Starfsumhverfi atvinnulífsins

Framkvæmdastjórn ESB hefur tilkynnt um áform sín að auka álögur á flugsamgöngur til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Komið verður á fót sérstöku kvótakerfi vegna útstreymis gróðurhúsalofttegunda frá flugi en viðbúið er að verð á farmiðum og vöruflutningum muni hækka vegna þessa. Áhrifin á íslenskt efnahagslíf gætu orðið mikil þar sem flugsamgöngur eru gríðarlega mikilvægar Íslendingum. Kostnaður á hvern flugmiða gæti t.d. vaxið um allt að 5.000 krónur en forstjóri Icelandair hefur bent á að sérstakir umhverfisskattar séu engin lausn heldur geti þvert á móti dregið úr möguleikum flugfélaga á að fjárfesta í nýrri tækni til að minnka losun gróðurhúsalofttegunda.

Fyrirhuguð lækkun á virðisaukaskatti í 7% á þjónustu hótel- og veitingahúsa þann 1. mars á næsta ári mun ótvírætt stórefla ferðaþjónustu í landinu. Skattalækkunin er umtalsverð og einnig til þess fallin að bæta skattskil og draga úr svartri atvinnustarfsemi. Hraður vöxtur hefur verið í greininni undanfarin ár sem endurspeglar m.a. fjölgun erlendra ferðamanna og aukinn kaupmátt landsmanna. Heildarvelta í hótel- og veitingarekstri nam tæplega 40 milljörðum króna án virðisaukaskatts á árinu 2005 en útlit er fyrir að fyrirhuguð skattalækkun á greinina muni nema um 2,6 milljörðum króna, sem jafngildir virðisaukaskattgreiðslum greinarinnar árið 2005.

Aðstæður í efnahagslífinu eru hagstæðar um þessar mundir ef marka má niðurstöður könnunar Capacent Gallup á stöðu og framtíðarhorfum hjá 400 stærstu fyrirtækjum landsins og ívið betri en í samsvarandi könnun í maí. Horfur eru að vísu lakari þegar litið er 6 og 12 mánuði fram í tímann, en óvissa um framtíðarhorfur er samt minni en í könnunum fyrr á árinu. Áfram er skortur á starfsfólki í mörgum greinum atvinnulífsins, en flest fyrirtæki gera þó ráð fyrir óbreyttum fjölda starfsfólks á næstu sex mánuðum. Könnunin er gerð ársfjórðungslega fyrir Samtök atvinnulífsins, fjármálaráðuneytið og Seðlabanka Íslands.

Það virðist há Umhverfisstofnun að hún hefur ekki boðvald í eftirliti sínu með því hvernig sveitarfélög standa að heilbrigðiseftirliti heldur einungis leiðbeinandi hlutverk. Fyrir vikið er erfitt að samræma þetta eftirlit. Rétt kann að vera að breyta núverandi fyrirkomulagi á þessu eftirliti og þá eftir atvikum færa framkvæmdina frá sveitarfélögum til ríkisins. Þetta er meðal þess sem fram kemur í stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar á Umhverfisstofnun. SA hafa ítrekað bent á að óeðlilegt sé að í landinu starfi 10 heilbrigðiseftirlit sem ekki lúti samræmdri stjórnun. Samtökin hafa sett fram ítarlegar tillögur um að ábyrgð á eftirlitinu verði flutt til ríkisins. Svo má fela einkareknum faggiltum skoðunarstofum framkvæmd eftirlitsins.

Þær umræður um stóriðju og virkjanir sem nú eru fyrirferðarmiklar í fjölmiðlum minna um margt á einelti, segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, í leiðara fréttabréfsins Af vettvangi. Hann segir þetta ekkert nýtt, löng hefð sé fyrir því hérlendis að hvers kyns vitleysa og fordómar séu sett fram gegn einstökum atvinnugreinum, þótt umræðan gegn stóriðju nú sé reyndar venju fremur skrautleg. Vilhjálmur bendir hins vegar á að Ísland væri ekki á lista yfir þjóðir með bestu lífskjörin ef eineltishreyfingin gegn heildsölum, bændum, kvótakerfi, einkavæðingu, stórmörkuðum, einkareknu millilandaflugi og stóriðju hefði fengið að ráða.

Verslanir á Íslandi tapa yfir 3.000 milljónum króna á ári vegna þjófnaða starfsmanna og viðskiptavina, að því er fram kemur í fréttabréfi SVÞ-Samtaka verslunar og þjónustu, en vegna þjófnaða þurfa verslunareigendur að hækka vöruverð til að mæta kostnaði sem hlýst af þeim. Þá kemur fram að áhrif þjófnaða á neysluvísitölu hækkar vísitölutryggð lán um u.þ.þ 150 milljónir á ári. Það sé því ekki aðeins verslunin sem tapar á þjófnuðum, heldur þjóðfélagið allt. Sjá nánar á vef SVÞ.

Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, segir í samtali við Morgunblaðið að ákvörðun Seðlabankans um að hækka stýrivexti í 14% valdi miklum vonbrigðum. Hann hafi ekki haft miklar væntingar en ákvörðun Seðlabankans um að hækka stýrivextina um 0,5 prósentustig sé ekki rétt. Bankinn hafi í það minnsta átt að halda vöxtunum óbreyttum að sinni.  „Afleiðingarnar af þessari ákvörðun eru fyrst og fremst þær að bankinn er að gera hlutina erfiðari þegar það fer að hægjast um í efnahagslífinu á seinni hluta ársins,” segir Vilhjálmur og bætir við: „Þegar samdráttarferlið kemur þyrfti bankinn að vera að komast í vaxtalækkunarferli en ekki hækka stýrivextina.”

„Við teljum mjög mikilvægt að Seðlabankinn hækki ekki vexti á fimmtudag og að full ástæða sé til að hefja vaxtalækkunarferli í ljósi þess samdráttar í efnahagslífinu sem er framundan,” segir Hannes G. Sigurðsson, aðstoðarframkvæmdastjóri SA, í samtali við Fréttablaðið. Hannes segir ánægjulegt að hækkun vísitölunnar hafi reynst minni en gert var ráð fyrir í samkomulagi milli aðila vinnumarkaðarins í júní. „Verðbólgukúfurinn virðist því mun lægri en búist var við og vekur það vonir til þess að við náum verðbólgumarkmiðum mun hraðar en stefnt var að,” segir Hannes og bendir á að ein helstu markmið samkomulagsins um að hafa áhrif á verðbólguvæntingarnar hafi náðst og einkaneysla hafi dregist saman í kjölfarið. Einnig hafi það veruleg áhrif að dregið hafi úr hækkunum á fasteignamarkaði.

Starfshópur stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins sem forsætisráðherra skipaði til að undirbúa aðgerðaáætlunina „Einfaldara Ísland“ hefur skilað tillögum sínum. Meginmarkmið áætlunarinnar verður einföldun laga og reglna, ekki síst til þess að auka samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs. Starfshópurinn leggur m.a. til að tekin verði upp samræmd vinnubrögð hjá ráðuneytunum um samráð við hagsmunaaðila og aðra sem löggjöf snertir áður en frumvörp eru lögð fram á Alþingi. Þá er hvatt til þess að betur verði hugað að áhrifum löggjafar áður en reglur eru settar, m.a. kostnað fyrirtækja af nýrri löggjöf.

Hætta er á að Seðlabankinn sé að segja sig frá hagstjórninni í næstu uppsveiflu með því að lækka ekki vexti nú þegar niðursveifla er hafin, segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, í leiðara fréttabréfsins Af vettvangi. Hann segir að með hækkun stýrivaxta sé Seðlabankinn á öfugu róli miðað við hagsveifluna og muni því frekar magna sveiflurnar en að draga úr þeim. Hætta sé því á að þegar uppsveifla í hagkerfinu komi á árinu 2008 með nýjum framkvæmdum við álver og virkjanir verði bankinn illa í stakk búinn að vinna gegn verðbólguhættu á þeim tíma vegna þess að vaxtastigið verði allt of hátt og gengið væntanlega líka.

Þann 1. október nk. taka gildi breytingar á hlutafélaga- og einkahlutafélagalögum sem snerta mörg fyrirtæki. Í lögunum er kveðið á um að félög sem uppfylla tvö af eftirfarandi skilyrðum: eiga eignir er nema 120 milljónum, hafa rekstrartekjur er nema 240 milljónum eða hafa 50 ársverk á reikningsári tvö ár í röð, svo og öll félög sem skráð eru á skipulegum verðbréfamarkaði eða leggja ekki hömlur á viðskipti með eignarhluta beri skylda til að setja árlega fram starfskjarastefnu. Í starfskjarastefnunni skulu koma fram grundvallaratriði stefnu félagsins varðandi samninga við stjórnendur og stjórnarmenn hvað varðar ákvæði um umbun í formi hlutabréfa, kaupréttar, söluréttar, forkaupsréttar eða annars konar greiðslna sem byggjast á verði hlutabréfa í félaginu.

Í nýrri úttekt sem unnin var fyrir sænsku samtök atvinnulífsins (SN) kemur fram að Svíar geti sparað sér allt að 15 milljarða sænskra króna á ári (0,5% af landsframleiðslu), án þess að það komi niður á gæðum eða magni, með því að nýta sér kosti einkarekstrar í opinberri þjónustu. Reynsla Svía af útboðum á opinberri þjónustu hefur til þessa verið góð en árið 2004 greiddu sveitarfélög um 10% af útgjöldum sínum til einkafyrirtækja vegna þjónustuverkefna. Í úttektinni kemur fram að tækifærin blasi við á sviði heilsugæslu og umönnunar aldraðra, barnagæslu og í menntakerfinu.

Norðurlöndin státa um þessar mundir öll af sterkri stöðu í alþjóðlegri samkeppni. Þrátt fyrir að margt sé líkt með löndunum fimm geta þau hins vegar ýmislegt gagnlegt lært hvert af öðru, þar sem ekki er til neitt eitt norrænt módel. Þetta eru helstu niðurstöður í nýju riti sem samtök atvinnulífsins í löndunum fimm hafa gefið út sameiginlega – Í leit að bestu norrænu leiðinni. Í ritinu er í stuttu máli fjallað um  sérstaka styrkleika í hverju landanna fyrir sig, m.a. um skattalagabreytingar á Íslandi, finnska nýsköpunarumhverfið og afnám takmarkana á atvinnufrelsi og innleiðingu samkeppni í sænsku atvinnulífi.

Síðastliðinn vetur gagnrýndu Samtök atvinnulífsins nýja gjaldskrá Heilbrigðiseftirlits Austurlands þar sem gert var ráð fyrir að „tímabundin starfsemi tengd stóriðju og virkjunum“ skyldi eiga að greiða 30% hærra tímagjald en þeir sem stunda það sem eftirlitið kallar hefðbundna starfsemi. Meðal annars var á það bent að gjaldtakan væri fordæmalaus og að sambærileg ákvæði væri ekki að finna í gjaldskrám annarra heilbrigðiseftirlita. Nú hefur úrskurðarnefnd fellt þann úrskurð að þetta gjald standist ekki jafnræðisreglu stjórnsýslulaga.

Upplýsingar Samtaka atvinnulífsins og Samtaka iðnaðarins frá aðilum á byggingamarkaði benda til þess að að verktakar muni draga úr framkvæmdum við íbúðabyggingar á næsta ári. Þetta er í mótsögn við spá Seðlabankans sem sett var fram í nýjasta tölublaði Peningamála en þar er því spáð að eftir metumsvif á þessu ári og 14,9% aukningu frá síðasta ári vaxi fjárfesting í íbúðarhúsnæði enn um 3,8% á næsta ári. Í þessu ljósi verður það að teljast undrunarefni að Seðlabankinn rökstyðji nýjustu hækkun stýrivaxta m.a. með því að þensla í íbúðabyggingum haldi áfram og að framkvæmdir verði ennþá meiri árið 2007 en 2006.

Umhverfisráðherra hefur sett nýja reglugerð um íblöndun bætiefna í matvæli. Langt er seilst í nýtingu lagaákvæðis og ekki kunnugt um sambærilegar kvaðir í nágrannalöndum. Hér er um að ræða enn eitt leyfið sem framleiðendur matvæla hér á landi þurfa að sækja um og finnst þó mörgum nóg komið. Afleiðingarnar eru aukinn kostnaður og umstang sem verður enn einn þátturinn sem viðheldur háu matvælaverði hér á landi. Ávinningurinn er sennilega enginn en í besta falli óljós.

Miðvikudaginn 5. júlí efna SVÞ–Samtök verslunar og þjónustu til kynningarfundar um áhrif laga um neytendakaup á ábyrgðartíma söluvöru. Samkvæmt nýju lögunum getur ábyrgðartími vegna framleiðslugalla á vöru orðið allt að 5 ár í stað 2ja ára áður. Með framsögur fara Ólöf Embla Einarsdóttir lögfræðingur í iðnaðar- og viðskiptaráðuneyti og Hrafnhildur Stefánsdóttir yfirlögfræðingur SA. Fundurinn verður í Húsi atvinnulífsins í Borgartúni 36, 6. hæð og hefst kl. 8:30. Skráning hjá SVÞ.

Í tengslum við skoðun kjarasamninga hafa Samtök atvinnulífsins og Alþýðusamband Íslands sett fram sameiginlegar tillögur vegna erlendra starfsmanna, gerviverktöku, opinberra innkaupa og lögbrota í atvinnustarfsemi. SA og ASÍ leggja áherslu á að leikreglur á vinnumarkaði þurfa að vera skýrar og þeim fylgt eftir af stjórnvöldum og aðilum vinnumarkaðarins með markvissu og skilvirku eftirliti. Sjá tillögur SA og ASÍ.

Reglubyrði danskra fyrirtækja fer minnkandi, samkvæmt nýrri niðurstöðu reglubundinnar könnunar þeirra á meðal. Árið 2001 einsetti danska ríkisstjórnin sér að minnka reglubyrði danskra fyrirtækja um fjórðung fyrir árið 2010. Einkum eru það ráðuneyti skatta- og viðskiptamála sem hafa skorið niður reglubyrði í sínum málaflokkum og mælist niðurskurður þeirra nú um 10%. Danski viðskiptaráðherrann fagnar þessum árangri og segir þetta bæta samkeppnisstöðu danskra fyrirtækja og stuðla að auknum hagvexti. Hann lofar áframhaldandi vinnu stjórnvalda í þessa veru.

Samtök atvinnulífsins leggja til að nýsköpun í heilbrigðisþjónustu verði efld og sótt verði á erlenda markaði með þekkingu og þjónustu íslenskra sérfræðinga á þeim sviðum þar sem hún er á heimsmælikvarða. Starfsfólk í heilbrigðisþjónustu verði hvatt til að stofna fyrirtæki í heilbrigðisþjónustu og því veittur faglegur stuðningur til þess. Slíkt hefur gefist vel í Svíþjóð og ætti einnig að geta gefist vel á Íslandi. Æskilegt er að stefnt verði að því að nokkrir öflugir einkaaðilar verði starfandi á íslenskum heilbrigðismarkaði sem geti keppt við hið opinbera um að veita heilbrigðisþjónustu. Þetta kemur fram í nýju riti SA, Heilbrigður einkarekstur.

Samtök atvinnulífsins leggja til að samkeppnisstaða einkaaðila, sjálfseignarstofnana og opinberra aðila í heilbrigðisþjónustu verði jöfnuð, t.d. í skattamálum þar sem aðeins einkaaðilum er nú gert að greiða virðisaukaskatt af greiddri þjónustu. Einnig er lagt til að geri einkaaðilar tilboð í að veita þjónustu, verði opinberum aðila sem slíka þjónustu veitir skylt að upplýsa um kostnað sinn vegna hennar. Ákvörðun um kaup verði tekin af aðila sem er óháður veitingu opinberrar heilbrigðisþjónustu. Þetta kemur fram í nýju riti SA, Heilbrigður einkarekstur.

Endurskipuleggja þarf skipulag stjórnarráðsins en eins og nú er háttað getur eitt og sama fyrirtækið þurft að kljást við eftirlit frá mörgum ráðuneytum, eftirlit sem oft beinist að sömu eða svipuðum hlutum. Þetta er meðal þess sem Pétur Reimarsson frá Samtökum atvinnulífsins lagði áherslu á í erindi sínu á ráðstefnu forsætisráðuneytisins um einfaldara Ísland. Hann sagði jafnframt að ný verkaskipting ríkis og sveitarfélaga væri knýjandi á þessu sviði og að beint eftirlit, sýnatökur og rannsóknir ætti að fela faggiltum skoðunarstofum og rannsóknastofum sem fyrirtækin semdu sjálf beint við.

Rekstur Heilsugæslunnar í Salahverfi, sem er einkarekin heilsugæslustöð, er hagkvæmari heldur en opinber rekstur Heilsugæslu höfuðborgarinnar sem rekur 15 heilsugæslustöðvar undir einum hatti á höfuðborgarsvæðinu. Þetta kom fram hjá heilbrigðisráðherra á Alþingi í apríl en fjallað er um málið í nýju riti SA Heilbrigður einkarekstur. Þar kemur einnig fram að samkvæmt nýlegri könnun á þjónustu heilsugæslustöðva á höfuðborgarsvæðinu kemur Heilsugæslan í Salahverfi áberandi best út.

Um eitt hundrað manns sóttu morgunverðarfund SA um einkarekstur í heilbrigðisþjónustu á Grand Hótel Reykjavík. Á fundinum var lagt fram nýtt rit SA, Heilbrigður einkarekstur, þar sem er m.a. að finna tillögur SA um hvar megi nýta frekar kosti einkarekstrar í íslenskri heilbrigðisþjónustu. Sigurður Ásgeir Kristinsson, bæklunarlæknir og framkvæmdastjóri Orkuhússins, og Anna Birna Jensdóttir, hjúkrunarforstjóri Sóltúns og framkvæmdastjóri Öldungs, fluttu framsöguerindi en kraftmiklar umræður spunnust að þeim loknum undir stjórn Vilhjálms Egilssonar, framkvæmdastjóra Samtaka atvinnulífsins.

Forsætisráðuneytið og starfshópur um einfaldara Ísland boða til ráðstefnu þriðjudaginn 6. júní nk. kl. 13-17 á Grand Hótel Reykjavík. Erlendir fyrirlesarar munu kynna aðgerðir í ýmsum löndum og á alþjóðavettvangi til að einfalda og bæta hið opinbera regluverk einkum eins og það snýr að atvinnulífinu. Þá flytja m.a. erindi Pétur Reimarsson frá SA og Gestur Guðjónsson frá Olíudreifingu. Starfshópurinn mun í framhaldi skila forsætisráðherra tillögum um útfærslu á samstarfsverkefni stjórnvalda og atvinnulífs sem miðar að bættum löggjafarháttum og einfaldara regluumhverfi. Sjá nánar á vef forsætisráðuneytisins.

Náðst hefur samkomulag á vettvangi ráðherraráðs ESB um útfærslu á tilskipun um frelsi í þjónustuviðskiptum. Niðurstaðan er óneitanlega vonbrigði fyrir evrópskt atvinnulíf, m.a. þar sem gildissvið upphaflegra tilskipunardraga hefur verið takmarkað og hún nær nú til færri geira en lagt var af stað með. Forseti UNICE, Evrópusamtaka atvinnulífsins, segir í yfirlýsingu að þótt niðurstaðan sé ekki nægilega metnaðarfull þá sé þó um að ræða jákvætt skref í átt til frjálsra þjónustuviðskipta á innri markaðnum og því muni evrópskt atvinnulíf reyna að gera sér sem mestan mat úr niðurstöðunni. Vonir höfðu verið bundnar við að frelsi í þjónustuviðskiptum myndi auka samkeppnishæfni Evrópuríkja verulega og m.a. var talið að samþykkt þjónustutilskipunarinnar í sinni upphaflegu mynd stuðlaði að myndun 600 þúsund nýrra starfa í álfunni.

Í ársbyrjun 2003 hóf Aðfangaeftirlitið nýtt eftirlit og gjaldtöku með útfluttu fiskmjöli og lýsi. Samtök atvinnulífsins og Félag íslenskra fiskmjölsframleiðanda mótmæltu strax þessu nýja eftirliti og gjaldtöku f.h. fiskmjölsframleiðanda. Ákveðið var að reka prófmál um lögmæti gjaldtökunnar gagnvart einu aðildarfyrirtæki SA. Í gær staðfesti Hæstiréttur fyrri úrskurð héraðsdóms þess efnis að nýtt eftirlit Aðfangaeftirlitsins (nú Landbúnaðarstofnunar) hafi ekki átt neina stoð í lögum og raunar hefði stofnunin brotið gegn skýrum ákvæðum laga um valdsvið og verkefni Fiskistofu. Sjá dóminn á vef Hæstaréttar.

Dönsku samtök iðnaðarins, hafa gefið út samanburðarskýrslu þar sem 29 aðildarlönd OECD eru borin saman og spurt: hversu reiðubúin eru þessi lönd fyrir hnattvæðinguna, þ.e. vaxandi alþjóðlega samkeppni? Ísland er í fyrsta sæti í heildarsamanburði, næst á undan Sviss og Finnlandi. Jákvætt viðhorf til alþjóðlegrar samkeppni og sveigjanleiki eru stórir kostir hérlendis, og þá er mismunun á grundvelli kyns, aldurs o.s.frv. hvergi minni en hér. Ísland er hins vegar með fremur lágt hlutfall háskólamenntaðra og mjög lágt hlutfall Íslendinga hefur lokið framhaldsnámi, miðað við samanburðarlöndin.

Íslenska krónan er nú í harðri samkeppni við veðrið sem umræðuefni á Íslandi, segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, í leiðara fréttabréfsins Af vettvangi. Hann fjallar um kosti og galla krónu gagnvart evru og bendir m.a. á að með evru myndi vinnumarkaðurinn bregðast við sveiflum í hagkerfinu með atvinnustigs- í stað kaupmáttarbreytinga. Ef það tekst ekki að halda verðbólgunni niðri langtímum saman þá verður evran meira aðlaðandi kostur en ella.

Samtök atvinnulífsins mótmæla eindregið frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 96/1997, um eldi og heilbrigði sláturdýra (heilbrigðiseftirlit og eftirlitsgjald). Í því felast víðtækar heimildir Landbúnaðarstofnunar og landbúnaðarráðherra til að innheimta gjald af atvinnurekstri þannig að jafngildir framsali skattlagningarvalds verði frumvarpið að lögum. Á það verður látið reyna.

Á vef SA er nú hægt að horfa á ræðu Quentin Peel, ritstjóra alþjóðamála hjá Financial Times, sem hann flutti á aðalfundi Samtaka atvinnulífsins. Peel kom víða við og ræddi meðal annars um þróun efnahagsmála á Íslandi og sagði enga hættu á að Ísland yrði „annað Taíland eða Indónesía“ í efnahagssamdrætti enda um að ræða opið hagkerfi með skýru regluverki. Íslendingar yrðu hins vegar að gera ráð fyrir einhverju tímabili minni hagvaxtar en verið hefði og sagði Íslendinga eiga að vera vana því að sigla í ólgusjó. Horfa á Quentin Peel.

Ánægja með bjartsýni unga fólksins, mikilvægi efnahagslegs stöðugleika og áhersla á mikilvægi nýsköpunar, rannsókna, hugmynda og hönnunar. Þetta er meðal þess sem áhersla var lögð á í umræðum í opinni dagskrá aðalfundar SA. Þátt tóku þau Eggert B. Guðmundsson forstjóri HB Granda, Grímur Sæmundsen forstjóri Bláa lónsins, Guðbjörg Gissurardóttir framkvæmdastjóri Hönnunarvettvangs og Sigríður Olgeirsdóttir framkvæmdastjóri Ax hugbúnaðarhúss. Fundarstjóri og stjórnandi umræðna var Halldór J. Kristjánsson, bankastjóri Landsbankans.

Svokölluð hnattvæðing er ekki eitthvað sem hægt er að velja eða hafna heldur er hún staðreynd sem drifin er áfram af kröftum á borð við gríðarlega öra tækniþróun, mikla fólksfjölgun í þróunarríkjum og gríðarlega aukningu í framleiðni, sagði Quentin Peel, ritstjóri alþjóðamála hjá Financial Times, í ávarpi sínu á aðalfundi SA. Hann sagði hnattvæðinguna einnig valda ýmsum óöryggi og varaði við vaxandi tilhneigingu til verndarstefnu austan hafs og vestan. Mikilvægt væri að senda réttu skilaboðin um kosti alþjóðlegrar samkeppni.

Meiri árangur – mögnuð áskorun. Þannig hljómar yfirskriftin á opinni dagskrá aðalfundar SA á Hótel Nordica þriðjudaginn 25. apríl kl. 15. Fjallað verður um miklar framfarir og mikinn árangur atvinnulífsins og sjónum beint að framhaldinu. Hvernig höldum við áfram að bæta árangurinn á tímum vaxandi alþjóðlegrar samkeppni? Hvað segja fulltrúar ólíkra atvinnugreina? Hvað segir unga fólkið? Hvað segir einn af ritstjórum Financial Times? Og forsætisráðherra?

Könnun PSN-samskipta meðal 19-20 ára Íslendinga sýnir að hugur er í unga fólkinu og jákvæðni í garð hnattvæðingar, alþjóðlegrar samkeppni og framtíðar Íslands. 86% aðspurðra telja hnattvæðingu og vaxandi alþjóðlega samkeppni hafa góð áhrif á sín tækifæri í framtíðinni, en einungis tæp 4% telja áhrifin slæm. Lang flestir vilja starfa hjá einkafyrirtæki eða fara út í sjálfstæðan atvinnurekstur, samtals 78%. 13% vilja helst starfa hjá ríki eða sveitarfélögum.

Í almennri ályktun aðalfundar skora Samtök ferðaþjónustunnar á stjórnvöld að bæta starfsskilyrði greinarinnar og minna þau á stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar í því sambandi. Samtökin kvarta undan auknum tollum, háum vörugjöldum, háu áfengisgjaldi, innflutningshindrunum á landbúnaðarafurðum og nýju olíugjaldi sem samtökin segja hafa gert rekstrarumhverfi margra fyrirtækja í greininni mun erfiðara en áður. Sjá ályktanir, erindi og annað efni aðalfundarins á nýjum vef SAF.

Samtök atvinnulífsins hafa gefið út Íslenska lífeyriskerfið í umbreytingu. Þar er í fyrsta sinn lagt mat á samspil almannatrygginga og lífeyrissjóða næstu áratugina en líkur eru á að smám saman verði hlutverk lífeyrissjóðanna yfirgnæfandi þegar kemur að greiðslu lífeyris í stað hins opinbera. Í skýrslunni er dregin upp mynd af framtíðarþróun íslenska lífeyriskerfisins og þeim áskorunum sem það stendur frammi fyrir. Til að varpa ljósi á þessar áskoranir gerðu SA könnun á tryggingafræðilegum uppgjörum 15 lífeyrissjóða. Um framreikning á lífeyrisgreiðslum næstu áratugi sá Bjarni Guðmundsson, tryggingastærðfræðingur.

Stjórn SVÞ - Samtaka verslunar og þjónustu telur að endurskilgreina þurfi þjónustuhlutverk ríkisins og færa fleiri verkefni til einkaaðila. Þetta kom fram á aðalfundi samtakanna, en þar var kynnt ný skýrsla sem Viðskiptadeild Háskólans í Reykjavík vann fyrir SVÞ, Mikilvægi þjónustugeirans fyrir íslenskan þjóðarbúskap. Í skýrslunni kemur fram að með útvistun verkefna væri hægt að draga úr útgjöldum hins opinbera, bæta gæði verkefna og efla einkageirann í sömu andrá.

Mistök í sameiginlegri hagstjórn ríkis, sveitarfélaga og Seðlabanka eiga stærstan þátt í þeim vanda sem samkeppnis- og útflutningsgreinarnar eiga við að etja. Því er rangt að stilla hátækni og stóriðju upp sem andstæðum eins og borið hefur á undanfarið, segir í ályktun Iðnþings Samtaka iðnaðarins. Í ályktuninni er m.a. fjallað um kosti einkarekstrar, stofnun sameinaðs atvinnuvegaráðuneytis og nauðsyn endurskoðunar á stoðkerfi atvinnulífsins. Þá segir að halda beri áfram að efla Nýsköpunarsjóð og auka sjálfstæði hans undir stjórn atvinnulífsins, en lagst er gegn öllum hugmyndum um að leggja sjóðinn undir nýja ríkisstofnun. Sjá ályktunina á vef SI.

Fundaröð SA með útskriftarnemum framhaldsskóla er nú lokið. Yfirskrift hennar var Ætlar þú að vinna úti? en að þessu sinni sóttu fulltrúar SA heim fimm skóla og ræddu við alls um 400 nemendur um framtíð lands og þjóðar og hvaða leiðir þau ætluðu sér að fara í framtíðinni, hvaða menntun  þau hygðust sækja sér, við hvað þau vildu helst starfa, hvar þau vildu helst búa, og hvernig Ísland gæti nýtt sér þau tækifæri sem eru fyrir hendi til að sækja fram á tímum aukinnar alþjóðlegrar samkeppni. Það sem upp úr stendur eftir heimsóknir SA er jákvætt viðhorf nemendanna til framtíðarinnar og þeirra áskorana sem Ísland stendur frammi fyrir.

Allt bendir til þess að Íslensk stjórnvöld muni standa við skuldbindingar sínar samkvæmt Kyoto-bókuninni við loftslagssamning Sameinuðu þjóðanna. Mikilvægt er samt að kannað verði hvaða möguleikar eru til öflunar útstreymisheimilda erlendis frá og eins hvort hagkvæmt geti verið að auka kolefnisbindingu innan lands.

Undanfarið hefur verið gengið hart eftir því við þá aðila sem sækja um veitingaleyfi, að þeir skili inn til lögreglu fjölda vottorða um persónulega hagi stjórnenda, eigenda og stjórnarmanna fyrirtækisins sem sækir um leyfið. Þetta hefur verið flókið ferli og íþyngjandi en krafan um vottorðin hefur átt jafnt við ný fyrirtæki og útibú frá starfandi fyrirtækjum eða endurnýjun fyrri leyfa þeirra. Athugun SA leiddi hins vegar í ljós að krafan átti sér ekki beina stoð í lögum og hefur lögreglustjóraembættið í Reykjavík í reynd fallist á sjónarmið SA. Aðalheiður Héðinsdóttir, forstjóri Kaffitárs, fagnar breytingunni og segist fullviss um að hún hafi fordæmisgildi. Hin nýja framkvæmd sé í samræmi við yfirlýst markmið um „einfaldara Ísland".

Samtök atvinnulífsins hafa í umsögn til efnahags- og viðskiptanefndar Alþingis varað eindregið við því að á Íslandi verði lögfestar strangari reglur um starfsemi hlutafélaga og einkahlutafélaga en gerist í öðrum löndum. Eðlilegt er að löggjafinn gefi viðskiptalífinu svigrúm til að sýna fram á því sé treystandi til að setja sjálft reglur er varða stjórnarhætti fyrirtækja. Það væri ennfremur í anda áherslu á „einfaldara Ísland“.

Markmiðið með þjónustutilskipun ESB er að gera að veruleika frjálst flæði þjónustu í samræmi við ákvæði stofnsamnings ESB, og ryðja úr vegi hindrunum sem koma í veg fyrir að fyrirtæki og einstaklingar geti selt þjónustu sína á grundvelli sömu skilyrða alls staðar á innri markaðnum. Vonir hafa staðið til þess að með samþykkt tilskipunarinnar myndi samkeppnishæfni Evrópu aukast allverulega, og m.a. skapast 600.000 ný störf. Í kjölfar mikilla breytinga Evrópuþingsins er hins vegar efast um að sú niðurstaða geti stuðlað að raunverulegu frelsi í þjónustuviðskiptum. Þetta er meðal þess sem fram kemur í Morgunblaðsgrein Evu Margrétar Ævarsdóttur, forstöðumanns skrifstofu SA í Brussel.

Iðnaðar- og viðskiptaráðuneyti vinnur nú að endurskipulagningu allra stofnana á þess vegum sem sinna þjónustu og stuðningi við atvinnulífið. Stefnt er að því að samræma starfsemi þeirra með það að leiðarljósi að hafa áhrif á þróun atvinnulífs og að auka lífsgæði í samfélaginu. Mikilvægt er að haft verði samráð við atvinnulífið um þessar breytingar og að ferli við styrkveitingar verði einfalt og gagnsætt og miðist við gæði verkefna.

Um síðustu áramót gengu að fullu í gildi lög um varnir gegn mengun hafs og stranda. Samkvæmt þeim ber fyrirtækjum sem falla undir viðauka sem fylgir lögunum að taka ábyrgðartrygginu eða leggja fram aðra fullnægjandi tryggingu að upphæð einni milljón SDR. Auk þessa ber fyrirtækjum sem falla undir viðaukann með lögunum og geta valdið mengun hafs og stranda að gera áætlun um viðbrögð við bráðamengun. SA o.fl. hafa útbúið leiðbeiningar og dæmi þar að lútandi.

Samtök atvinnulífsins, Samtök iðnaðarins, og SVÞ-Samtök verslunar og þjónustu, hafa sent fjármálaráðherra, Árna Mathiesen, bréf þar sem hann er hvattur til þess að hafa frumkvæði að því að breyta reglum um virðisaukaskatt, þannig að þær hindri ekki kaup opinberra aðila á þjónustu einkaaðila. Ráðherra hefur móttekið bréfið og hefur fjármálaráðuneytið nú málið til meðferðar. Ofangreind samtök vænta viðbragða úr ráðuneytinu innan tíðar enda telja þau að ekki eigi að stýra því með virðisaukaskatti hvaða þjónustu einakaaðilar geti boðið opinberum aðilum. Hagkvæmnin ein eigi þar að ráða.

Virkjun raforku og álframleiðsla voru fyrstu hátæknigreinarnar í íslensku atvinnulífi og sumar af stærstu verkfræðistofum landsins er að finna innanhúss í orku- og álfyrirtækjum. Þetta er meðal þess sem kemur fram í Morgunblaðsgrein Gústafs Adolfs Skúlasonar, forstöðumanns hjá SA. Hann bendir jafnframt á að störf í álverum séu almennt séð góð og vel launuð störf líkt og óvenju langur starfsaldur ber vitni og segir mál að linni þeim ofurneikvæðu ummælum sem iðulega eru látin falla í þessu sambandi um eðli og ágæti starfa við virkjanir og áliðnað.

SA hafa ítrekað og árum saman haldið fram nauðsyn öflugra mótvægisaðgerða í fjármálum hins opinbera, einmitt til þess að forðast svonefnd ruðningsáhrif af stórframkvæmdum á sviði orku- og áliðnaðar. Þetta er meðal þess sem kemur fram í Morgunblaðsgrein Gústafs Adolfs Skúlasonar, forstöðumanns hjá SA, þar sem hann svarar gagnrýni Steingríms J. Sigfússonar, formanns VG, á sama vettvangi. Gústaf fjallar um könnun IMG Gallup þar sem m.a. kemur fram að 10% Íslendinga eru andvíg frekari virkjun gufuafls. Þá segir hann orðaleppinn „þrælabúðir“ kaldar kveðjur frá formanninum til þeirra þúsunda karla og kvenna sem kosið hafa að starfa við byggingu Kárahnjúkavirkjunar.

Með því að nýta endurnýjanlegar orkulindir Íslands, spara Íslendingar sér tugi milljarða króna á hverju ári. Guðmundur Þóroddsson, forstjóri Orkuveitu Reykjavíkur, segir að með því að nýta heitt vatn til að hita upp híbýli landsmanna spari Íslendingar sér allt að 25 milljarða króna á hverju einasta ári sem að öðrum kosti færu í olíuinnflutning.

Hollvinir hins gullna jafnvægis hafa í hyggju að veita í þriðja sinn viðurkenningu fyrir framlag sem stuðlar að samræmingu vinnu og einkalífs í orði og verki. Viðurkenningin „Lóð á vogarskálina“ verður afhent á ráðstefnunni „Hið gullna jafnvægi: Gjöfult verkefni“ sem haldin verður á Nordica hótel 16. febrúar nk. Samtök atvinnulífsins eru meðal hollvina hins gullna jafnvægis. Tekið er á móti ábendingum á vefsvæðinu www.hgj.is til 10. febrúar.

Fjöldi fróðlegra erinda var fluttur og fjörlegar umræður voru í pallborði á Orkulindinni Ísland, fjölsóttri ráðstefnu um gildi ál- og orkuframleiðslu á Íslandi sem haldin var á Hótel Nordica. Fjallað var um efnahagsmál, nýja Gallup-könnun, umhverfismál, samfélagsleg áhrif virkjana og álvera á nærsvæðum, sviptivinda í umræðunni fyrr og nú, hátæknistörf, þekkingariðnað, útflutning þekkingar og umhverfi starfsfólks. Alls sóttu á fjórða hundrað manns ráðstefnuna sem haldin var í samstarfi Samorku, SA og SI. Erindin og umfjöllun um pallborðsumræður má finna hér á vef SA.

Landvernd hefur áhyggjur af miklum áformum um virkjana- og álversframkvæmdir, störf í áliðnaði eru góð störf, trygg og vel launuð, dæmi er um að íslensk orkufyrirtæki hafi haft umhverfisstefnu frá árinu 1920, álver eru hátæknifyrirtæki en pakka ekki niður og flytja úr landi, verðmæti Bláa lónsins er vart minna en ósnerts hrauns, vel launuð störf eru forsenda velferðarkerfis og það eru engin ófaglærð störf í álverum. Þetta er meðal þess sem fram kom í pallborðsumræðum á Orkulindinni Ísland, fjölsóttri ráðstefnu um gildi ál- og orkuframleiðslu á Íslandi.

Virkjun raforku og álframleiðsla voru fyrstu hátæknigreinarnar í íslensku atvinnulífi. Þetta kom fram í erindi Ágústs Valfells, lektors við Háskólann í Reykjavík, á ráðstefnu SA, SI og Samorku - Orkulindinni Ísland. Ágúst fjallaði um þróun íslensks atvinnulífs og um gríðarlegt mikilvægi orku- og álframleiðslu í þróun íslensks samfélags úr einföldu bændasamfélagi yfir í fjölbreytt þekkingarsamfélag. Hann lagði áherslu á að hátækni yrði ekki til í tómarúmi og nefndi m.a. að Landsvirkjun hefur undanfarin ár varið um tveimur milljörðum árlega til kaupa á rannsóknar- og hönnunarþjónustu.

Á Íslandi hefur almenn losun gróðurhúsalofttegunda dregist saman frá árinu 1990 og er lítil í alþjóðlegum samanburði. Engin ástæða er til að ætla annað en að þessi þróun geti haldið áfram en undanfarin ár hefur útstreymi t.d. farið minnkandi hér í fiskimjölsframleiðslu, fiskveiðum og iðnaði. Íslendingar eru í þeirri sérstöku stöðu að ef öll efnahagsstarfsemi legðist af hér á landi eru allar líkur á því að útstreymi gróðurhúsalofttegunda í heiminum ykist því gera má ráð fyrir að stór hluti af ál- og járnblendiframleiðslu landsins yrði framleitt með orku úr jarðefnaeldsneyti.

Íslensk stjórnvöld hafa tilkynnt Eftirlitsstofnun EFTA um fyrirhugaðar breytingar á reglugerðum og lögum sem varða hagsmuni fyrirtækja á Ísland en frestur til að gera athugasemdir við breytingarnar rennur út í lok febrúar og mars. Um er að ræða drög að þremur reglugerðum sem lúta að merkingu matvæla, íblöndun bætiefna í matvæli, og drög að reglugerð um innflutt lyf. Þá liggja fyrir drög að frumvarpi um breytingu á tóbakslögum. Samkvæmt þeim  verða reykingar óheimilar á veitinga- og skemmtistöðum frá 1. júní 2007, en Samtök ferðaþjónustunnar hafa lagt þetta til á aðalfundi.

Spáð er tvöföldun útstreymis gróðurhúsalofttegunda í heiminum fyrir árið 2050 og að aukningin verði mest hjá ríkjum sem ekki tókust á hendur skuldbindingar samkvæmt Kyoto-bókuninni. Full þátttaka stærri hagkerfa er forsenda árangurs aðgerða til takmörkunar á losun gróðurhúsalofttegunda. Framlag Íslendinga felst ekki síst í nýtingu endurnýjanlegra orkulinda til framleiðslu áls og járnblendis. Lítill hluti framleiðslunnar kemur til notkunar hér á landi en framleiðslan gæti allt eins verið annars staðar og nýtt orkugjafa eins og kol eða annað jarðefnaeldsneyti. Þá hafa Íslendingar mikilvægu hlutverki að gegna með þekkingu sinni á nýtingu endurnýjanlegra orkugjafa eins og jarðhita og vatnsafli.

Erindi ræðumanna frá skattadegi Deloitte, SA, Viðskiptaráðs og Viðskiptablaðs Morgunblaðsins, eru nú aðgengileg í heild sinni á vefnum. Ingimundur Sigurpálsson, formaður SA, ræddi um alþjóðavæðinguna og íslenska skattkerfið, Árni Harðarson, yfirmaður Skatta- og lögfræðisviðs Deloitte, greindi það sem enn má bæta í íslensku skattkerfi. Stig Madsen, einn eiganda Deloitte í Danmörku, ræddi um hvernig hyggilegast er að byggja upp kaup á dönskum félögum. Árni Jón Árnason, verkefnisstjóri í Fjármálaráðgjöf Deloitte, fjallaði um skattaleg áhrif Basel II. Þá fjallaði Kristján Gunnar Valdimarsson, forstöðumaður hjá Landsbanka Íslands, um áhrif Evrópuréttar á íslenska skattkerfið. Sjá nánar á vef Deloitte.

Samtök iðnaðarins, í samvinnu við Samtök íslenskra líftæknifyrirtækja, Samtök sprotafyrirtækja og Samtök upplýsingatæknifyrirtækja, efna til fundar stjórnmálamanna, háskólanema og starfsfólks hátæknifyrirtækja um stöðu og stefnu í málefnum hátækniiðnaðar á Íslandi mánudaginn 16. janúar, kl. 15:30 á Grand Hótel. Sjá nánar á vef SI.

Í ræðu sinni á Skattadegi Deloitte, SA, Viðskiptaráðs og Viðskiptablaðs Morgunblaðsins, sagði Ingimundur Sigurpálsson, formaður SA, að breytinga væri þörf í íslensku skattkerfi. Íslensk stjórnvöld hefðu sýnt framsýni með því að stuðla að bættu skattaumhverfi á Íslandi en gera þyrfti betur. Svo virtist sem samkvæmni skorti milli stefnumörkunar stjórnvalda og eftirfylgni þeirra stofnana sem færu með framkvæmd skattamála. Hömlur væru á fjárfestingu og arðgreiðslum milli landa og Ísland hefði setið eftir við gerð tvísköttunarsamninga. Sjá nánar ræðu Ingimundar (PDF).

Ég hef haft ómælda ánægju af þessu starfi og vil að lokum þakka öllum aðildarfyrirtækjum samtakanna fyrir að hafa fengið tækifæri til að vinna að málefnum íslensks atvinnulífs á þessum skemmtilegu uppgangs og umbrotatímum, segir Ari Edwald, fráfarandi framkvæmdastjóri SA, m.a. í kveðjuleiðara í fréttabréfinu Af vettvangi. Ari hefur störf sem forstjóri 365 fjölmiðla þann 1. febrúar nk., en hann hefur gegnt starfi framkvæmdastjóra SA frá stofnun samtakanna haustið 1999.

Föstudaginn 27. janúar nk. munu Samorka, Samtök atvinnulífsins og Samtök iðnaðarins standa fyrir ráðstefnu á Hótel Nordica um gildi ál- og orkuframleiðslu á Íslandi. Fjallað verður um hagvöxt, umhverfismál, atvinnumál, þekkingariðnað, umhverfi starfsfólks, viðhorf almennings o.fl. Formaður Landverndar og fulltrúar Alcan, Alcoa, Hitaveitu Suðurnesja, Landsvirkjunar, Norðuráls og Orkuveitu Reykjavíkur munu ræða stöðu og horfur.

Fimmtudaginn 5. janúar nk. standa SVÞ-Samtök verslunar og þjónustu og Félag viðskipta- og hagfræðinga fyrir morgunverðarfundi undir heitinu Lækkun matarverðs og landbúnaðarstefna. Frummælendur verða Valgerður Sverrisdóttir viðskiptaráðherra, Jón Þór Sturluson forstöðumaður Rannsóknaseturs verslunarinnar og Aðalsteinn Leifsson aðjúnkt í  Háskólanum í Reykjavík. Sjá nánar á vef FVH.