Starfsumhverfi atvinnulífsins

Árið 2004 einkennist af góðum árangri íslensks atvinnulífs og samfélagsins alls í efnalegu tilliti og eftirtektarverðum land-vinningum einstakra fyrirtækja, segir Ingimundur Sigurpáls-son, formaður SA, m.a. í áramótaviðtali Morgunblaðsins. Hann segir samkeppnishæf starfsskilyrði íslenskra fyrirtækja mikil-vægari en nokkru sinni fyrr á tímum hnattvæðingar. Náum við enn frekari árangri á þeim sviðum höfum við alla burði til þess að vera áfram í fremstu röð meðal þjóða.

Núverandi gengi íslensku krónunnar fær ekki staðist og samræmist ekki raunstærðum í hagkerfinu, segir Ari Edwald, framkvæmdastjóri SA, í samtali við Morgunblaðið. Segir hann samtökin telja um klárt yfirskot að ræða, sem sjá megi af gríðarlegum viðskiptahalla enda sverfi að samkeppnis-atvinnuvegunum.

Um eitt þúsund fyrirtækjastjórnendur eru saman komnir í Brussel á degi samkeppnishæfni til að krefjast umbóta á því sviði innan ESB. Draga þarf úr reglubyrði, ryðja burt hindrunum á innri markaðnum og auka sveigjanleika á vinnumarkaði, segja UNICE, Evrópusamtök atvinnulífsins. Meðal annars er bent á að erfiðara er að stofna fyrirtæki innan ESB en t.d. vestanhafs auk þess sem þau vaxa hægar.

Evrópusambandið undirbýr nú að mældur verði kostnaður atvinnulífsins af einstökum lögum reglum og er mælingunni ætlað að auðvelda minnkun reglubyrðinnar og þess kostnaðar sem af henni hlýst. Fyrirmyndin er sótt til Hollands, þar sem stjórnvöld stefna að lækkun kostnaðar atvinnulífsins vegna reglubyrði um fjórðung.

SA fagna umræðu um samfélagslega ábyrgð fyrirtækja hér á landi, en hún hefur verið nokkuð fyrirferðarmikil á Evrópu-vettvangi. Í leiðara fréttabréfsins Af vettvangi minnir Ari Edwald framkvæmdastjóri samtakanna þó á að meginhlutverk fyrirtækja sé að skapa verðmæti og bera arð, en það er jú forsenda almennrar velferðar. Samkeppnishæf starfsskilyrði atvinnulífsins séu mikilvægari en nokkru sinni fyrr nú á tímum hnattvæðingar.

Afkomuvæntingar fyrirtækja eru mjög svipaðar og fyrir ári síðan, skv. könnun SA. Rúmur helmingur reiknar með svipaðri afkomu á næstu mánuðum, eða 56%, samanborið við 52% fyrir ári síðan. 29% reikna með batnandi afkomu í stað 30% fyrir ári síðan, og 12% með versnandi afkomu, í stað 16%. Bjartsýnin er minni á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæði og horfur bjartastar meðal verktaka en dekkstar í sjávar-útvegi.

Forsvarsmenn breskra fyrirtækja segja þrýsting fara vaxandi í þá veru að hluti starfseminnar verði færður úr landi þangað sem launakostnaður er lægri og reglubyrði minni. Á móti kemur að önnur störf skapast innan Bretlands sem krefjast sérhæfingar og því mun þessi þróun stuðla að aukinni framleiðni, arðsemi og hagvexti, að mati fyrirtækjastjórnenda.

Í athyglisverðri ræðu sem umhverfisráðherra flutti á fundi Samtaka heilbrigðiseftirlitssvæða á dögunum vakti hún athygli á að eftirlits- og sýnatökugjöld eru áberandi mismunandi í mörgum tilvikum. Hvatti hún til að málið yrði skoðað vel og að hófs verði gætt við gjalddtökuna. Þá sagðist ráðherra telja eðlilegast að matvælaeftirlit heyrði undir eitt ráðuneyti og eina ríkisstofnun.

Gera verður kröfu um lágmarkssamræmi milli skattalagabrota og refsiviðurlaga, segir Ragnar Árnason, forstöðumaður vinnumarkaðssviðs SA, í leiðara fréttabréfsins Af vettvangi. Lágmarkssekt vegna virðisaukaskattsskulda er þannig tvöföld fjárhæð á gjalddaga, án tillits til aðstæðna hverju sinni. Nýlega var forsvarsmaður fyrirtækis sektaður um 121 milljón króna, þótt einungis 8,5 milljónir stæðu eftir af skatt-skuld. Þá segir Ragnar óviðunandi þá mismunun ríkinu í hag sem í þessu felst gagnvart öðrum kröfuhöfum.

ESB hyggst auka frelsi í þjónustuviðskiptum, sem þegar er til staðar í orði en ekki alltaf á borði, m.a. með því að festa í sessi gagnkvæma viðurkenningu á lögum og reglum á því sviði og draga þannig úr skriffinsku. Leyfi í einu landi verður leyfi í þeim öllum. Ástæða er til að taka fram að tilskipunin mun engin áhrif hafa á kjör erlends starfsfólks hér á landi, sem áfram verða skv. íslenskum lögum og kjarasamningum.

Samtök atvinnulífsins sendu viðskiptaráðuneytinu á dögunum ítarlega umsögn um frumvarpsdrög viðskiptaráðherra til breytinga á lögum um hlutafélög og lögum um einkahluta-félög. Samtökin styðja flestar þær breytingartillögur sem þar koma fram en telja óhjákvæmilegt að gera athugasemdir við nokkur atriði. Umsögnin er vistuð á umsagnasíðu sa.is og hana má nálgast hér (pdf-skjal).

Fjárlagafrumvarp ársins 2005 hljóðar upp á 8% aukningu ríkisútgjalda frá frumvarpi síðasta árs, eða 3,5% raunvöxt, og ekki að sjá að frumvarpið markist af miklu átaki til að sporna gegn ofþenslu sem það þyrfti að gera, segir Hannes G. Sigurðsson, aðstoðarframkvæmdastjóri SA, í leiðara frétta-bréfsins Af vettvangi. Hann segir greiðan aðgang erlends starfsfólks að íslenskum vinnumarkaði gríðarlega mikilvægan á næstu misserum í þessu sama skyni.

Gjald heilbrigðiseftirlits vegna sýnatöku er langhæst í Reykjavík, 144% hærra en á Norðurlandi eystra. Frá fyrri samanburði SA hefur tímagjald heilbrigðisnefnda hækkað um 50% á Kjósarsvæðinu þar sem það var áður lægst, en um 8% á Suðurnesjum þar sem það var hæst. Markmið samanburðar SA var sannarlega ekki að lægstu gjöldin yrðu færð upp að þeim hæstu, sem virðist hafa orðið raunin. Þessi gjöld eiga að endurspegla raunverulegan kostnað og ekkert annað, en gjöldin eru áætluð um 300 milljónir á ári.

Áherslur SA í umfjöllun sinni um samkeppnismál og stjórnar-hætti fyrirtækja hafa í öllum megindráttum verið þær nákvæm-lega sömu og systursamtaka SA í Svíþjóð, segir Ari Edwald, framkvæmdastjóri SA, í Morgunblaðsgrein. Hann segir það að sjálfsögðu markmið SA að vinna með stjórnvöldum að jákvæðri þróun mála á þessu sviði.

Ísland er nánast eina vestræna ríkið sem leggur stimpilgjald á öll skuldabréfaviðskipti, og er með sérstöðu í álagningu stimpilgjalds á útgáfu hlutabréfa. Einstaklingar greiða skattinn einkum í tengslum við fasteignakaup, en þar sem hann veitir rétt til vaxtabóta er hann þó að hluta til endur-greiddur að ári. Almennt þekkist ekki á hinum Norðurlönd-unum að lagt sé á stimpilgjald í annað sinn í tengslum við endurfjármögnun lána.

Í kjölfar skýrslu nefndar iðnaðar- og viðskiptaráðherra um íslenskt viðskiptaumhverfi sendu Verslunarráð, Kauphöll Íslands og Samtök atvinnulífsins ráðherra bréf til þess að vekja athygli á hlutverki Leiðbeininga um stjórnarhætti fyrirtækja.

Borgarráð hefur samþykkt tillögu borgarstjóra um mótuð verði tillaga að sölu hluts Reykjavíkurborgar í Vélamiðstöð ehf. og Malbikunarstöðinni Höfða hf. SA hljóta að fagna þessari niðurstöðu en í nýlegu bréfi samtakanna til borgarstjóra er hugmyndum í þessa veru m.a. fagnað. Í bréfinu er því hins vegar jafnframt beint til borgarstjóra að hann beiti sér fyrir endurskoðun á aðkomu Vélamiðstöðvarinnar að nýlegu útboði Sorpu.

UNICE, Evrópusamtök atvinnulífsins hafa kynnt sýn atvinnu-lífsins fyrir Evrópu þar sem áhersla er lögð á vöxt, störf og velmegun til framtíðar. Meðal annars er lagt til að ný forysta ESB leggi bann við frekari lagasetning á félagslega sviðinu sem leggur kvaðir á fyrirtæki, í því skyni að tryggja betri virkni vinnumarkaðarins.

Skýrsla nefndar um stefnumótun íslensks viðskiptaumhverfis er vandað og yfirgripsmikið plagg og margar tillögur nefnd-arinnar eru til bóta, segir Ari Edwald, framkvæmdastjóri SA, í leiðara fréttabréfsins Af vettvangi. Hann leggur áherslu á að samráð sé haft við atvinnulífið áður en frumvörp verði unnin í viðskiptaráðuneytinu. Þá svarar Ari leiðara Morgunblaðsins þar sem hann segir grundvallarmisskilning á ferð.

SA og stéttarfélögin hafa markað kjarastefnu á almenna vinnumarkaðnum til næstu fjögurra ára. Á þessu ári hafa samtökin þegar gert 101 sjálfstæðan kjarasamning sem samtals tekur til 62.500 launamanna. SA eiga eftir að gera kjarasamnina vegna 11.000 starfsmanna. Samningar SA ná yfir 95% hins almenna vinnumarkaðar, en hann nemur 75% af vinnumarkaðnum í heild. Ef samið er við eitt eða fleiri félög opinberra starfsmanna um meiri kostnaðarhækkanir getur það falið í sér ákvörðun um að brjóta á bak aftur þá launa-stefnu sem mótuð hefur verið á almennum vinnumarkaði, skapað óvissu, vaxandi verðbólgu og óstöðugleika. Það er sú staðreynd sem opinberir samningsaðilar standa frammi fyrir þegar þeir meta hvort þeir ætli að bera ábyrgð á nýrri kjarastefnu í landinu, með meiri launahækkunum.

43% þýskra fyrirtækja hyggjast fjárfesta erlendis á þessu ári og hefur þetta hlutfall vaxið jafnt og þétt undanfarin ár. Hár starfsmannakostnaður og ósveigjanlegt ráðningarumhverfi koma í veg fyrir að þýsk fyrirtæki fjárfesti heima fyrir.

Skortur á sveigjanleika á evrópskum vinnumarkaði, of stutt vinnuvika, of lágur eftirlaunaaldur, of rík uppsagnarvernd. Allt eru þetta kunnuglegar ástæður efnahagslegrar stöðnunar víða í Evrópu. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hvetur til umbóta. Michael Deppler, yfirmaður Evrópudeildar sjóðsins, segir Evrópubúa einfaldlega þurfa að vinna meira til að standast samkeppni og til að kosta velferðarkerfin.

Forstjóri Samkeppnisstofnunar hefur varpað fram þeirri hugmynd að eftirlitsskyldir aðilar greiði að hluta eða öllu leyti kostnað við samkeppniseftirlitið. Í samtali við Morgunblaðið segir Ari Edwald, framkvæmdastjóri SA, þessar hugmyndir ekki sérlega raunhæfar við fyrstu sýn. Erfitt sé að afmarka umræddan hóp og eðlilegra að slík starfsemi sé fjármögnuð með almennu skattfé.

UNICE, Evrópusamtök atvinnulífsins, lýsa ánægju með þann áfanga sem náðst hefur á vettvangi WTO, í viðræðum um aukið frelsi í viðskiptum sem vonandi leiði til niðurstöðu sem verði öllum til hagsbóta. Samtökin benda hins vegar á óvissu hvað varðar markaðsaðgang með iðnaðarvörur og minna á áherslu sína á að engir tollar verði yfir 15% á því sviði.

Hannes G. Sigurðsson, aðstoðarframkvæmdastjóri SA, segir verðbólguna miklu meiri en hægt sé að sætta sig við, í samtali við Morgunblaðið. Hún ógni þó ekki kjarasamningum eins og er en forsendur samninganna koma til skoðunar í nóvember 2005. Hannes segir eðlilegt að endurskoða áform um stórauknar lánveitingar til húsnæðiskaupa og húsnæðis-bygginga.

Við teljum mikla skriffinnsku falla illa að veruleika íslenskra fyrirtækja, sem oft eru knappt mönnuð, og erum ekki sannfærð um að hún sé til þess fallin að ýta undir jafnrétti í reynd, segir Ari Edwald, framkvæmdastjóri SA, í samtali við Morgunblaðið um dræm viðbrögð fyrirtækja við beiðni félagsmálaráðuneytis um upplýsingar um jafnréttisáætlanir.

Mikill stuðningur er við stefnumörkun stjórnvalda um lækkun skatta, segir Ari Edwald, framkvæmdastjóri SA, í leiðara fréttabréfsins Af vettvangi. Hann segir þó nauðsynlegt að samhliða verði haldið þétt um taumana í opinberum fjármálum á næstu misserum og að þar gegni lykilhlutverki að launaþróun opinberra starfsmanna verði í samræmi við þær hækkanir sem atvinnulífið hefur samið um.

Einstaklingar, fyrirtæki og samtök munu á næstunni geta sótt um vefföng sem enda á .eu. Reglur þar að lútandi gilda á öllu Evrópska efnahagssvæðinu og lögðu UNICE, Evrópusamtök atvinnulífsins, það til að frumkvæði SA. Íslenskir aðilar geta því sótt um slík vefföng, kjósi þeir svo.

Haldist olíuverð óbreytt út árið má búast við að olíureikningur- inn hækki um allt að þriðjung frá síðasta ári eða um fimm milljarða króna. Slíkar olíuverðshækkanir hafa veruleg áhrif á atvinnulífið, ekki síst á rekstur sjávarútvegsfyrirtækja. Áhrifin eru þó ekki jafn mikil og áður fyrr, m.a. vegna betri orkunýtingar, tilfærslu yfir í aðra orkugjafa og aukins vægis þjónustu í þjóðarbúskapnum.

Markviss mannauðsstjórnun er skemmra á veg komin hér á landi en í samanburðarlöndunum, skv. fjölþjóðlegri könnun HR o.fl. sem gerð var með stuðningi SA. Þó er ljóst að miklar framfarir hafa orðið á síðustu árum, ekki síst á sviði upplýs-ingamiðlunar til starfsmanna og frá starfsmönnum til stjórnenda.

Borgarráð hefur samþykkt að Reykjavíkurborg hætti sorphirðu hjá fyrirtækjum og stofnunum frá og með 1. janúar 2005, líkt og nokkur nágrannasveitarfélög borgarinnar hafa gert. Eru fyrirtæki í borginni því hvött til að leita til sorphirðufyrirtækja á almennum markaði tímanlega fyrir næstu áramót. Sjá nánar á vef borgarinnar.

Þríhliða samskipti aðila vinnumarkaðarins og stjórnvalda eru enn mjög mikilvæg, segir Ari Edwald, framkvæmdastjóri SA, í leiðara fréttabréfsins Af vettvangi. Eðlisbreyting hafi þó orðið á samskiptum þessara aðila. Kúvending efnahagsstefnu eða íhlutun í stjórn efnahagsmála séu sem betur fer ekki umræðuefni lengur í tengslum við gerð kjarasamninga.

Vegna umræðunnar um hátt lyfjaverð á Íslandi er fróðlegt að skoða ýmsar ákvarðanir yfirvalda sem eru íþyngjandi fyrir rekstur apóteka. Þannig skulu þau alltaf mönnuð tveimur lyfjafræðingum, en í Danmörku nægir lyfjatæknir. Þá má starfsfólk þeirra ekki samnýta inngang, búnings-, salernis- eða kaffiaðstöðu með öðrum. Þarna er á ferðinni óþarfa reglubyrði og óþarfa kostnaður sem neytandinn ber á endanum.

Greinar, þar sem hagnaður er mikill, draga til sín fjármagn og samkeppni. Fjármagnsmarkaðurinn er því samkeppnisstofnun hins frjálsa markaðar. Þetta kemur fram í ritgerð eftir Alan Greenspan, núverandi seðlabankastjóra Bandaríkjanna, sem vitnað er til í nýrri skýrslu GJ fjármálaráðgjafar um viðhorf í samkeppnismálum. Skýrsluhöfundur telur sterk rök fyrir afnámi samkeppnislaga.

Víða er svigrúm til hagræðingar á sviði eftirlits með atvinnustarfsemi, sagði Ari Edwald, framkvæmdastjóri SA, þegar hann kynnti nýja skýrslu samtakanna um eftirlit með atvinnustarfsemi og tillögur til úrbóta. Sameina mætti eftirlit, samræma framkvæmd, sameina leyfisveitingar, auka umbun fyrir virkt innra eftirlit fyrirtækja og lækka kostnað.

Fyrirtæki leggja vaxandi áherslu á að skapa sér þá ímynd að þau setji siðferðisleg viðmið á oddinn. Öðru vísi njóti þau ekki trausts almennings, neytenda og mögulegs framtíðar-starfsfólks. Þetta er meðal þess sem fram kom í erindi Görans Trogen, framkvæmdastjóra hjá sænsku samtökum atvinnu-lífsins, í erindi hans á aðalfundi SA.

Ef við viljum halda forystuhlut okkar á sviði skattamála eigum við að stefna að því að skattar á fyrirtæki verði ekki yfir 15% í framtíðinni, sagði Davíð Oddsson forsætisráðherra í ræðu sinni á aðalfundi SA. Hann sagði SA gegna lykilhlutverki í íslensku atvinnulífi og benti á hversu stóran þátt þau ásamt viðsemjendum eiga í þeim stöðugleika sem nú ríkir í atvinnulífi þjóðarinnar.

Mikilvægasta framlag stjórnvalda til kjarasamningagerðar hefur undanfarinn rúman áratug verið fólgið í stöðugleika, sagði Ingimundur Sigurpálsson, formaður SA, í ræðu sinni á aðalfundi samtakanna. Sagði hann áherslur í samskiptum aðila vinnumarkaðar við stjórnvöld hafa tekið miklum breytingum frá því árið 1990, þegar forsenda fyrir gerð kjarasamninga var, að aðilar vinnumarkaðarins tækju höndum saman við stjórnvöld um mótun nýrrar efnahagsstefnu.

Fimm samtök þeirra sem framleiða, flytja inn, dreifa og selja matvæli hafa sent áskorun til ríkisstjórnarinnar um breytingar á skattlagningu matvæla. Auk Samtaka atvinnulífsins standa að áskoruninni Samtök iðnaðarins, SVÞ-Samtök verslunar og þjónustu, Samtök ferðaþjónustunnar og Félag íslenskra stórkaupmanna.

Rafverktökum ber að reka innri öryggisstjórnunarkerfi, en sæta jafnframt úrtaksskoðunum skoðunarstofa, sem fer fækkandi komi þeir ítrekað vel út. Slíkt fyrirkomulag mætti viðhafa víðar. Varla getur t.d. talist nauðsynlegt að viðhafa árlegt utanaðkomandi eftirlit með öllum starfsstöðvum fyrirtækja sem reknar eru skv. sömu handbókinni, sbr. bensínstöðvar. Þetta er meðal þess sem fram kemur í væntanlegri skýrslu SA um eftirlit með atvinnustarfsemi.

Í ræðu sinni á aðalfundi SVÞ sagði Sigurður Á. Sigurðsson, formaður samtakanna, m.a. að ekkert bannaði að fyrirtæki yrðu stór og í raun væri það æskileg þróun fyrir atvinnulífið. Ef einhver dæmi væru um misbeitingu á markaðsráðandi stöðu fyrirtækja ætti að beita samkeppnislögum gegn þeim. Sjá nánar á vef SVÞ.

Göran Trogen, framkvæmdastjóri hjá sænsku samtökum atvinnulífsins verður gestur á aðalfundi SA, sem haldinn verður á Grand Hótel þriðjudaginn 4. maí nk. Þar mun Trogen flytja erindi um leiðir til þess að efla traust almennings á atvinnu-lífinu, en hann hefur gegnt lykilhlutverki í viðamiklu starfi sænsku samtaka atvinnulífsins í þessu skyni.

Verslunarráð Íslands, Samtök atvinnulífsins og Kauphöll Íslands hafa kynnt nýjar leiðbeiningar um starfshætti fyrirtækja sem hafa að markmiði að skýra hlutverk og störf stjórnarmanna og stjórnenda fyrirtækja á Íslandi. Með leiðbeiningunum er þessum aðilum auðveldað að rækja skyldur sínar um leið og hagur allra hluthafa í hlutafélögum er efldur. Sjá nánar á vef Verslunarráðs Íslands.

Í ályktun iðnþings Samtaka iðnaðarins er m.a. fjallað um mikilvægan hlut erlends starfsfólks við stóriðjufram-kvæmdir, þörf á framleiðniaukningu, skort á vel menntuðu fólki á sviði iðn-, verk-, tækni- og raungreina, og skort á fjármagni til nýsköpunar.

Ríkisstjórnin hefur samþykkt yfirlýsingu vegna gerðar kjarasamninga á almennum vinnumarkaði, þar sem fjallað er um starfsmenntamál, lífeyrismál, atvinnuleysisbætur og tryggingagjald.

SA og aðildarfélög hafa skilað sameiginlegri umsögn um frumvarp til laga um siglingavernd. Samtökin telja gríðarlega mikilvægt að vel takist til verka við nánari útfærslu laganna sem ýmsum opinberum aðilum er falin í frumvarpinu, þannig að um leið og framkvæmdin uppfylli lágmarkskröfur alþjóðasamn-inga þá sé hún ekki um of íþyngjandi hvað varðar kostnað eða umstang.

Þrír af hverjum fjórum Svíum telja að eigendur og stjórnendur fyrirtækja séu best til þess fallnir að efla traust almennings á atvinnulífinu. Fimmtungur nefnir stjórnmálamenn. Svíar telja einnig að bestu hugmyndirnar um leiðir til að efla hagvöxt sé að finna hjá atvinnulífinu.

Háskólinn í Reykjavík og LOGOS standa fyrir morgunverðar-fundi miðvikudaginn 3. mars, þar sem fjallað verður um stjórnunarhætti í hlutafélögum, m.a. út frá aðgerðum framkvæmdastjórnar ESB. Erindi flytja Áslaug Björgvinsdóttir, dósent við lagadeild HR, og dr. Jan Schans Christensen, prófessor í félagarétti við lagadeild Háskólans í Kaupmannahöfn.

Á málþingi Alþjóðahúss, SA o.fl. um mannauð innflytjenda fjallaði Gústaf Adolf Skúlason, forstöðumaður hjá SA, um mikilvægi jákvæðrar umræðu um málefni innflytjenda, langa leið starfsfólks frá löndum utan EES til Íslands, efnahagslegt mikilvægi sæmilega greiðs aðgangs að íslenskum vinnumarkaði o.fl. Ferlið við öflun dvalar- og atvinnuleyfa hér tekur oft um þrjá mánuði.

Í nýrri skýrslu GJ Fjármálaráðgjafar fyrir Samtök banka og verðbréfafyrirtækja er borinn saman kostnaður almennings af þjónustu banka og sparisjóða í fjórum löndum, Danmörku, Íslandi, Noregi og Svíþjóð. Árleg gjöld meðalneytanda á Íslandi af þjónustu banka og sparisjóða eru samkvæmt könnuninni 3.172 kr., en 13.205 kr. að jafnaði í hinum löndunum.

Mikið fjölmenni var á opnum fundi SA um vernd skipa, farms og farþega, þar sem fjallað var um væntanlega löggjöf um vernd gegn hryðjuverkum o.fl., og áhrif hennar, eftirlit, kostnað, umsýslu o.s.frv. Almenn samstaða var um að uppfylla yrði alþjóðlegar lágmarkskröfur, en jafnframt um að halda yrði kostnaði og umstangi vegna þessa í lágmarki.