Efnahags- og skattamál

Ríkisstjórnin reynir að afla sér bandamanna í kvótamálinu með loforðum um að nýta arðinn af veiðigjöldum í ýmsar fjárfestingar. Þetta segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins í samtali við fréttastofu RÚV. Ríkisstjórnin hefur kynnt fjárfestingaáætlun fyrir árin 2013 til 2015 sem gerir ráð fyrir að tekjur af fyrirhuguðu veiðigjaldi ásamt arði og eignasölu ríkissins í bönkunum fari í ýmsar fjárfestingar á þessum tíma.

Í frumvarpi um gjaldeyrismál sem nú liggur fyrir á Alþingi er lögð til þreföldun á hámarki þeirra sekta sem Seðlabankanum er heimilt að leggja á aðila vegna brota á lögunum. Hámark sekta á lögaðila verði hækkað úr 75 milljónum króna í 250 milljónir og á einstaklinga úr 20 milljónum í 65 milljónir. Samtök atvinnulífsins mótmæla þessari tillögu og telja ekki efni til að hækka sektirnar, þar sem núverandi fjárhæðarmörk séu nægjanlega há til að hafa forvarnargildi.

„Nú stefnir í að landsframleiðsla á næsta ári verði um 100 milljörðum króna lægri en gert var ráð fyrir þegar efnahagsáætlun þáverandi ríkisstjórnar og AGS var samþykkt haustið 2008. Þetta þýðir að störf á Íslandi verða líklega um 10 þúsundum færri en ella. Fólk hefði ekki þurft að flytja úr landi eins og raun hefur verið og atvinnuleysi hefði getað verið komið undir 3% í stað þess að verða um og yfir 6% á næsta ári eins og áætlað er.

 

Í þessum tölum birtist einfaldasta mynd reikningsins sem þjóðin greiðir fyrir hugmyndafræðilega baráttu ríkisstjórnarinnar og stjórnarflokkanna gegn fjárfestingum í atvinnulífinu og framgangi þess." Þetta segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, m.a. í leiðara nýs fréttabréfs SA.

Helstu niðurstöður könnunar á stöðu og framtíðarhorfum stærstu fyrirtækja, sem gerð var síðari hluta febrúar og byrjun mars, eru þær að næstum allir stjórnendur telja aðstæður í atvinnulífinu enn vera slæmar en þeim fjölgar sem búast við að þær batni eftir sex mánuði. Yfirleitt er nægt framboð af starfsfólki og skortur á því afmarkaður við tilteknar greinar. Að jafnaði er hvorki búist við fjölgun starfsmanna á næstunni né mikilli aukningu fjárfestinga á árinu. Verðbólguvæntingar hafa aukist mikið að undanförnu, sem og væntingar um hækkun stýrivaxta, og búist er við því að gengi krónunnar veikist áfram.

Seðlabanki Íslands tilkynnti í morgun um hækkun stýrivaxta bankans um 0,25 prósentustig í fimm prósent. Samtök atvinnulífsins gagnrýna hækkunina og telja hana hafa neikvæð áhrif á atvinnulífið. Hannes G. Sigurðsson, aðstoðarframkvæmdastjóri SA, segir í samtali við fréttastofu RÚV samtökin jafnframt hafa áhyggjur af þeirri vegferð sem Seðlabankinn sé á og boðuðum vaxtahækkunum bankans á komandi mánuðum.

Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, gagnrýnir harðlega þær breytingar sem meirihluti efnahags- og viðskiptanefndar lagði í gær fram í nýju frumvarpi um hert gjaldeyrishöft. Í umfjöllun Morgunblaðsins í dag segir Vilhjálmur þetta enn eitt skrefið í þeirri sneypuför sem gjaldeyrishöftin eru, enda kalli þau á sífellt harðari aðgerðir. Aðgerðirnar setji allt það sem Seðlabankinn hefur hugsað sér, t.d. með þátttöku lífeyrissjóða eða annarra, í fullkomið uppnám.

„Samtök atvinnulífsins munu tæplega telja það atvinnulífinu eða nokkrum öðrum í hag að slíta kjarasamningum í upphafi næsta árs í aðdraganda kosninga til Alþingis. Sú atburðarás sem þá gæti hafist er með öllu ófyrirsjáanleg," segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA í leiðara nýs fréttabréfs SA þar sem hann fjallar um forsendur kjarasamninganna frá í maí 2011.

Enn koma fram tillögur um skattlagningu lífeyrissjóðanna frá stjórnmálamönnum sem vilja láta taka sig alvarlega. Nú síðast er lagt til að ríkið „innleysi" skattinneign sína af viðbótarlífeyrissparnaði landsmanna til að fjármagna niðurfærslu Íbúðarlánasjóðs á lánum. Auk þess verði lagðar sérstakar byrðar á lífeyrissjóði vegna hagnaðar af svokölluðum Avens viðskiptum á árinu 2010.

Árið 2008 var raunávöxtun íslenskra lífeyrissjóða sú sama og að meðaltali í OECD. Meginástæða neikvæðrar ávöxtunar lífeyrissjóða í heiminum var verðfall hlutabréfa en þau lækkuðu um 50% að meðaltali það ár. Verðlækkun hlutabréfa var hvergi meira en á Íslandi þar sem hlutabréfavísitalan lækkaði um 90%. Fjárfestingarstefna íslensku lífeyrissjóðanna á Íslandi á árunum fyrir efnahagskreppuna var svipuð og hjá lífeyrissjóðum í öðrum ríkjum.

Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA og stjórnarformaður lífeyrissjóðsins Gildis, ræddi um lífeyrismál á Sprengisandi á Bylgjunni sunnudaginn 12. febrúar. Þar sagði hann m.a. að auka þurfi hvata í lífeyriskerfinu þannig að ávinningur fólks af því að greiða í lífeyrissjóðina verði meiri en nú er samanborið við greiðslur úr almannatryggingakerfinu. Vilhjálmur sagði lífeyrissjóðina í raun hafa staðið af sér hrun fjármálakerfisins á Íslandi. Ný skýrsla um starfsemi sjóðanna staðfesti það. En á sama tíma er bent á ákveðna þætti sem betur mega fara í starfsemi sjóðanna og taka verður alvarlega.

Umræðan um Vaðlaheiðargöng er orðin löng og ströng eins og oft vill verða um framkvæmdir í samgöngumálum. Samtök atvinnulífsins hafa hvatt mjög til þess að ráðist verði í þessa framkvæmd þannig að notendur greiddu sérstakt gjald fyrir notkun á göngunum sem stæði undir kostnaðinum við gerð þeirra.

„Eitt brýnasta verkefni stjórnkerfisins er breytt vinnulag við gerð fjárlaga sem grundvallast á pólitískum vilja til þess að ná settum markmiðum. Trúverðugleiki fjárlaga er m.a. kominn undir vilja og getu ríkisstjórnarinnar, ráðuneyta og stofnana til þess að halda útgjöldum ríkissjóðs innan heimilda fjárlaga." Þetta sagði Halldór Árnason, hagfræðingur hjá SA, m.a. á ráðstefnu um bætta umgjörð fjárlagagerðar sem fram fór í morgun en hann fjallaði um áhrif opinberra fjármála á atvinnulífið.

Málstaður Samtaka atvinnulífsins snýst fyrst og fremst skapa fleiri störf á Íslandi, ná niður atvinnuleysinu, bæta lífskjörin og komast út úr kreppunni. Þetta segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, í samtali við Morgunblaðið í dag. Hann vísar algjörlega á bug ásökunum Jóhönnu Sigurðardóttur, forsætisráðherra, þess efnis að SA hafi haldið uppi rangfærslum og áróðri gegn ríkisstjórninni.

Samtök atvinnulífsins hafa sent alþingismönnum bréf þar sem fjallað er um framgang mála í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar í tengslum við kjarasamninga 5. maí 2011. Í bréfinu segir að mikið beri í milli á mati SA og ríkisstjórnarinnar á því hvernig tekist hafi til en veigamest af öllu sé að uppgangur í atvinnulífinu hafi ekki orðið eins og stefnt var að. Fjárfestingar í atvinnulífinu aukist ekki eins og þurfi til þess að störfum fjölgi og atvinnuleysi minnki umtalsvert. Bréfið má lesa í heild á vef SA.

Samtök atvinnulífsins sendu forsætisráðherra bréf í vikunni þar sem farið var yfir efndir ríkisstjórnarinnar á þeim fyrirheitum sem tilgreind eru í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar í tengslum kjarasamninga á almennum vinnumarkaði í maí 2011. Athugun SA leiddi í ljós að ríkisstjórnin á eftir að efna 2/3 þess sem tilgreint er í yfirlýsingunni.

 

Skömmu síðar barst yfirlýsing frá stjórnvöldum sem líta málið öðrum augum og telja aðeins eitt mál ekki hafa gengið eftir, rúmlega helmingi mála sé lokið og afgangurinn í vinnslu. SA hafa nú tekið saman yfirlit þar sem mismunandi afstaða aðila kemur skýrt fram.

Forsendur kjarasamninga á almennum vinnnumarkaði sem gerðir voru í maí 2011 eru í meginatriðum fjórar: Kaupmáttur þarf að hafa vaxið, verðlag hafa verið stöðugt, gengi krónunnar styrkst marktækt og stjórnvöld staðið við gefin fyrirheit. Kaupmáttur hefur vaxið umtalsvert og verðbólga hefur farið minnkandi eftir verðbólguskot á fyrstu mánuðunum í fyrra. Gengi krónunnar hefur lítið styrkst en innflæði af erlendu fjármagni vegna fjárfestinga er helsta forsendan fyrir styrkingu hennar og hefur ekki gengið eftir. Sé eingöngu litið til þessara þriggja þátta í samhengi er ekkert tilefni til endurskoðunar kjarasamninga. Þetta segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, m.a. í leiðara nýs fréttabréfs samtakanna.

Vilhjálmur segir raunverulegt tilefni til opnunar kjarasamninga vegna sérlega slakrar frammistöðu ríkisstjórnarinnar. Hann segir getuleysi ríkisstjórnarinnar við að efna mikilvæga þætti yfirlýsingar sinnar í tengslum við kjarasamningana á engan hátt ásættanlegt. „Ríkisstjórnin hefur úrslitaáhrif á starfsskilyrði atvinnulífsins og hún hefur ekki nema að mjög litlu leyti viljað vinna með atvinnulífinu til að koma málum í betra horf. Þvert á móti hafa verið lagðar og eru boðaðar þungar nýjar álögur á atvinnulífið og vinnumarkaðinn."

Þótt mikill meirihluti stjórnenda fyrirtækja telji aðstæður í atvinnulífinu vera slæmar þá hefur þeim fækkað hlutfallslega síðustu mánuði. Þetta kemur fram í nýrri könnun Capacent fyrir SA og Seðlabanka Íslands meðal stærstu fyrirtækja landsins. Nú telja 67% stjórnenda aðstæður vera slæmar en hlutfallið var 72% í síðustu könnun sem gerð var fyrir tveimur mánuðum síðan. 29% telja að þær séu hvorki góðar né slæmar en 4% að þær séu góðar. Á landsbyggðinni er þungt yfir stjórnendum, þar sem fjórir af hverjum fimm telja aðstæður slæmar, og enginn stjórnandi í sjávarútvegi telur aðstæður góðar. Á höfuðborgarsvæðinu telja þrír af hverjum fimm aðstæður vera slæmar en 5% að þær séu góðar. Jákvæðasta matið á núverandi aðstæðum er í ýmsum þjónustugreinum.

Bogi Nils Bogason, framkvæmdastjóri fjármála Icelandair Group, telur að miklar skatta- og gjaldskrárhækkanir á innanlandsflug á undanförnum árum leiði til þess að Flugfélag Íslands verði að draga úr umsvifum og minnka þjónustu. Ekki sé hægt að hækka fargjöld til að mæta þessum hækkunum en opinber gjöld á Flugfélag Íslands hafa hækkað úr 206 milljónum króna árið 2009 í 443 milljónir árið 2012 eða um 114%. Á sama tíma hefur farþegum fækkað um 2% og starfsmönnum félagsins fækkað þrátt fyrir aukningu í flugi til Grænlands. Þetta kom m.a. fram á árlegum skattadegi Deloitte, Viðskiptaráðs, Samtaka atvinnulífsins og viðskiptablaðs Morgunblaðsins í vikunni.

Formaður Samtaka atvinnulífsins, Vilmundur Jósefsson, vonast til þess að ákveðnar stórframkvæmdir fari á stað á næstunni og vísar þar til framkvæmda í Helguvík og á Norðausturlandi. Rætt var við Vilmund á Bylgjunni í þættinum Reykjavík síðdegis þriðjudaginn 3. janúar um stöðuna í atvinnulífinu og horfurnar framundan. Samtök atvinnulífsins telja 4-5% hagvöxt nauðsynlegan til að vinna til baka töpuð lífskjör þjóðarinnar og kveða niður atvinnuleysið. Vilmundur segir það raunhæft markmið ef rétt er haldið á spilunum.

Morgunblaðið fjallaði á gamlársdag um þróun efnahagsmála á árinu 2011 og þau markmið sem aðilar vinnumarkaðarins og stjórnvöld settu sér í tengslum við gerð kjarasamninga á almennum vinnumarkaði í maí 2011. Samningarnir hvíla m.a. á yfirlýsingu stjórnvalda sem gáfu fyrirheit um að greiða fyrir stórum fjárfestingarverkefnum þannig að umfang fjárfestinga verði 350 milljarðar króna á ári í lok samingstímans. Enn bólar ekkert á stóru fjárfestingarverkefnunum og ekki hefur tekist að ná margboðaðri sátt í sjávarútvegsmálum sem viðheldur óvissu í einum af grunnatvinnuvegum þjóðarinnar og veldur verulegum skaða.

„Í maí 2011 undirrituðu Samtök atvinnulífsins kjarasamninga við helstu viðsemjendur sína sem gilda að óbreyttu fram á árið 2014. Ef forsendur þeirra ganga eftir verður friður á vinnumarkaði tryggður í nær þrjú ár. Það var langt frá því sjálfgefið að samið yrði á þessum nótum og vissulega voru launahækkanir miklar og erfiðar mörgum fyrirtækjum. Samningarnir byggja á að hagur fólks og fyrirtækja batni með aukinni verðmætasköpun í atvinnulífinu og að atvinnuleysi minnki.

 

Laun hækkuðu mest í upphafi en í samningunum er forsenduákvæði um að kaupmáttur aukist, verðlag haldist stöðugt, gengi krónunnar styrkist marktækt og að stjórnvöld standi við fyrirheit í efnahags-, atvinnu- og félagsmálum. Í janúar verða forsendur samninganna metnar en ekkert bendir til annars en að þeir standist þá skoðun og samningarnir haldi gildi. Í janúar 2013 verða forsendur metnar á ný og um niðurstöður þeirrar skoðunar ríkir meiri óvissa enda markið sett hátt á nokkrum sviðum.