkisstjórnar og Seðlabanka, þar sem væntingar um starfsumhverfi atvinnulífsins á komandi misserum munu hafa veruleg áhrif á gerð kjarasamninga á næstu vikum.” Þetta segir Ingimundur Sigurpálsson, formaður SA, í grein sem birtist í Fréttablaðinu í dag.

Samtök atvinnulífsins efndu í morgun til opins morgunverðarfundar á Hilton Reykjavík Nordica þar sem rætt var um komandi kjaraviðræður og lagt mat á stöðu og horfur í efnahagsmálum. Yfirskrift fundarins var Hvert stefnir vinnumarkaðurinn? Meðal frummælenda voru Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, Sigurjón Þ. Árnason, bankastjóri Landsbankans, Hrund Rudolfsdóttir, formaður SVÞ og Svana Helen Björnsdóttir, framkvæmdastjóri Stika.

Það er með öllu óljóst að breytingar sem lagðar eru til í frumvarpi félagsmálaráðherra um jafna stöðu og jafnan rétt karla og kvenna, muni breyta einhverju um hlutfallslega stöðu karla og kvenna í atvinnulífinu. Fyrir því hafa ekki verið færð nein rök. Þetta kom m.a. fram í máli Hrafnhildar Stefánsdóttur, yfirlögfræðings Samtaka atvinnulífsins, á fundi Landssambands sjálfstæðiskvenna. Í erindi sínu rakti hún gagnrýni SA á frumvarpið og fór yfir rökstuðninginn sem að baki því liggur. Benti hún jafnframt á að nýleg könnun og rannsókn sýni að jafnrétti sé meira meðal yngra fólks en þeirra eldri og því vísbendingar um að jákvæðar breytingar séu að eiga sér stað á íslenskum vinnumarkaði – konur séu að sækja á.

„Í febrúar 2007 samþykkti Evrópuþingið ályktun þar sem óskað var eftir því við framkvæmdastjórn Evrópusambandsins að það setti reglugerð um nýtt félagaform, evrópskt einkahlutafélag (e. European Private Company eða EPC). Stefnir framkvæmdastjórnin á að leggja fram drög að nýrri reglugerð um evrópsk einkahlutafélög fyrir mitt ár 2008. Hafa samtök atvinnulífsins í Evrópu og aðrir hagsmunaaðilar eindregið stutt framgang málsins.” Þetta segir Guðrún Björk Bjarnadóttir, lögmaður hjá SA, í grein í Viðskiptablaðinu um nýtt félagaform. Greinina má nálgast í heild sinni hér á vef SA.

Samtök atvinnulífsins efna til opins morgunverðarfundar á Hilton Reykjavík Nordica miðvikudaginn 28. nóvember kl. 8:15-9:30. Á fundinum verður rætt um komandi kjaraviðræður og lagt mat á stöðu og horfur í efnahagsmálum. Yfirskrift fundarins er Hvert stefnir vinnumarkaðurinn? Meðal frummælenda eru Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, Sigurjón Þ. Árnason, bankastjóri Landsbankans, Hrund Rudolfsdóttir, formaður SVÞ og Svana Helen Björnsdóttir, framkvæmdastjóri Stika.

Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, segir í samtali við Morgunblaðið að verðbólgan sé allt of mikil og nýjustu verðbólgutölur auðveldi ekki kjaraviðræður. Hannes G. Sigurðsson, aðstoðarframkvæmdastjóri SA, tekur í sama streng og segir í samtali við fréttastofu Útvarps 5,2% verðbólgu ekki óskastöðu við upphaf kjarasamningagerðar og að langtímasamningar séu erfiðir við slíkar aðstæður. Óvissa í efnahagslífinu kalli á styttri samninga án uppsagnarmöguleika, t.d. til tveggja ára. Spenna í hagkerfi og á vinnumarkaði auk gengisóvissu með þeirri vaxtastefnu sem fylgt er hafi þetta í för með sér.

Framleiðendur og innflytjendur raftækja og rafeindatækja bera ábyrgð á og greiða fyrir söfnun og förgun úrsérgenginna raftækja og rafeindatækja eftir að ný tilskipun Evrópusambandsins um raftækja- og rafeindatækjaúrgang tekur gildi á næsta ári. Tilskipunin var kynnt á upplýsingafundi í Húsi atvinnulífsins en Samtök atvinnulífsins, Félag íslenskra stórkaupmanna, Samtök iðnaðarins og SVÞ – Samtök verslunar og þjónustu boðuðu til fundarins.

Í samræmi við aðgerðaáætlun um Einfaldara Ísland hefur verið tekin saman á vegum ráðuneyta og skrifstofu Alþingis handbók um undirbúning og frágang stjórnarfrumvarpa. Þar er safnað saman á einn stað þeim viðmiðum sem telja má að gildi um framsetningu stjórnarfrumvarpa og athugasemda með þeim. Jafnframt eru settar fram leiðbeiningar um hvernig standa eigi að undirbúningi frumvarpa í ráðuneytum, meðal annars að því er varðar samráð og mat á áhrifum. Meðal lykilþátta sem höfundar nýrra frumvarpa þurfa að meta er kostnaður og ávinningur fyrirtækja af fyrirhugaðri lagasetningu.

Meðallaun kvenna á Alþingi eru 5,7% lægri en karla þegar horft er til þingmanna sem ekki eru ráðherrar. Meðallaun karlkyns þingmanna eru rúmlega 602 þúsund krónur en meðallaun kvenkyns þingmanna rúmlega 34 þúsund krónum lægri á mánuði. Með því að beita algengri aðferð við að skýra launamun kynjanna fæst sú niðurstaða að óútskýrður kynbundinn launamunur þingmanna sé 3,7%, þ.e. að sá munur verði eingöngu rakinn til kynferðis. Ef málið er hins vegar skoðað ofan í kjölinn, og tillit tekið til álagsgreiðslna sem þingmenn fá, hverfur óútskýrður launamunur – en karlkyns þingmenn fá þær í ríkari mæli en þingkonur. Vilji Alþingi jafna þennan launamun í gildandi launakerfi, verður það ekki gert nema með auknum hlut þingkvenna í álagsgreiðslum, t.d. með fjölgun kvenna sem eru formenn stjórnmálaflokka í stjórnarandstöðu.

Niðurstöður rannsóknar Heilbrigðisþjónustu InPro, sem gerð var í samstarfi við Samtök atvinnulífsins og Alþýðusamband Íslands, benda til þess að veikindafjarvistir á íslenskum vinnumarkaði hafi farið minnkandi frá árinu 2000. Gagnasafn InPro náði til 11 þúsund einstaklinga árið 2006 en meðalfjöldi veikindadaga var 8,4 árið 2006 eða 3,8% vinnudaga á árinu. Það jafngildir því að launagreiðslur í veikindum hafi numið 26 milljörðum króna á einu ári. Fjarvistir fólks aukast yfir vetrartímann og yngra fólk er mun oftar frá vegna veikinda en þeir sem eldri eru. Þá axla konur fjölskylduábyrgð mun oftar en karlar vegna veikinda barna. Um er að ræða ítarlegustu athugun sem fram hefur farið á veikindafjarvistum á íslenskum vinnumarkaði.

Í september síðastliðnum var greint frá því að skipaður hafi verið starfshópur ráðherra til að móta samningsmarkmið Íslands í væntanlegum viðræðum um samkomulag um loftslagsmál eftir 2012. Samtök atvinnulífsins vilja af þessu tilefni árétta að það er mjög mikilvægt að við stefnumörkun þessa og mótun samningsmarkmiða sé þess gætt að rekstrarskilyrði íslenskra fyrirtækja verði ekki skert og gerðar til þeirra ríkari kröfur en gilda munu í nálægum löndum. Sérstaklega á þetta við um útflutnings- og samkeppnisgreinar. Taka verður mið af því að fiskveiðar hér við land eru reknar með arðsemi að leiðarljósi og njóta ekki ríkisstyrkja eins og algengt er annars staðar. Samtökunum er ekki heldur kunnugt um að í nokkru landi séu lagðar takmarkanir á útstreymi gróðurhúsalofttegunda frá áliðnaði umfram það að beita bestu fáanlegu tækni við framleiðslu sína á  svipaðan hátt og gert er hér á landi.

Aðalfundur Landssambands íslenskra útvegsmanna hófst á Hilton Reykjavík Nordica í dag. Björgólfur Jóhannsson, formaður LÍÚ setti fundinn og sagði m.a. í ræðu sinni: „Þegar horft er til framtíðar eigum við tvo kosti varðandi íslenskan sjávarútveg. Við getum haldið áfram á sömu braut í átt til aukinnar miðstýringar með sértækum aðgerðum, sértækri skattlagningu, tilfærslum aflaheimilda og mismunun þar til í öngstræti er komið og sjávarútvegur verður byrði á samfélaginu. Hinn kosturinn er að skapa sjávarútveginum það almenna umhverfi að hann geti eflst og dafnað á eigin forsendum og sótt fram til nýsköpunar að eigin frumkvæði og lagt drjúgan skerf til samfélagsins. Ráðamenn þjóðarinnar eiga þessa tvo valkosti. Í mínum huga er valið auðvelt.“

Samtök atvinnulífsins hafa sent Neytendastofu umsögn um drög að leiðbeinandi reglum um verðkannanir til opinberrar birtingar. Reglunum er ætlað að koma í stað reglna um sama efni sem Samkeppnisstofnun gaf út 4. desember 2000. Samtök atvinnulífsins gera ekki athugasemd við efni reglnanna. Telja má að reglurnar miði að vandaðri framkvæmd verðkannana sem gefi skýra heildarmynd af markaðnum. Kemur til dæmis fram að jafnan skuli gætt að þeirri eðlilegu og sjálfsögðu kröfu að bera aðeins saman verð á sömu vöru og/eða þjónustu eða vöru og þjónustu sem er að öllu leyti sambærileg að gæðum. Vandamálið við framkvæmd verðkannana hér á landi er hins vegar meðal annars það að margir þeirra sem gera verðkannanir virða ekki þær sjálfsögðu kröfur sem er að finna í umræddum reglum.

Morgunblaðið greindi frá því í gær að ferðaþjónustufyrirtækið Hvíldarklettur hafi þurft að sækja um tæplega 400 leyfi og vottorð til að fá að starfa og kostnaður fyrirtækisins við leyfisgjöldin væri orðinn meiri en fjórar milljónir króna! Pétur Reimarsson, forstöðumaður stefnumótunar- og samskiptasviðs Samtaka atvinnulífsins, segir í samtali við Morgunblaðið í dag þetta vera ótrúlegt og sýni hversu leyfisfrumskógurinn er orðinn ógegnsær og erfiður yfirferðar fyrir íslensk fyrirtæki. Fréttin komi þó ekki á óvart þar sem forsvarsmenn SA hafi um nokkurra ára skeið talað fyrir því að leyfisveitingar væru einfaldaðar.

Ráðgjafarnefnd EFTA hefur sent frá sér yfirlýsingu um mikilvægi jafnrar samkeppnisstöðu í viðskiptum með losunarheimildir vegna gróðurhúsalofttegunda á Evrópska efnahagssvæðinu. Reglur um viðskipti með losunarkvóta hafa verið í gildi innan ESB samkvæmt tilskipun frá árinu 2003. Í yfirlýsingu ráðgjafarnefndarinnar er hvatt til þess að upptöku hliðstæðra reglna í EES samninginn verði hraðað, en þær hafa verið í undirbúningi um hríð.

Eldra fólki mun fjölga hlutfallslega á íslenskum vinnumarkaði á næstu áratugum og ungmennum mun að sama skapi fækka. Það hefur að líkindum í för með sér að hér á landi mun verða viðvarandi vinnuaflsskortur og innflytjendum mun fjölga. Þetta kom m.a. fram í erindi Hannesar G. Sigurðssonar, aðstoðarframkvæmdastjóra SA, á fundi um málefni miðaldra og eldra fólks á vinnumarkaði. Hannes sagði breytta aldurssamsetningu snerta nánast öll svið efnahags- og þjóðmála og kalla á nýja hugsun og nýja nálgun stjórnvalda.

Samkvæmt nýrri úttekt Alþjóðabankans er Ísland í 10. sæti á lista yfir þær þjóðir heims þar sem best er að eiga viðskipti. Ísland hækkar um tvö sæti á milli ára og stekkur upp fyrir Noreg en í kjölfarið fylgja Japan, Finnland og Svíþóð. Best þykir að eiga viðskipti í Singapúr, en Nýja Sjáland, Bandaríkin, Hong Kong og Danmörk raða sér í efstu sæti listans. Niðurstöðurnar eru birtar í riti Alþjóðabankans Doing Business 2008 sem kynnt var í morgun á kynningarfundi Útflutningsráðs og viðskiptaþjónustu utanríkisráðuneytisins.

Verkefnisstjórn 50+ efnir til fundaraðar um málefni miðaldra og eldra fólks á vinnumarkaði. Fyrsti fundurinn af þremur verður á Grand Hótel Reykjavík, Háteigi þann 19. október n.k. kl. 8:30-10:00. Hver er ávinningur þjóðfélagsins af atvinnuþátttöku eldra fólks? Hvað kostar það samfélagið að fólk fer fyrr af vinnumarkaði s.s. vegna örorku eða atvinnuleysis? Hver verður mannfjöldaþróunin á Íslandi á næstu áratugum og hvaða áhrif hefur það á vinnumarkaðinn? Leitað verður svara við þessum spurningum en Hannes G. Sigurðsson, aðstoðarframkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins fjallar um breytingar í mannfjöldaþróun næstu áratuga og áhrif breytinganna á íslenskan vinnumarkað.

Það er mikilvægt að fyrirtæki fari reglulega og kerfisbundið yfir launagreiðslur sínar til að ekki myndist skekkja milli starfsmanna, en mismunun getur komið upp við nýráðningar og einstaklingsbundnar launaákvarðanir. Þetta kom m.a. fram í máli Hannesar G. Sigurðssonar, aðstoðarframkvæmdastjóra SA, á súpufundi hjá Kvenréttindafélagi Íslands. Þar kom einnig fram að stefnt sé að því að halda áfram samstarfi Samtaka atvinnulífsins, ParX viðskiptaráðgjafar IBM og Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands sem hafa rannsakað launagreiðslur íslenskra fyrirtækja. Niðurstöður rannsóknar þessara aðila fyrir árið 2006 sýndu 10-12% óútskýrðan launamun milli kynja. Gögn um ábyrgð starfsmanna, frammistöðu eða fjölskylduaðstæður voru ekki tiltæk, en vera kann að hluta launamunarins megi rekja til þessara þátta og því ekki hægt að fullyrða að einungis sé um kynbundinn launamun að ræða. Í rannsókninni fyrir árið 2007 verður sérstaklega horft til áhrifa ábyrgðar starfsmanna á launagreiðslur.

Við undirbúning náttúruverndaráætlunar er mikilvægt að horfa á málin frá víðari sjónarhorni en gert hefur verið til þessa. Taka ætti tillit til áhrifa fyrirhugaðrar friðlýsingar á félagslega og efnahagslega þætti. Þetta kom fram í ávarpi Vilhjálms Egilssonar, framkvæmdastjóra SA, á Umhverfisþingi sem hófst í morgun. Benti hann á að fleiri þurfi að koma að undirbúningi náttúruverndaráætlunar en vísindamenn og það hljóti að vera ástæða til að velta fyrir sér hvort náttúrverndaráætlun eigi ekki að fara í gegnum svipað ferli og t.d. skipulagsáætlanir stjórnvalda og samgönguáætlun þar sem ekki eru einungis skoðuð hin umhverfislegu áhrif heldur einnig aðrir mikilvægir þættir.

Samtök atvinnulífsins á Norðurlöndum hafa tekið saman uppskrift að farsælli nýsköpun og gefið út í ritinu The Nordic Recipe for Successful Innovation. Uppskriftin var birt í höfuðstöðvum Marel Food Systems í Garðabæ. Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, kynnti uppskriftina og Hörður Arnarson, forstjóri Marel, ræddi um mikilvægi nýsköpunar í rekstri starfandi fyrirtækja og undirstrikaði framlag hennar til verðmætasköpunar. Oftar en ekki væri horft um of á ytri vöxt fyrirtækja með yfirtökum í stað þess að horfa á innri vöxt, en öflugt nýsköpunarstarf geri fyrirtækjum kleift að vaxa og dafna.

Nýjar tölur sýna að á fyrstu 6 mánuðum þessa árs hefur örorkulífeyrisþegum haldið áfram að fjölga í sama takti og undanfarin ár. Fjölgun örorkulífeyrisþega á Íslandi hefur verið mikil á undanförnum árum en í árslok 2006 voru þeir rúmlega 13.200 eða tæp 8% af vinnuafli í landinu. Lítil atvinnuþátttaka örorkulífeyrisþega hefur leitt til þess að Íslendingum á vinnumarkaði hefur fjölgað mjög lítið. Það hefur m.a. leitt til mikillar eftirspurnar eftir erlendum starfsmönnum auk þess að hafa veruleg fjárhagsleg áhrif á gjöld og skuldbindingar ríkissjóðs og lífeyrissjóða.

Samtök fiskvinnslustöðva skora á stjórnvöld að endurskoða lög um Seðlabanka Íslands meðal annars með það fyrir augum að endurskoða verðbólgumarkmið bankans. Í ályktun aðalfundar samtakanna segir að háir stýrivextir bankans hafi leitt til hækkunar á gengi krónunnar og valdið miklu gengisflökti á undanförnum mánuðum. Þessir háu stýrivextir og hækkun á gengi krónunnar hafi einnig ýtt undir einkaneyslu á meðan útflutnings- og samkeppnisgreinar hafi verið grátt leiknar. „Það gengur einfaldlega ekki að gengi íslensku krónunnar taki ekkert mið af aðstæðum útflutningsgreina, heldur stjórnist orðið að mestu af erlendum skammtímafjárfestum sem gera út á mikinn vaxtamun milli Íslands og okkar helstu viðskipta- og samkeppnislanda. Slíkt mun enda með ósköpum fyrr en síðar,” segir ennfremur í ályktuninni.

„Að efla hluthafalýðræði við stjórnun félaga er eitt af markmiðum Evrópusambandsins á sviði félagaréttar. Í kjölfar birtingar nýrrar könnunar og skýrslu sem Evrópusambandið lét vinna um jafnan rétt hluthafa fer nú fram mikil umræða innan Evrópusambandsins um hvort framkvæmdastjórn Evrópusambandsins eigi að hafa frumkvæði að nýrri löggjöf um hluthafalýðræði í hlutafélögum.” Þetta segir Guðrún Björk Bjarnadóttir, lögmaður hjá SA, í grein í Viðskiptablaðinu um hluthafalýðræði. Greinina má nálgast í heild sinni hér á vef SA.

Rannsóknasetur um smáríki við Háskóla Íslands stendur fyrir ráðstefnu um útrás smáríkja föstudaginn 14. september kl. 9:00-17:00 í hátíðarsal Háskóla Íslands. Þar verður spurt hver sé uppspretta auðæfa í smáríkjum. Innlendir og erlendir fræði- og athafnamenn halda erindi og tala um lærdóma sem draga má af útrás smáríkja á alþjóðavettvangi og reynslu sína af starfsemi í útrásinni. Megináhersla er á hið svokallaða írska undur, en efnahagur Írlands hefur breyst gífurlega á liðnum árum, en Ísland og Írland eru borin saman, auk þess sem árangri og stöðu Liechtenstein eru gerð skil.

SA og ASÍ hafa á undanförnum mánuðum rætt ítarlega um nýtt fyrirkomulag áfallatrygginga en það er eðlilegt að Samtök atvinnulífsins og verkalýðshreyfingin snúi bökum saman og leiti samstöðu um nýtt og betra fyrirkomulag en hefur tíðkast til þessa, segir Vilhjálmur Egilsson framkvæmdastjóri SA í leiðara fréttabréfsins Af vettvangi. „Hvatinn að þessum umræðum er sívaxandi fjöldi öryrkja og alltof há örorkutíðni sem kemur fram í hækkandi kostnaði samfélagsins og brotthvarfs af vinnumarkaði. Aukinn kostnaður samfélagsins hefur m.a. komið niður á lífeyrissjóðunum sem hafa þurft hærri iðgjöld til þess að rísa undir auknum kostnaði vegna örorku,” segir Vilhjálmur og bendir á að alltof oft hafi núverandi fyrirkomulag reynst vera einstefnugata til örorku og fólk hafi alltof sjaldan átt afturkvæmt inn á vinnumarkaðinn. Rætt hefur verið um að framfærslugreiðslur í hinu nýja fyrirkomulagi verði heldur hærri en nú og vinnugeta fólks verði skilgreind fremur en örorka og ekki er gert ráð fyrir sérstökum tekjutengingum á greiðslum. Takist að lækka örorkutíðni um 30% verður hið nýja fyrirkomulag kostnaðarminna fyrir atvinnulífið og samfélagið auk þess að vera meira hvetjandi fyrir fólk sem hefur þurft að hverfa af vinnumarkaði.

Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, segir í ítarlegu viðtali við helgarblað Viðskiptablaðsins að mjög mikilvægt sé að vinnumarkaðurinn sé í eðlilegu jafnvægi. „Þar tökum við eftir því að þær takmarkanir sem eru á aðflutningi sérhæfðs starfsfólks frá löndum utan Evrópusambandsins setur óþarfa hömlur á fyrirtækin. Við teljum að það sé mjög brýnt að gera innflutning sérfræðinga auðveldari. Mörg íslensk fyrirtæki leita eftir menntuðu og öflugu starfsfólki frá Bandaríkjunum, Indlandi, Kína og mörgum öðrum löndum sem er mjög erfitt að útvega atvinnuleyfi og dvalarleyfi fyrir. Þetta skiptir mjög miklu máli núna og mun skipta enn meira máli til dæmis ef við ætlum að stefna að þekkingarútflutningi í orkugeiranum,” segir Vilhjálmur meðal annars.

Meginmarkmið Samtaka atvinnulífsins í komandi kjaraviðræðum er að næstu kjarasamningar samræmist lítilli verðbólgu, efnahagslegum stöðugleika og þeir raski ekki samkeppnishæfni atvinnulífsins segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, í viðtali við Morgunblaðið. „Flestir samningar sem við gerum renna út um áramótin en þar er um að ræða vel á annað hundrað samninga, stóra og smáa. Við lítum svo á við samningsgerðina að skoða verði alla þessa samninga í samhengi. Við þurfum því að horfa yfir allt sviðið og velta því fyrir okkur hvaða áhrif útkoman úr samningunum mun hafa á efnahagsþróunina, á samkeppnisstöðu atvinnulífsins, verðbólguna og þróunina almennt á vinnumarkaðinum,“ segir Vilhjálmur.

Fjárfestingarstofan og Útflutningsráð halda morgunverðarfund um málefni erlendra sérfræðinga á Íslandi þriðjudaginn 4. september á Grand Hótel kl. 08:15-10:00. Yfirskrift fundarins er Erlendir sérfræðingar á Íslandi: viðhorf, þörf og tækifæri. Alþjóðavæðing íslensks atvinnulífs og fjárfestingar erlendra fyrirtækja á Íslandi hafa aukið eftirspurn og þörf fyrir erlent starfsfólk með sérfræðiþekkingu. Hvaða þýðingu hefur þessi þróun fyrir íslenskt atvinnulíf? Hvernig gengur að fá þetta fólk til starfa og hvernig móttökur fær það hér á landi? Á fundinum verða kynntar niðurstöður rannsóknar um viðhorf sérfræðinga af erlendum uppruna, til búsetu og starfa á Íslandi. Nánari upplýsingar og skráning á vef Útflutningsráðs

Verði olíuhreinsistöð byggð á Íslandi mun hún þurfa að uppfylla ákvæði mjög umfangsmikilla lagabálka. Gerðar eru kröfur um að ný fyrirtæki beiti því sem kallað er besta fáanlega tækni við framleiðslu sína. Líkur eru á að tilskipun ESB um útstreymi gróðurhúsalofttegunda verði innleidd hér á landi. Starfsemi olíuhreinsistöðvarinnar myndi falla undir tilskipunina en í henni er gert ráð fyrir því að unnt sé að stofna ný fyrirtæki og að þau fái úthlutað útstreymiskvóta í samræmi við sínar þarfir. ESB bannar ekki fjárfestingar í nýjum fyrirtækjum og ljóst að íslensk stjórnvöld munu eiga óhægt um vik við að koma slíku banni fram í andstöðu við ákvæði sem gilda á Evrópska efnahagssvæðinu.

Ráðstefna um áhrif aukins efnahagslegs frelsis á stöðu gjaldmiðla í heiminum verður haldin á Hótel Nordica fimmtudaginn 23. ágúst. Það er Rannsóknarmiðstöð um samfélags- og efnahagsmál (RSE) sem stendur fyrir ráðstefnunni undir yfirskriftinni Gjaldmiðlar og alþjóðavæðing. Framsögumenn verða Benn Steil, forstöðumaður alþjóðahagfræðisviðs hjá Council on Foreign Relations, Gabriel Stein, aðalhagfræðingur alþjóðahagfræðisviðs hjá Lombard Street Research, Manuel Hinds, fyrrum fjármálaráðherra El Salvador og Ársæll Valfells, lektor við viðskipta- og hagfræðideild Háskóla Íslands. Ráðstefnan er milli kl. 16:10 og 18:30. Fundarstjóri er Illugi Gunnarsson, alþingismaður.

Samtök atvinnulífsins telja nauðsynlegt að endurskoða verðbólgumarkmið Seðlabanka Íslands eins og það var upphaflega sett fram með samkomulagi bankans og ríkisstjórnarinnar 27. mars 2001. Við þessa endurskoðun þarf að taka tillit til þess að stjórntæki bankans, stýrivextirnir, hafa takmörkuð samdráttaráhrif á eftirspurn og verðbólgu, en leiða til verulegra sveiflna á gengi íslensku krónunnar. Viðvarandi hátt gengi krónunnar hefur átt drjúgan þátt í miklum halla á vöru- og þjónustuviðskiptum við útlönd og gert útflutnings- og samkeppnisatvinnuvegunum mjög erfitt fyrir. Í bréfi SA til forsætisráðherra ítreka samtökin áhyggjur sínar af afleiðingum peningamálastefnu Seðlabankans og þeim óstöðugleika sem hún veldur. Bréfið er sent í framhaldi af bréfi SA til forsætisráðherra 4. júní sl. Í því segir m.a. að sveiflur á gengi krónunnar frá þeim tíma gefi enn brýnt tilefni til þess að hefja nú þegar vinnu við að undirbúa stefnubreytingar.

Niðurstöður nýrrar rannsóknar Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands á launagreiðslum íslenskra fyrirtækja árið 2006 eru þær að munur á föstum mánaðarlaunum karla og kvenna sem ekki verði skýrður með öðru en kyni mælist 10-12%. Rannsóknin var unnin í samvinnu við ParX viðskiptaráðgjöf IBM og Samtök atvinnulífsins. Gögn um ábyrgð starfsmanna, frammistöðu eða fjölskylduaðstæður voru ekki tiltæk, en vera kann að hluta launamunarins megi rekja til þessara þátta. Þess vegna er ekki hægt að fullyrða að einungis sé um kynbundinn launamun að ræða heldur getur munurinn stafað af mismunandi ábyrgð og frammistöðu.

Nýjasta ársfjórðungslega könnun Capacent Gallup á stöðu og framtíðarhorfum hjá 400 stærstu fyrirtækjum landsins sýnir litlar breytingar frá hliðstæðum könnunum undanfarin misseri. Aðstæður í efnahagslífinu eru frekar eða mjög góðar að mati forsvarsmanna um 84% þátttökufyrirtækja. Horfur þegar litið er hálft ár fram í tímann eru að vísu mun óvissari en var á árunum 2003-2004  en þó svipaðar og í síðustu þremur könnunum. Skortur á vinnuafli er meiri en fyrr á þessu ári en svipaður og á sama tíma í fyrra. Áfram ríkir að flestu leyti bjartsýni um þróun eftirspurnar á innlendum og erlendum mörkuðum næstu sex mánuði. EBITDA-framlegð hefur vaxið hjá um helmingi fyrirtækjanna en horfur um þróun framlegðar næstu sex mánuði eru þó breytilegar eftir atvinnugreinum. Athygli er vakin á að könnunin var gerð í maímánuði, en eftir það hafa birst nýjar opinberar upplýsinga um versnandi ástand nytjastofna á Íslandsmiðum og minni vöxt í þjóðarbúskapnum en áður var spáð.

Húsfyllir var á morgunverðarfundi SA og saksóknara efnahagsbrota sem fram fór á Grand Hótel Reykjavík en þar var rætt um efnahagsbrot, þolendur þeirra og afleiðingar. Sarah Jane Hughes, prófessor í lögum við Indiana háskóla, fjallaði um hvítflibbaglæpi út frá bandarískum sjónarhóli, Helgi Magnús Gunnarsson  saksóknari efnahagsbrota fjallaði um skipulag og framkvæmd efnahagsbrotarannsókna á Íslandi og Garðar G. Gíslason hdl. hjá Lex ræddi um brotalamir og réttarvernd. Fram kom á fundinum að stytta þyrfti málsmeðferðartíma rannsóknaraðila og nauðsynlegt væri að einfalda skipulag.

Samtök atvinnulífsins og Alþýðusamband Íslands hafa undirritað samkomulag um starfstengda streitu. Markmið samkomulagsins er að auka vitund og skilning atvinnurekenda og starfsmanna á starfstengdri streitu. Ætlunin er að brugðist verði við vandamálum vegna starfstengdrar streitu sem er áhættuþáttur varðandi öryggi og heilbrigði á vinnustað. Samkomulag þetta fylgir í kjölfar rammasamnings Evrópusamtaka atvinnulífsins (BUSINESSEUROPE) og Evrópusamtaka verkalýðsfélaga (ETUC) en aðildarsamtökin hafa fengið það hlutverk að innleiða samninginn í samræmi við reglur og venjur.

Erlendum fyrirtækjum sem senda starfsmenn til Íslands ber að tilkynna Vinnumálastofnun um starfsemi sína hér á landi, greiða laun samkvæmt íslenskum kjarasamningum, slysatryggja starfsmenn og í vissum tilvikum hafa fulltrúa hér á landi. Notendafyrirtæki hér á landi skal óska eftir staðfestingu þess að erlenda fyrirtækið hafi sinnt upplýsingaskyldu sinni og ber að afhenda Vinnumálastofnun gögn, sé þess óskað.

Í nýlegum lögum frá Alþingi nr. 91/2006 um mælingar o.fl.   er ráðherra veitt heimild til að gefa út gjaldskrá fyrir löggildingargjald þar sem þjónustuaðili við löggildingu tækja þarf að greiða til Neytendastofu 15% - 25% af þeim tekjum sem hann aflar við löggildinguna. Heimild þessi virðist jafngilda skattheimtu og er gjaldtökuheimildin án nokkurar tengingar við kostnað Neytendastofu af því að veita umræddum aðilum þjónustu.

Á síðustu árum hafa ýmis konar eftirlíkingar af framleiðsluvörum, flestar upprunnar í Kína, flætt yfir Vesturlönd. Ísland er þar ekki undanskilið en bæði er um að ræða dreifingu á eftirlíkingum af þekktum húsgögnum og einnig öðrum vörum sem eru merktar með vörumerkjum annarra aðila. Erfitt getur verið fyrir fyrirtæki að verjast þessari meinsemd en í íslenskum tollalögum er að finna heimild fyrir tollyfirvöld að uppfylltum tilteknum skilyrðum að fresta tollafgreiðslu ef sýnt þykir að innflutningur vöru brjóti gegn hugverkaréttindum. Nýleg lög veita einnig heimild fyrir rétthafa sem telja brotin á sér hugverkaréttindi að óska þess að sýslumaður framkvæmi leit í húsakynnum þess sem talinn er brotlegur. Lögunum hefur þegar verið beitt á Íslandi og á þessu ári og síðasta ári gengu dómar í tveim málum hér á landi þar sem niðurstaðan var sú að banna dreifingu eftirlíkinga af þekktum stólum.

Landsmennt  efnir til málþings um starfsmenntun og fræðslu í atvinnulífinu í lok maí. Landsmennt er fræðslusjóður Samtaka atvinnulífsins og verkafólks á landsbyggðinni en á þinginu verður einnig fjallað um starfsemi Landsmenntar. Í fyrra veitti sjóðurinn fræðslustyrki til 79 fyrirtækja fyrir um 17 milljónir króna. Þá voru veittir 1866 styrkir samtals að upphæð 46 milljónum króna. Málþingið verður í Skíðaskálanum í Hveradölum 30. maí kl. 11.30 – 15.30.

Sífellt fleiri fyrirtæki þurfa að kljást við ólöglegar eftirlíkingar á vörum þeirra sem ættaðar eru frá Kína. Eftirlíkingarnar skjóta nú víða upp kollinum og er vandamálið vaxandi, m.a. í Danmörku. Leikfangaframleiðandinn LEGO reynir t.a.m. að hafa upp á fyrirtækjum í Kína sem framleiða nákvæmar eftirlíkingar af vörum LEGO. Gæði eftirlíkinganna frá Kína fara vaxandi og oft þarf sérfræðinga til að greina í sundur upprunalega vöru og ólöglegar eftirlíkingar. Talið er að 60% af ólöglegum varningi af ýmsu tagi í Evrópusambandinu komi frá Kína.

Auður íslenskra heimila væri allt að 5% minni ef aðgangur erlends starfsfólks hefði verið takmarkaður að íslenskum vinnumarkaði. Kaupmáttur ráðstöfunartekna hefði verið allt að 4,5% minni á síðasta ári, verðbólga og stýrivextir hefðu verið hærri og einkaneysla minni. Þetta kom fram í máli Rannveigar Sigurðardóttur, forstöðumanns greiningar og útgáfudeildar Seðlabanka Íslands á morgunverðarfundi SA um erlent starfsfólk á Íslandi. Sólveig Jónasdóttir, verkefnastjóri hjá Alþjóðahúsi sagði Íslendinga þurfa að ákveða hvort  þeir ætli að líta á erlent fólk sem hingað kemur sem erlent vinnuafl eða framtíðar ríkisborgara.

Ef Ísland vill takmarka fjölda erlendra starfsmanna hér á landi með beitingu öryggisráðstafana EES samningsins verða þær ráðstafanir að beinast gegn öllum 27 aðildarríkjum EES samningsins samtímis. Það eitt gerir notkun þessara ákvæða fullkomlega óraunhæfa. Þetta var meðal þess sem fram kom í máli Ragnars Árnasonar, forstöðumanns vinnumarkaðssviðs SA, á morgunverðarfundi SA um erlent starfsfólk á Íslandi. Beiting öryggisráðstafana EES samningsins gæti jafnframt kallað á gagnaðgerðir ESB sem gætu skaðað hagsmuni Íslands verulega. Ef stöðva á eða takmarka með lögmætum hætti frjálsa för launafólks frá aðildarríkjum EES til Íslands þarf að koma til uppsagnar EES samningsins.

Samkvæmt launakönnun Hagstofunnar hækkuðu laun á almennum vinnumarkaði um 17% að meðaltali frá upphafi ársins 2005 til loka ársins 2006. Sú starfsstétt sem hækkaði mest var verkafólk, um 19%, en erlendir starfsmenn eru fjölmennastir í þeirri starfsstétt. Laun í byggingariðnaði, en í þeirri atvinnugrein eru erlendir starfsmenn fjömennastir, hækkuðu um 17%, eða um það sama og meðaltal allra.

Forsenda þess að Ísland verði áfram í fremstu röð er undir því komin að stjórnvöld hafi metnað til þess að halda umgjörð efnahagslífsins áfram í fremstu röð, að tryggja íslenskum fyrirtækjum bestu starfsskilyrði, að draga úr reglubyrði og að viðhalda þeim trúverðugleika, sem byggður hefur verið upp undanfarin ár. Þetta er meðal þess sem kom fram í máli Ingimundar Sigurpálssonar, formanns SA í ræðu á aðalfundi SA. „Stjórnvöld verða að sýna ábyrgð og festu og þau verða að muna, að á tímum alþjóðavæðingar, þegar upplýsingar berast um heiminn á augabragði, þá leitar efnahagsstarfsemin þangað, þar sem starfsskilyrðin eru almennt hagstæðust. Trúverðugleiki, traust og stöðugleiki eru mikilvægir þættir í efnahagsstjórninni. Það veltur á miklu, að stjórnvöld hafi metnað til þess að halda áfram á þeirri braut að skapa atvinnulífinu svigrúm til athafna.”

Aldurssamsetning íslensku þjóðarinnar árið 2050 verður mjög frábrugðin því sem nú er samkvæmt nýrri mannfjöldaspá SA. Einstaklingar á eftirlaunaaldri, 65 ára og eldri, verða 27% íbúanna í stað 12% nú og munu telja 109 þúsund manns. Fjöldi Íslendinga 80 ára og eldri mun fimmfaldast fram til 2050, úr 9 þúsund í 45 þúsund. Gert er ráð fyrir því að árið 2050 verði ævilíkur karla við fæðingu 86,5 ár og kvenna tæp 90 ár og lenging meðalævi frá því sem nú er verði þannig 7,5 ár hjá körlum og 7 ár hjá konum. Þá er útlit fyrir að það tímabil sem fólk nýtur lífeyris lengist um tæp 30%. Þetta kemur fram í nýju riti SA Ísland 2050: Eldri þjóð – ný viðfangsefni sem kemur út í dag, en þar segir m.a. að brýnt sé að afnema allar hindranir fyrir atvinnuþátttöku eldri starfsmanna og hækkun eftirlaunaaldurs hljóti að koma til álita þar sem fólk á aldrinum 65-70 ára búi við mun betri heilsu en áður og sú þróun muni halda áfram.

Samkvæmt niðurstöðum nýrrar rannsóknar Námsmatsstofnunar sem gerð var fyrir SA stefnir meginþorri ungs fólks sem er á leið í framhaldsnám á Íslandi að því að verða háskólamenntaðir sérfræðingar sem starfa í mennta- eða heilbrigðisgeiranum eða starfa við verslun og þjónustu. Rætt var við 15 ára ungmenni árin 2000, 2003 og 2006. Niðurstöður rannsóknarinnar endurspegla viðhorf þess fólks sem verður ráðandi í íslensku þjóðfélagi á árunum 2030-2050. Samtök atvinnulífsins telja niðurstöðurnar gefa vísbendingar um framtíðarþróun á íslenskum vinnumarkaði og að upp kunni að koma alvarlegt misvægi milli framboðs og eftirspurnar eftir starfsfólki í atvinnulífinu.

Hætt er við að Ísland teljist ekki jafn áhugaverður kostur fyrir erlendar fjárfestingar eftir að stækkun álversins í Straumvík var hafnað. Eftir áralangan undirbúning að stækkun álversins í Straumsvík í samræmi við gildandi reglur breytti bæjarstjórn Hafnarfjarðar leikreglunum á lokasprettinum og setti málið í dóm kjósenda. Það er atvinnulífinu afar mikilvægt að leikreglur allar sem um það gilda séu einfaldar, skýrar og gegnsæjar. Forsenda uppbyggingar og framþróunar er stöðugleiki í efnahagslífi og stjórnarfari en niðurstaða atkvæðagreiðslunnar í Hafnarfirði hlýtur að verða umhugsunarefni öllum þeim sem hafa í hyggju að efna til uppbyggingar nýs reksturs eða umfangsmikillar stækkunar á núverandi rekstri.

Í stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar á Vinnueftirliti ríkisins koma fram margar athyglisverðar ábendingar. Ríkisendurskoðun leggur til að stór hluti þess eftirlits með atvinnurekstri sem Vinnueftirlitið sinnir í dag verði færður til faggiltra skoðunarstofa. Eins er lagt til að eftirlit Vinnueftirlitsins beinist að því fyrst og fremst að aðgæta hvort innra starf fyrirtækjanna sé eins og ætlast er til samkvæmt lögum og reglugerðum. Hvort gert hafi verið áhættumat og hvort öryggistrúnaðarmenn og verðir séu að störfum hjá fyrirtækjunum enda liggur meginábyrgð á því að skapa gott vinnuumhverfi hjá atvinnurekendum. Ríkisendurskoðun leggur áherslu á að eftirlitið verði að vera hlutlægt, gegnsætt og fyrirsjáanlegt. SA taka undir með Ríkisendurskoðun í veigamiklum atriðum en benda á að hafa verði náið samráð við atvinnulífið við innleiðingu tillagna stofnunarinnar.

Hannes G. Sigurðsson, aðstoðarframkvæmdastjóri SA, segir í viðtali við Fréttablaðið að SA vilji fyrst og fremst stuðla að upplýstri umræðu um stækkun álversins í Straumsvík og að málið sé rætt út frá staðreyndum sem lagðar séu á borðið. Talsmaður Sólar í Straumi, Kristín Pétursdóttir, gagnrýnir SA fyrir aðkomu að umræðu um stækkun álversins en Hannes bendir á að kosning Hafnfirðinga um stækkun álversins sé einstök. Að öllum líkindum sé þetta í fyrsta skipti í sögunni sem íbúar í sveitarfélagi greiði atkvæði um stækkun fyrirtækis. Þar með sé fyrirtækinu komið í aðstæður sem það hafi ekki lent í áður, þ.e. kosningabaráttu um framtíðaráform sín sem það geti ekki annað en tekið þátt í.

Hagfræðistofnun Háskóla Íslands vanmetur stórlega tekjur Hafnarfjarðarbæjar vegna fyrirhugaðrar stækkunar álvers Alcan í Straumsvík. Í nýrri skýrslu áætlar stofnunin að tekjuauki Hafnarfjarðar vegna stækkunar álversins verði að hámarki 4,7 milljarðar á 50 ára tímabili. Útreikningar Hagfræðistofnunar eru hins vegar mjög takmarkaðir og horft er fram hjá veigamiklum atriðum. Litið er fram hjá afleiddum áhrifum af starfsemi álversins á störf hjá fyrirtækjum í Hafnarfirði og útsvarstekjursem þeim fylgja. Þá byggir stofnunin á þeirri vafasömu forsendu að stækkunin sé ekki hrein viðbót við atvinnulífið í Hafnarfirði heldur því að stækkað álver komi í stað annarrar atvinnustarfsemi. Ef tekið er mið af framangreindu þá verða árlegar tekjur Hafnarfjarðarbæjar af álveri Alcan í íslensku skattumhverfi eftir stækkun rúmlega 1.400 milljónir króna samkvæmt áætlun SA, sem þýðir aukningu um tæpan milljarð króna á ári.

Samtök atvinnulífsins mótmæla harðlega nýjum tillögum um víðtækar og hömlulausar heimildir til Umferðarstofu til að innheimta gjald fyrir veitta þjónustu. Að mati samtakanna jafngildir tillagan því að stofnuninni verði heimilt að leggja skatt á greiðendur skráningargjalda bifreiða og annarar þjónustu sem stofnunin veitir. Gjaldtakan er bundin í lögum og einokar Umferðarstofa þessa þjónustu. Hvergi er að finna neitt sem veitt getur stofnuninni aðhald í að takmarka gjaldtökuna. Tillagan sem fyrir Alþingi liggur er fordæmalaus og felur í sér nýja og útvíkkaða skilgreiningu á gjaldi fyrir veitta þjónustu sem Samtök atvinnulífsins munu leitast við að fá hnekkt verði tillagan að lögum.

Samtök atvinnulífsins gera alvarlegar athugasemdir við frumvarp til breytinga á samkeppnislögum þótt ýmislegt í því sé til bóta. SA telja að refisheimildir séu hertar um of og benda á að í frumvarpinu sé gengið lengra en í nágrannaríkjum Íslands. Það er mat SA að fyrningarfrestur vegna brota á samkeppnislögum eigi að vera 5 ár eins og í nágrannalöndunum, bæði fyrir lögaðila og einstaklinga, og að viðurlög við brotum á samkeppnislögum eigi að meginstefnu til að vera í formi sekta. SA taka undir sjónarmið forstjóra Samkeppniseftirlitsins um mikilvægi þess að samtök fyrirtækja séu ekki skjól eða vettvangur samkeppnislagabrota. Samtök atvinnulífsins hafa skilað ítarlegri umsögn um frumvarpið sem finna má á vef SA.

Alþingi hefur nú til meðferðar frumvörp til laga um breytingu á samkeppnislögum annars vegar og um viðurlög við brotum á fjármálamarkaði hins vegar. Í frumvörpunum er gengið lengra en í nágrannalöndum Íslands og lagðar til strangari refsiheimildir en þar tíðkast gagnvart einstaklingum, fyrirtækjum og samtökum fyrirtækja. Samtök atvinnulífsins telja að bannákvæði samkeppnislaga séu mikilvæg og þau beri að virða en þó verði að gæta meðalhófs við ákvörðun refsiramma vegna brota á lögunum. Því hafi ekki verið svarað hvers vegna Íslendingar eigi að ganga lengra en önnur ríki í þessum efnum.

Samtök atvinnulífsins og Samtök fjármálafyrirtækja efna til morgunverðarfundar á Grand Hótel Reykjavík, þriðjudaginn 13. febrúar kl. 8:00 - 10:00. Á fundinum verður rætt um fyrirhugaða breytingu á samkeppnislögum og frumvarp til laga um viðurlög við brotum á fjármálamarkaði. Fulltrúar iðnaðar- og viðskiptaráðuneytis munu kynna fyrirhugaðar lagabreytingar og fulltrúar atvinnulífsins munu lýsa viðhorfum sínum til þeirra.

Enginn vafi er á að bæði einstaklingar og atvinnulíf munu finna fyrir auknum kröfum um að dregið verði úr útstreymi gróðurhúsalofttegunda á næstu árum og áratugum. Atvinnulíf á Íslandi stendur hins vegar almennt vel að vígi á þessu sviði m.a. vegna þess að raforkuframleiðsla á Íslandi veldur ekki útstreymi gróðurhúsalofttegunda. Vísindanefnd Sameinuðu þjóðanna hefur bent á að loftslagsbreytingar megi fyrst og fremst rekja til brennslu jarðefnaeldsneytis, landbúnaðar og breytinga á landnotkun. Alþjóðasamfélagið hefur jafnframt viðurkennt sérstöðu Íslands sem felst í nýtingu á endurnýjanlegum orkulindum, t.d. við framleiðslu á áli sem feli í sér minni áhrif á verðurfarskerfi heldur en almennt gerist með álframleiðslu annars staðar í heiminum.

Í samstarfi við þingflokka stjórnmálaflokka, ráðuneyti iðnaðar-, viðskipta- og menntamála, háskóla og aðila stoðkerfis og atvinnulífs efna SI og aðildarfélög til Sprotaþings 2007 föstudaginn 2. febrúar næstkomandi. Á þinginu verður fjallað um stöðu og starfsskilyrði sprota- og hátæknifyrirtækja á Íslandi og tillögur þingheims lagðar fram til afgreiðslu. Sprotaþing 2007 markar einnig upphaf Sprotavettvangs sem formlega hefur störf í kjölfarið. SA eru meðal samstarfsaðila um Sprotaþing. Sjá nánar á vef SI.

Á fyrsta degi ársins tóku gildi breytingar á lögum um Póst- og fjarskiptastofnun sem fela í sér tugmilljóna króna hækkun á gjöldum fjarskiptafélaga til stofnunarinnar. Breytingarnar voru lagðar fram í frumvarpi til Alþingis á síðustu starfsdögum þess fyrir jólafrí og var afgreitt með hraði án samráðs við atvinnulífið. Samtök atvinnulífsins mótmæltu þessu harðlega en rökstuðning fyrir þessari skattahækkun skortir og  líkur eru á að breytingarnar stangist á við ákvæði Evrópuréttar. Viðbúið er að fjarskiptafyrirtækin láti reyna á lögmæti þessarar auknu skattheimtu.

Í umsögn til landbúnaðarnefndar Alþingis lýsa Samtök atvinnulífsins eindreginni andstöðu við frumvarp um breytingar á lögum um eldi og heilbrigði sláturdýra, enda feli það í sér ógegnsæja og órökstudda skattlagningu á fyrirtæki. Bent er á að engin tilraun sé gerð til að leggja bönd á þann kostnað sem Landbúnaðarstofnun geti lagt á fyrirtæki, engin takmörk verði lögð á gjaldtöku á kjöti og engar áætlanir liggi fyrir um upphæð gjalda og ráðstöfun þeirra. SA mótmæla ennfremur vinnubrögðum landbúnaðarráðuneytisins sem hefur ítrekað hafnað því að ganga til samstarfs við hagsmunaaðila um að semja nútímalega eftilitslöggjöf. Ekki er lagst gegn því að greitt verði sanngjarnt gjald fyrir nauðsynlegt opinbert eftirlit.