Efnahags- og skattamál

Viðskiptablað Morgunblaðsins fjallar í dag um árið sem er að líða og gerir upp þau mál sem snúa að atvinnulífinu. „Það sem stendur upp úr á árinu var að í maí tókst að ljúka kjarasamningum, að undangenginni langri fæðingu og löngum meðgöngutíma," segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins m.a. í samtali við blaðið. „Samningarnir tryggðu vinnufrið, en kostuðu það líka að atvinnulífið teygði sig eins langt og mögulegt var og var sumt jafnvel alveg á jaðri skynseminnar. Útkoman mun líklega jafngilda að jafnaði 13% launahækkunum yfir þriggja ára tímabil."

Mikilvægt er að stjórnmálamenn og stjórnvöld fari að vinna fyrir laununum sínum, með því að gefa atvinnulífinu tækifæri til að skapa þær tekjur sem þarf til að standa undir launum þeirra og annarra. Þetta segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, í samtali við fréttastofu RÚV í tilefni að því að kjararáð dró fyrir jól til baka launalækkanir hjá ráðherrum, þingmönnum og embættismönnum í kjölfar efnahagshrunsins.

Gerðardómur hefur nú úrskurðað í ágreiningsmáli HS Orku og Norðuráls á þann veg að afhenda skuli alla umsamda orku til álversins að því gefnu að ákveðin skilyrði séu uppfyllt. Samtök atvinnulífsins fagna því að komin er niðurstaða í þetta mál og hvetja alla aðila sem að málum koma til að taka höndum saman um að ryðja burt þeim hindrunum sem enn standa í vegi þess að framkvæmdir við álverið í Helguvík og tengdar virkjanaframkvæmdir komist á fullt skrið.

Það er ótalmargt sem betur mætti fara í atvinnulífinu hér á landi og þess vegna beinum við því til Alþingis og alþingismanna að þeir vakni af þyrnirósarsvefni og geri sér grein fyrir stöðunni. Þetta segir Vilmundur Jósefsson, formaður SA, m.a. í samtali við Morgunblaðið í dag en Samtök atvinnulífsins sendu öllum alþingismönnum bréf í gær þar sem þeir eru hvattir til að setja atvinnumálin og baráttuna gegn atvinnuleysi í forgang. Vilmundur segir að verið sé að draga fyrirtæki niður í svaðið með óhóflegri skattheimtu en þar má t.d. nefna hækkun kolefnisgjalds, sérstakan launaskatt á banka, óhóflega hækkun veiðigjalds, framlengingu og hækkun auðlegðarskatts.

Í hádegisfréttum Ríkisútvarpsins sagði Jóhanna Sigurðardóttir, forsætisráðherra: „Fólksflutningar núna eru ekkert meiri en í venjulegu árferði. Þeir voru töluverðir árið 2009 og 2010 en það hefur stöðvast miðað við þann mikla brottflutning sem var áður. Þannig að við erum bara á svipuðu róli og var þá." Þetta er því miður ekki rétt hjá forsætisráðherra.

 

Á vef Hagstofunnar kemur fram að brottfluttir umfram aðflutta hafi verið tæplega 1.400 á fyrstu níu mánuðum þessa árs. Brottfluttir íslenskir ríkisborgarar umfram aðflutta voru 1.320 og erlendir voru 80. Ef fram heldur sem horfir verða brottfluttir Íslenskir ríkisborgarar umfram aðflutta 1700-1800 á árinu öllu. Ef svo fer verður árið 2011 næst mesta brottflutningsár Íslendinga í sögunni í fjölda einstaklinga talið. Einungis árið 2009 er hærra með tæplega 2.500 brottflutta Íslendinga umfram aðflutta en árið 2010 voru þeir 1.700.

Samtök atvinnulífsins sætta sig ekki við núverandi ástand og horfur í atvinnumálum. Með markvissum aðgerðum er hægt að koma efnahagslífinu á rétta braut. Efnahagsleg stöðnun er heimatilbúinn valkostur. Það er löngu tímabært að atvinnumálin fái forgang.

 

Lítill hagvöxtur, skortur á framkvæmdum og fjárfestingum, atvinnuleysi og brottflutningur fólks tefur endurreisn og rýrir lífskjör fólks í landinu. Árið 2011 er enn eitt ár vannýttra tækifæra. „Eitthvað annað" stefnan er fullreynd.

 

Samtök atvinnulífsins benda á atvinnuleiðina. Markvissa leið fjárfestinga og framkvæmda, sem dregur úr atvinnuleysi og eykur hagvöxt.

 

Samtök atvinnulífsins hvetja Alþingi að taka nú frumkvæði og láta framsæknar aðgerðir í atvinnumálum hafa algjöran forgang. Mörkum skýra stefnu, eyðum óvissu undirstöðuatvinnugreina. Leysum úr læðingi uppsafnaða fjárfestingarþörf og sköpum ný atvinnutækifæri í byggðum landsins.

 

Sækjum fram. Rjúfum kyrrstöðuna og virkjum þau tækifæri sem blasa við.

 

Sent til allra alþingismanna 13. desember 2011. 

Hannes G. Sigurðsson, aðstoðarframkvæmdastjóri SA, var gestur Sigurjóns M. Egilssonar í þættinum Sprengisandi á Bylgjunni sunnudaginn 11. desember. Þar sagði hann m.a. að nýjar tölur Hagstofunnar um 3,7% hagvöxt á fyrstu 9 mánuðum ársins ekki gefa vísbendingar um að viðsnúningur til hins betra hafi orðið í atvinnulífinu. Hagvöxturinn skýrist af aukinni einkaneyslu vegna tímabundinna ástæðna og aukinnar makrílveiði sem hafi reynst þjóðarbúinu mikilvæg búbót.

 

Hannes bendir á að störfum fjölgi nánast ekki neitt, mikill flótti fólks sé frá landinu og fáar vísbendingar um að umtalsverðar fjárfestingar í atvinnulífinu séu framundan. Hagvöxturinn hvíli því á veikum grunni, en auka þurfi verðmætaframleiðslu atvinnulífsins, skapa ný störf og efla rekstur starfandi fyrirtækja með arðbærum fjárfestingum.

Nýr skattur gæti orðið til þess að lífeyrir þeirra sem fá greitt úr almennum lífeyrissjóðum lækki. Ríkisábyrgð tryggir hinsvegar að skatturinn hefur engin áhrif á þá sem fá greitt úr opinberum sjóðum. Þetta kemur fram í umfjöllun fréttastofu RÚV um áform ríkisstjórnarinnar að skattleggja lífeyrissjóðina til að fjármagna tímabundna vaxtaniðurgreiðslu. Áformin hafa verið gagnrýnd harðlega.

Hagvöxtur var 3,7% á fyrstu níu mánuðum ársins samkvæmt tölum Hagstofunnar frá 7. desember. Þessar tölur birtust nokkrum dögum eftir að Hagstofan kynnti áætlun um 2,4% hagvöxt á árinu öllu, sem var 24. nóvember. Ætla mætti því að þessar nýju ársfjórðungstölur hefðu legið fyrir þegar áætlunin var birt og þar af leiðandi felist engar viðbótar upplýsingar í þessum nýjustu tölum. Þær hafa þó orðið einhverjum tilefni til þeirrar túlkunar um að verulegur viðsnúningur til hins betra hafi orðið í atvinnulífinu. Það er því miður ekki rétt. Hagvöxtur ársins skýrist af því að einkaneysla eykst að stórum hluta af tímabundnum ástæðum og sérstakur búhnykkur vegna makrílveiða vegur þungt í aukningu útflutnings.

Alþingi hefur afgreitt fjárlög ríkisins fyrir árið 2012. Halli ríkissjóðs eykst um 3 milljarða króna frá fjárlagafrumvarpi og er áætlaður 21 milljarður. Rökstuddar ábendingar hafa komið fram um vantalin gjöld og ofáætlaðar tekjur þannig að hallinn á árinu 2012 gæti orðið meiri þegar upp er staðið. Fjárlögin einkennast af þeirri stefnu ríkisstjórnarinnar að leggja á nýja skatta og hækka álögur á fyrirtæki og heimili í stað þess að stuðla að stækkun skattstofna sem skapa myndu auknar tekjur fyrir ríkissjóð.

Samtök atvinnulífsins lýsa miklum vonbrigðum með áform ríkisstjórnarinnar um að framlengja gildistíma auðlegðarskatts til ársins 2015. Auðlegðarskatturinn, sem tekinn var upp fyrir tveimur árum, er almennt talinn óréttlátur en fæst nálæg lönd leggja eignarskatta á þegna sína. Enn á ný er hert á skattlagningunni og lagt til viðbótarskattþrep, þ.e. 2% skatt á hreina eign yfir 150 milljónum króna hjá einstaklingi og 200 milljónum króna hjá hjónum.

Samtök atvinnulífsins og fulltrúar helstu fyrirtækja sem ætlað var að greiða kolefnisgjald af föstu kolefni áttu í dag fund með fjármálaráðherra og fulltrúum iðnaðarráðuneytisins og umhverfisráðuneytisins.

 

Fjármálaráðherra lýsti yfir því að hann myndi leggja til hliðar áform um breikkun stofns kolefnisgjalds sem finna má í frumvarpi til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Hann ítrekaði einnig fyrirheit um að tryggja samkeppnisstöðu fyrirtækja sem reka starfsemi sína hér á landi gagnvart erlendum samkeppnisaðilum. Einnig leggja stjórnvöld áherslu á að tryggja að forsendur þeirra fjárfestingaverkefna sem unnið hefur verið að raskist ekki.

 

Á fundinum var ákveðið að aðilar myndu í framhaldinu eiga samráð um innleiðingu evrópska viðskiptakerfisins með losunarheimildir (ETS) og önnur skattamál þeim tengd.

Ef tekið er mið af nýjustu þjóðhagsspá Seðlabankans þá verður landsframleiðsla Íslands 105 milljörðum króna lægri við árslok 2013 en hagspá Alþjóðagjaldeyrissjóðsins gerði ráð fyrir í nóvember árið 2008, samkvæmt útreikningum Samtaka atvinnulífsins (SA).

 

„Landsmenn eru að borga reikninginn fyrir þessa ríkisstjórn, sem nýtir ekki þau tækifæri sem eru til staðar," segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, í samtali við Morgunblaðið. Vilhjálmur bendir á að sú upphæð sem þjóðarbúið verður af, sökum minni hagvaxtar en spáð hafði verið, nemi á þriðja hundrað milljarða króna á árunum 2011- 2013.

Íslenska krónan hefur nú aðeins 0,05%, einn tvöþúsundasta, af því verðmæti sem hún hafði gagnvart dönsku krónunni árið 1920. Hún hefur því ekki verið fljótandi í eiginlegum skilningi heldur miklu frekar sökkvandi gjaldmiðill þar sem gengi hennar hefur jafnan farið lækkandi utan fastgengis á síðari hluta tíunda áratugarins og stutts tímabils á síðasta áratug þegar Seðlabankinn hækkaði vexti ótæpilega til þess að hækka gengið með þeim afleiðingum að það varð algjörlega óraunhæft.

Samtök atvinnulífsins (SA), Alþýðusamband Íslands (ASÍ) og ríkisskattstjóri (RSK) gerðu með sér samkomulag í júní sl. um tímabundið átak gegn svartri atvinnustarfsemi undir yfirskriftinni Leggur þú þitt af mörkum? Var samkomulagið gert í kjölfar undirritunar nýrra kjarasamninga á almennum vinnumarkaði í maí en í aðdraganda samninganna urðu miklar umræður um neikvæðar afleiðingar svartrar atvinnustarfsemi og hvernig mætti efla góða atvinnuhætti. Helstu niðurstöður verkefnisins liggja nú fyrir en átakið náði til fyrirtækja með ársveltu undir einum milljarði.

Samtök atvinnulífsins lýsa vonbrigðum með þá ákvörðun peningastefnunefndar Seðlabankans að hækka stýrivexti um 0,25%. Vaxtahækkun við ríkjandi aðstæður sem einkennast af allt of lágu fjárfestingarstigi, miklum slaka í efnahagslífinu, stórfelldu atvinnuleysi og hóflegum vexti almennrar eftirspurnar er til þess fallin að draga úr og seinka þeim efnahagsbata sem nauðsynlegur er þannig að atvinnuleysi minnki í ásættanlegt horf og fyrirtækin fái lífvænleg starfsskilyrði.

 

Verðbólgan á skemmri tíma mælikvarða er á niðurleið og kostnaðaráhrif kjarasamninga annað hvort kominn fram eða bundin næstu árin og þar með utan áhrifasviðs peningastefnunnar. Lækkandi hrávörðuverðshækkanir á alþjóðamörkuðum, lakari efnahagshorfur erlendis og styrking krónunnar ættu að stuðla að því að verðbólgumarkmið bankans verði í sjónmáli innan fárra missera.

VÍB stóð í vikunni fyrir fræðslufundi undir yfirskriftinni Ísland - í endurreisn eða stefnukreppu? Martin Wolf, yfirhagfræðingur á Financial Times, ásamt Vilhjálmi Egilssyni, framkvæmdastjóra Samtaka atvinnulífsins, Katrínu Ólafsdóttur, lektor í Háskólanum í Reykjavík og Heiðari Má Guðjónssyni, fjárfesti, ræddu efnahagslega stöðu Íslands. Vilhjálmur velti upp þeirri spurningu hvort stjórnvöld væru fær um að skapa réttu aðstæðurnar fyrir kröftuga atvinnusköpun og umtalsverðar fjárfestingar í atvinnulífinu sem væri lykillinn að því að komast út úr kreppunni.

Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, sagði á ráðstefnu stjórnvalda og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í Hörpu sem fram fór í gær, að gjaldeyrishöftin hefðu verið dýr mistök og væru í raun vantraustsyfirlýsing á gjaldmiðilinn. „Hver ætti að trúa á krónuna ef íslensk stjórnvöld gera það ekki?" spurði Vilhjálmur.

Hvar liggja mörkin í skattheimtu? Áhrif á fólk og fyrirtæki var yfirskrift fundar Deloitte, Samtaka fjárfesta, Kauphallarinnar og Samtaka atvinnulífsins sem fram fór 21. október sl. Skattastefna stjórnvalda var harðlega gagnrýnd á fundinum og hún beinlýnis sögð skaðleg. Vilhjálmur Bjarnason, framkvæmdastjóri Samtaka fjárfesta, velti því upp hvort ekki væri orðið tímabært að stofna samtök skattborgara en hann líkti eignaskattsstefnu stjórnvalda við eignaupptöku.

Hvar liggja mörkin í skattheimtu? Áhrif á fólk og fyrirtæki var yfirskrift fundar Deloitte, Samtaka fjárfesta, Kauphallarinnar og Samtaka atvinnulífsins sem fram fór í morgun á Hilton Reykjavík Nordica. Um 150 manns sóttu fundinn en glærur frummælenda má nú nálgast á vef SA.

Sóknarhugur er í fyrirtækjum sem starfa í útflutningsgreinum eða eru með starfsemi erlendis. Ríflega helmingur þeirra (56%) hyggst auka útflutning eða erlenda starfsemi á næstu 2-3 árum, tæpur þriðjungur (29%) telur það óvíst en 15% fyrirtækjanna hyggjast ekki gera það. Þetta kemur fram í nýrri könnun Samtaka atvinnulífsins á rekstrarhorfum fyrirtækja innan SA sem gerð var dagana 6.-11. október 2011. Um 27% fyrirtækjanna sem tóku þátt í könnuninni  starfa í útflutningi eða eru með starfsemi erlendis.

Rúmlega þriðjungur aðildarfyrirtækja Samtaka atvinnulífsins telur aðgerðir stjórnvalda vera helsta vandamál fyrirtækisins við núverandi aðstæður og tæplega fjórðungur til viðbótar setur aðgerðir stjórnvalda í annað sæti meðal helstu vandamála þeirra. Þetta kemur fram í nýrri könnun SA á rekstrarhorfum fyrirtækja sem gerð var dagana 6.-11. október 2011. Um 70% fyrirtækja í sjávarútvegi telja aðgerðir stjórnvalda vera helsta vandamál fyrirtækisins og um 40% í verslun og þjónustu.

„Skortur á fjárfestingum, slakur hagvöxtur og viðvarandi atvinnuleysi eru stóru atriðin sem vantar í þá glæsimynd sem stjórnvöld draga upp af árangri sínum af samstarfinu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Þrátt fyrir að segjast í orði sem á borði vera sammála aðilum vinnumarkaðarins um nauðsyn fjárfestinga og hagvaxtar hafa hugmyndafræðileg vandamál og þörf fyrir blóraböggla staðið í vegi fyrir því að góð tækifæri hafi nýst og árangur lætur á sér standa." Þetta segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, m.a. í leiðara fréttabréfs SA.

Vilhjálmur lítur yfir farinn veg í tilefni af því að þrjú ár eru liðin frá efnahagshruninu í október 2008. Hann segir árangur efnahagsáætlunarinnar með AGS fyrst og fremst hafa falist í auknum aga í efnahagsmálum en með óhóflegum skattahækkunum og niðurskurði hafi í stórum dráttum tekist að ná utan um hallarekstur ríkissjóðs. Hann segir að mistekist hafi að skapa stórum sem smáum fyrirtækjum í öllum atvinnugreinum eðlilegt fjárfestingarumhverfi. Skapa þurfi aðstæður sem fyrst til að þau geti sótt fram, ráðið fólk í vinnu og skapað verðmæti.

Rúmur helmingur (55%) aðildarfyrirtækja SA áætla að ekki verði breytingar á starfsmannafjölda fyrirtækja þeirra á þessu ári. Tæpur fjórðungur (24%) áætla að starfsmönnum fyrirtækjanna fækki og rúmur fimmtungur (21%) að þeim fjölgi. Þegar þessar niðurstöður eru vegnar saman eftir stærð fyrirtækja fæst að heildarfjöldi starfa á almennum vinnumarkaði verði óbreyttur milli áranna 2010 og 2011. Starfsmönnum fjölgar í ferðaþjónustu og sjávarútvegi en fækkar í fjármálaþjónustu, verslun og þjónustu og iðnaði.

 

Á næstu sex mánuðum hyggjast sex af hverjum tíu (63%) aðildarfyrirtækjum SA ekki gera breytingar á starfsmannafjölda, 18% áforma fjölgun starfsmanna en 19% fækkun.  Þegar niðurstöðurnar eru vegnar með starfsmannafjölda atvinnugreinanna þá koma fram heldur meiri áform um fækkun starfsmanna þar sem fyrirtæki með 21% starfsmannafjöldans hyggjast fækka en þau með 17% starfsmannafjöldans hyggjast fjölga.

Nærri sex af hverjum tíu aðildarfyrirtækjum SA hyggjast ekki leggja í umtalsverðar fjárfestingar eða endurbætur á næsta ári, 27% telja það óvíst en einungis 14% hyggjast gera það. Þetta kemur fram í nýrri könnun SA á fjárfestingaráformum fyrirtækjanna.

 

Þegar svörum er skipt eftir atvinnugreinum kemur í ljós að niðurstöður í sjávarútvegi, iðnaði, og verslun og þjónustu eru svipaðar heildarniðurstöðunni, þ.e. 11-14% fyrirtækjanna í þessum greinum áforma fjárfestingar á næsta ári, en 55-62% ætla ekki að gera það. Fjárfestingaáformin eru algengust í ferðaþjónustu þar sem 26% fyrirtækjanna hyggjast ráðast í fjárfestingar en 35% ekki. Í fjármálaþjónustu hyggjast 79% fyrirtækjanna ekki ráðast í fjárfestingar.

Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, segir að fjögurra til fimm prósenta hagvöxtur sé nauðsynlegur ef Ísland eigi að ná fyrri styrk á árunum 2015 til 2016. Allt undir því sé stöðnun eða of hægur bati og því ekki boðlegt. Vilhjálmur var frummælandi á hádegisfundi Félags frjálslyndra jafnaðarmanna í liðinni viku þar sem hann lét ofantalin orð falla en fjallað var um fundinn í Fréttablaðinu.

Ríkisstjórnin hefur lagt fram á Alþingi frumvarp til fjárlaga 2012. Heildartekjur ríkissjóðs á næsta ári eru áætlaðar 521,5 ma.kr., þar af skatttekjur 466,8 ma.kr. Heildargjöld eru áætluð 539,2 ma.kr., þar af eru vaxtagjöld ríkissjóðs 78,4 ma.kr.

 

Halli á ríkissjóði er því áætlaður 17,7 ma.kr., eða 1,0% af vergri landsframleiðslu (VLF). Frumjöfnuður (þ.e. án tillits til vaxtagjalda og vaxtatekna) er áætlaður verða jákvæður um 39,6 ma.kr., eða 2,2% af VLF. Markmiði um afgang á heildarjöfnuði er seinkað um eitt ár, til ársins 2014, auk þess sem hann verður minni en stefnt var að áður eða sem nemur 0,9% af VLF.

Íslendingar verða í kreppu út áratuginn ef ekki tekst að örva fjárfestingu í íslensku efnahagslífi. Þetta kom fram á þættinum Sprengisandi á Bylgjunni en rætt var við Vilhjálm Egilsson, framkvæmdastjóra SA, um stöðu og horfur í atvinnulífinu. Hann segir að hagvöxtur sé allt of lítill enn sem komið er og án uppsveiflu í efnahagslífinu verði það fastir liðir á hverju ári að hækka skatta og skera niður útgjöld til velferðarmála. Vilhjálmur benti á að fyrst eftir bankahrunið hefði verið sett það markmið að hagvöxtur færi upp í 4-5% á ári. En samkvæmt spá Seðlabankans væri einungis gert ráð fyrir 1,6% hagvexti á næsta ári. Hann segir að stjórnvöld verði að standa sig miklu betur í að skapa atvinnulífinu hagfelld rekstrarskilyrði og standa við gefin fyrirheit svo hjól atvinnulífsins geti farið að snúast af krafti á ný.

„Íslendingar geta bætt þjóðarhag um 46 milljarða króna á ári með því að útrýma atvinnuleysinu auk hinna almennu jákvæðu áhrifa á samfélagið sem slíkur árangur mundi hafa í för með sér. Lausnin á efnahagsvanda Íslendinga blasir þannig við." Þetta segir Grímur Sæmundsen, varaformaður SA og forstjóri Bláa Lónsins í grein í Morgunblaðinu í dag.

„Í Fréttablaðinu í gær sakar Katrín Júlíusdóttir, iðnaðarráðherra, mig um að hafa farið með ósannindi á fundi SA um atvinnumál í Hörpu á mánudaginn. Ekki vil ég sitja undir því en á fundinum lýsti ég hvernig ríkisstjórnin hefur ítrekað hvorki getað né viljað standa við eigin yfirlýsingar m.a. um málefni iðnaðarráðherra.

Á opnum fundi SA í Hörpu um atvinnumál á mánudaginn lýsti Vilmundur Jósefsson, formaður samtakanna, því hvernig reynsla SA af samstarfi við ríkisstjórnina hefur leitt til þess að nú er svo komið að hvorki væri hægt að taka mark á orðum ríkisstjórnarinnar né skriflegum yfirlýsingum, en allt frá því ríkisstjórnin var mynduð hafi Samtök atvinnulífsins reynt að fá hana til samstarfs um aðgerðir til að draga úr atvinnuleysi, fjölga störfum og efla hagvöxt til að bæta lífskjörin í landinu.

Adolf Guðmundsson, formaður LÍÚ -  Landssambands íslenskra útvegsmanna, var á meðal frummælenda á opnum fundi SA um atvinnumál sem fram fór fyrr í dag. Þar sagði hann m.a. að ef óvissunni um sjávarútveginn yrði eytt þá myndu fljótt skapast hundruð starfa í fjölda atvinnugreina. Auðvelt væri að ryðja þeirri hindrun úr vegi. „Rekstur sjávarútvegsfyrirtækjanna gengur almennt vel og því ættum við að vera að fjárfesta af krafti með tilheyrandi margfeldisáhrifum á hagkerfið.  Þess í stað hefur ríkisstjórnin komið málum þannig að fjöldi fólks gengur um atvinnulaust," sagði Adolf.

 

Adolf sagði að allt frá því núverandi ríkisstjórn var mynduð vorið 2009 og  setti fram stefnu sína um svokallað fyrrningarleið hafi íslenskur sjávarútvegur verið í uppnámi. Hann gagnrýnir harðlega að enginn úr atvinnugreininni hafi verið fenginn að málum og engin fræðileg úttekt gerð á afleiðingum lagafrumvarps ríkisstjórnarinnar um breytingar á stjórn fiskveiða áður en það var lagt fram á Alþingi sl. vor. Með frumvarpinu sé markvisst stefnt að því að gera aflaheimildir útgerðanna verðlausar og færa þær til ríkisins með ómældu tjóni fyrir íslensk sjávarútvegsfyrirtæki og íslenskt efnahagslíf.

Kolbeinn Kolbeinsson, framkvæmdastjóri ÍSTAKS, var á meðal frummælenda á opnum fundi SA um atvinnumál sem fram fór fyrr í dag. Kolbeinn sagði tekjur fyrirtækisins hér á landi hafi dregist mikið saman undanfarin ár og það væri til marks um erfiða stöðu á innanlandsmarkaði að það hafi ekki verið fyrr en í september sem fyrsti nýi innlendi verksamningur árins hafi verið undirritaður. ÍSTAK hefur brugðist við samdrættinum með því að leita verkefna á erlendum mörkuðum en Kolbeinn segir mikilvægt að hefja uppbyggingu innanlands og snúa þróuninni við. Atvinnuleysi sé að festast í sessi sem afleiðing af „það er öruggast að gera ekki neitt" stefnunni sem sé dýrkeypt.

Samtök atvinnulífsins efndu í dag til opins umræðufundar um atvinnumál undir yfirskriftinni „Ryðjum hindrunum úr vegi - atvinnulíf í uppnámi." Þar fóru fulltrúar stærstu atvinnugreina landsins yfir hvað megi betur fara í atvinnulífinu og hvaða sóknarfæri eru til staðar.

 

Vilmundur Jósefsson, formaður SA setti fundinn og vék að samskiptum við aðila vinnumarkaðarins og ríkisstjórn Íslands. Hann sagði samskipti við verkalýðshreyfinguna hafa gengið vel en nú væri svo komið að hvorki væri hægt að taka mark á orðum ríkisstjórnarinnar né skriflegum yfirlýsingum en allt frá því ríkisstjórnin hafi verið mynduð hafi Samtök atvinnulífsins reynt að fá hana til samstarfs um aðgerðir til að draga úr atvinnuleysi, fjölga störfum og efla hagvöxt til að bæta lífskjörin í landinu.

Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, alþingismaður, tók þátt í umræðum um hagvaxtarhorfur í Evrópu og möguleg áhrif á Ísland á fundi Samtaka atvinnulífsins og Samtaka iðnaðarins sem fram fór föstudaginn 16. september sl. á Hótel Nordica. Þar sagði hún m.a. ástandið á evrópskum fjármálamörkuðum grafalvarlegt og spár sumra stórnmálamanna og sérfræðinga um mögulega framvindu hrollvekjandi. Þorgerður sagði sorglegt að fylgjast með umræðunni hér heima og erlendis þar sem ákveðnir aðilar hlakki yfir ástandinu vegna pólitískrar afstöðu til ESB. Það muni hins vegar allir tapa ef ekki takist að ná tökum á ástandinu og efnahagsumrótið í Evrópu snerti Ísland vissulega með beinum hætti.

Már Guðmundsson seðlabankastjóri, tók þátt í umræðum um hagvaxtarhorfur í Evrópu á fundi Samtaka atvinnulífsins og Samtaka iðnaðarins sem fram fór föstudaginn 16. september sl. á Hótel Nordica. Már fór vel yfir þá flóknu stöðu sem þjóðir Evrópu standa frammi fyrir en hann sagði það sitt mat að vandinn á evrópska bankamarkaðnum sé fyrst og fremst lausafjárvandi sem felist einkum í skorti á dollurum.

Árni Oddur Þórðarson, forstjóri Eyris og stjórnarformaður Marels, tók þátt í umræðum á morgunverðarfundi SA og SI föstudaginn 16. september um hagvaxtarhorfur í Evrópu og möguleg áhrif á Ísland.  Þar sagði Árni Oddur m.a. að hann væri sannfærður um nauðsyn þess að Ísland verði hluti af stóru myntbandalagi. Rökréttast væri að Ísland gerðist aðili að evrunni þar sem 60% af útflutningi Íslendinga fari til Evrópulanda.

Phillippe de Buck, framkvæmdastjóri BUSINESSEUROPE ræddi um hagvaxtarhorfur í Evrópu, evruna og ESB á opnum morgunverðarfundi Samtaka atvinnulífsins og Samtaka iðnaðarins sl. föstudag. Hann fjallaði m.a. umsókn Íslands að ESB og sagði það að sjálfsögðu ákvörðun Íslendinga hvort þeir gangi inn en Ísland sé nú þegar mikilvægur þátttakandi á innri markaði Evrópu á fjölmörgum sviðum og hafi margt fram að færa, s.s. á sviði endurnýjanlegrar orku, sjávarútvegs, áliðnaðar og ferðaþjónustu.

Philippe de Buck, framkvæmdastjóri BUSINESSEUROPE, ræddi um evruna og þær áskoranir sem Evrópa stendur frammi fyrir á opnum fundi SA og SI föstudaginn 16. september. De Buck sagði Evrópu vissulega standa á krossgötum en evran sem notuð er í 17 löndum hafi reynst vel til þessa og sköpun hennar hafi í raun verið pólitískt kraftaverk. Gjaldmiðillinn hafi hamlað verðbólgu og aukið hagvöxt með því að auðvelda verslun milli landa ásamt því að auka samkeppni og framleiðni.

Phillippe de Buck, framkvæmdastjóri BUSINESSEUOROPE (samtaka atvinnulífsins í Evrópu) flutti rétt í þessu erindi á opnum morgunverðarfundi Samtaka atvinnulífsins og Samtaka iðnaðarins. Þar ræddi hann um hagvaxtarhorfur í Evrópu, evruna, stöðu atvinnulífsins, og leiðir til að auka samkeppnishæfni fyrirtækja í álfunni og bæta lífskjör. Ræða Philippe de Buck hefur nú verið birt á vef SA en þar lagði hann meðal annars mikla áherslu á útflutningsdrifinn hagvöxt og sköpun nýrra starfa í einkageiranum ásamt því að ná aukinni hagkvæmni og sjálfbærni í rekstri hins opinbera.

Ríkisstjórnin sýnir hvorki forystu né vilja til að skapa samstöðu og koma landinu út úr kreppunni. Hún er að láta tækifærin til að koma atvinnulífinu á alvöru skrið og vera komin upp úr kreppunni árið 2015 renna sér úr greipum. Þetta segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins sem fjallar í leiðara nýs fréttabréfs SA um stöðu atvinnulífsins, forsendur kjarasamninga og nauðsynlegan viðsnúning í efnahagslífinu. Hann segir stórhættu á að núverandi kreppuástand vari út núverandi áratug.

 

 „Að sjálfsögðu gagnrýna forystumenn ríkisstjórnarinnar alla þá sem þeim virðast ekki sjá ljósið en skilja ekki að þeim, sem vanist hafa myrkrinu, verður minnsta skíma að skínandi leiftri." Vilhjálmur segir loforðakvóta ríkisstjórnarinnar búinn en hún hafi enn svigrúm til að skapa skilyrði fyrir nauðsynlegar fjárfestingar, aukna atvinnu og bætt lífskjör.

Síðastliðinn föstudag vöktu Samtök atvinnulífsins athygli á rangri hugtakanotkun og röngum niðurstöðum í ræðu forsætisráðherra á Alþingi  þann dag. Þessum athugasemdum SA vísaði forsætisráðuneytið á bug í fréttatilkynningu daginn eftir með tilvísun í gagnasafn Hagstofu Íslands. Svar forsætisráðuneytisins breytir engu um að í ræðunni sagði ranglega „að hlutur launa í landsframleiðslunni  hefði aldrei verið lægri en nú eða um 59% samanborið við yfir 72% árið 2007".

Samtök atvinnulífsins og Samtök iðnaðarins efna til opins morgunverðarfundar föstudaginn 16. september á Hilton Reykjavík Nordica kl. 8.30-10.00. Efni fundarins er staða atvinnulífsins í Evrópu og hagvaxtarhorfur ásamt mögulegum áhrifum á íslenskt efnahagslíf.

Jóhanna Sigurðardóttir, forsætisráðherra, sagði í ræðu á Alþingi í dag að hlutur launa í landsframleiðslu hafi aldrei verið lægri en nú eða um 59% samanborið við yfir 72% árið 2007. „Lækkunin svarar til 13%  af landsframleiðslu sem farið hafa frá launþegum til fyrirtækja, í krónum talið um 200 milljarðar króna," sagði Jóhanna.

 

Þetta er ekki rétt. Umrædd hlutföll, 59% og 72%, eru af hugtakinu vergum þáttatekjum, ekki landsframleiðslu. Vergar þáttatekjur eru mun lægri fjárhæð en verg landsframleiðsla. Árið 2010 er landsframleiðslan áætluð 1.539,5 milljarðar króna en þáttatekjurnar 1.338,3 milljarðar króna. Mismunurinn á þessum tveimur hugtökum felst aðallega í óbeinum sköttum.

Opinber útgjöld, að frádregnum ellilífeyrisgreiðslum almannatrygginga, eru hlutfallslega hæst á Íslandi meðal Evrópuríkja. Þau námu tæpum 49% af landsframleiðslu árið 2009 samanborið við 40% að meðaltali í Evrópu. Opinber útgjöld á Íslandi til annars en almannatrygginga og velferðarmála eru einnig langhæst af öllum OECD-ríkjunum. Raunhæfur alþjóðlegur samanburður á opinberum útgjöldum verður að taka tillit til sérstöðu íslenska lífeyriskerfisins og aldurssamsetningar. Þetta kemur m.a. fram í nýrri umfjöllun hagdeildar Samtaka atvinnulífsins um opinber útgjöld í alþjóðlegum samanburði.

 

Ísland er í hópi þeirra ríkja sem verja hvað mestu til almennrar opinberrar þjónustu, heilbrigðismála og menntamála. Ísland ver þriðja hæsta hlutfalli landsframleiðslu til almennrar opinberrar þjónustu, fjórða hæsta hlutfallinu til heilbrigðismála og hæsta hlutfallinu til menntamála.

Alþýðusamband Íslands, Samtök atvinnulífsins og Ríkisskattstjóri hófu  þann 14. júní sl. sameiginlegt átak undir yfirskriftinni „Leggur þú þitt af mörkum?". Markmiðið er  að hvetja bæði atvinnurekendur og launafólk til að standa rétt að skattskilum og samningum sín í milli.  Athyglinni hefur einkum verið beint að litlum og meðalstórum fyrirtækjum og áhersla lögð á að svört atvinnustarfsemi, undanskot á sköttum og launatengdum gjöldum og brot á kjarasamningum séu skaðleg fyrir alla hlutaðeigandi og samfélagið í heild sinni.

Samtök atvinnulífsins (SA), Landssamband íslenskra útvegsmanna (LÍÚ) og Samtök fiskvinnslustöðva (SF) hafa sent sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd Alþingis umsögn um sjávarútvegsfrumvarp ríkisstjórnarinnar sem er til umfjöllunar hjá Alþingi.

 

Í umsögninni er bent á að verði frumvarpið að lögum muni sjávarútvegsfyrirtækin gjaldfæra samstundis allar eignfærðar aflaheimildir. Þetta mun lækka eigið fé greinarinnar um 180 milljarða króna og leiða til fjöldagjaldþrota í greininni. Einnig hefur frumvarpið þau áhrif að lækka mögulegar skatttekjur ríkissjóðs um marga milljarða króna.

Drög að þingsályktun um rammaáætlun sem kynnt voru á dögunum gera ráð fyrir að orkukostir sem skilað gætu um 13.900 gígavatt stundum (GWh) á ári fari í verndarflokk, 11.900 í nýtingarflokk og 11.000 í biðflokk. Mesta áætlaða orkuvinnslugetan er þó innan svæða sem hlotið hafa friðlýsingu, eða 15.100 GWh. Þetta kemur fram í umfjöllun Samorku en segja má að um 23% orkuvinnslugetunnar sem til umfjöllunar var í vinnu verkefnisstjórnar fari í nýtingarflokk. Verndarflokkurinn er stærstur.

Samtök atvinnulífsins mótmæla harðlega 0,25% vaxtahækkun Seðlabankans og hvetja bankann til þess að draga hana til baka við næstu vaxtaákvörðun. Vaxtahækkunin gengur þvert á viðleitni til þess að auka fjárfestingar og hagvöxt í landinu og gerir það erfiðara að ná niður atvinnuleysi og bæta lífskjör almennings.

Vilhjálmur Egilsson framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins segir í samtali við Vísi að vaxtahækkun Seðlabankans í morgun sé óhugguleg. Það sé eins og þeir sem ákváðu hækkunina séu að fást við efnahagsmál í einhverju allt öðru landi en Íslandi. Pengingastefnunefnd bankans ákvað að hækka stýrivexti í 4,5%.

Samtök atvinnulífsins mótmæla áformum um skattahækkanir á stóriðju, sjávarútveg og banka vegna fjárlagagerðar fyrir árið 2012. Samtök atvinnulífsins telja áformin afar misráðin og benda á að allt kapp verði að leggja á að auka fjárfestingar og hagvöxt eins og stefnt var að við gerð kjarasamninga og fram kemur í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 5. maí sl.

 

Þetta kemur fram í upphafi bréfs Samtaka atvinnulífsins til Jóhönnu Sigurðardóttur forsætisráðherra og Steingríms J. Sigfússonar, fjármálaráðherra en lesa má bréfið í heild á vef SA.

Skattar eru mjög háir á Íslandi í alþjóðlegum samanburði, hvort sem um er að ræða óbeina skatta, tekjuskatta eða eignarskatta. Í aðdraganda fjárlaga fyrir næsta ár og í ljósi vanda sem við er að etja í opinberum fjármálum er enn farið að ræða um skattahækkanir. Sem fyrr er stefnt að því að fara svokallaða blandaða leið skattahækkana og lækkunar útgjalda. Því er jafnframt haldið fram að skattar séu ekki sérstaklega háir á Íslandi í alþjóðlegum samanburði, einkum í samanburði við hin Norðurlöndin, og því sé fyrir hendi svigrúm til skattahækkana.

 

Í skýrslu AGS um íslenska skattkerfið, sem gefin var út í júní 2010, kemur fram að Ísland er háskattaríki og bentu skattasérfræðingar AGS á að fara þyrfti mjög varlega í aukna tekjuöflun því annars gæti íslenskt efnahagslífið orðið fyrir alvarlegum skaða. Ísland var í 4.-5. sæti með Noregi yfir hæstu skatthlutföll þjóða heimsins árið 2009, þegar skattar sem renna til lífeyristrygginga eru dregnir frá, en nýlegar skattahækkanir hafa fest landið enn frekar í sessi sem eitt af háskattalöndum heimsins. Þetta kemur m.a. fram í nýrri umfjöllun hagdeildar SA um skatta á Íslandi í alþjóðlegum samanburði.

Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, segir tíma skattahækkana í landinu liðinn og SA muni berjast gegn frekari skattahækkunum. Þetta kemur fram á mbl.is en Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, formaður Framsóknarflokksins, fullyrti að rætt hafi verið innan ríkisstjórnarinnar að hækka virðisaukaskatt á matvæli til að vinna á hallanum á rekstri ríkissjóðs.

Fjallað er um vaxandi svartsýni á horfur í efnahagsmálum árið 2012 í helgarútgáfu Morgunblaðsins. Þar kemur fram að tafir á framkvæmdum hafi sett markmið um aukinn hagvöxt í uppnám og útlit sé fyrir mikið atvinnuleysi áfram ef ekki verði brugðist snarlega við. Markmið um 4-5% hagvöxt þykja nú fjarlægari en við gerð kjarasamninganna.

Hannes G. Sigurðsson, aðstoðarframkvæmdastjóri SA, segir í samtali við Morgunblaðið þörf á gífurlegu átaki í fjárfestingu hér á landi. Á síðasta ári var hlutfall hennar 13% af landsframleiðslu og hefur aldrei verið lægra. Í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar í tengslum við undirritun kjarasamninga, hinn 5. maí síðastliðinn, segir að stefnt skuli að því að hlutfallið verði komið upp í fimmtung landsframleiðslu í lok samningstímans. Hannes segir engin merki þessa sjást í nýrri Þjóðhagspá Hagstofunnar.

Undanfarin þrjú ár hefur fjárfesting á Íslandi dregist verulega saman og náði hún sögulegu lágmarki á síðasta ári. Undanfarna tvo áratugi hefur þetta hlutfall numið 20% af landsframleiðslu en var tæplega 13% árið 2010. Ekki eru horfur á því að þetta hlutfall hækki markvert á þessu ári.

Áform í peningastefnunefnd Seðlabankans um hækkun vaxta valda áhyggjum. Þau áform geta ekki valdið heimilum og fyrirtækjum öðru en skaða. Þetta segir Hannes G. Sigurðsson, aðstoðarframkvæmdastjóri SA, m.a. í leiðara nýs fréttabréfs SA. Hann segir vissulega tilefni til að hafa áhyggjur af verðlagsþróun undanfarið en verðbólgan muni hjaðna á ný. Bent hefur verið á að verðbólgan er að mestu leyti innflutt og að hækkun vaxta við núverandi aðstæður muni magna skuldakreppu Íslendinga og fjölga gjaldþrotum.

 

Hannes segir vexti Seðlabankans bíta nú sem aldrei fyrr. Í ljósi þess mikla slaka sem er í efnahagslífinu og birtist í stöðnun einkaneyslu, fjárfestingum í sögulegu lágmarki, samdrætti opinberra umsvifa, fjöldaatvinnuleysi og fjöldagjaldþrotum séu margir forviða yfir áformum í Seðlabankanum um aukið aðhald með hækkun stýrivaxta.

Undanfarna 5 mánuði hefur vísitala neysluverðs hækkað um 4,4% eða álíka mikið og 17 mánuði þar á undan. Á sama tíma hefur gengisvísitalan hækkað um 4,3%. Það er því ekki að ástæðulausu að fari fram umræða um hvernig sporna megi við áframhaldandi vexti verðbólgu og verðbólguvæntinga. Að mati SA skiptir mestu að grípa nú þegar til ráðstafana í ríksfjármálum sem tryggi jákvæðan frumjöfnuð á árinu 2011 og að hvatt verði til fjárfestinga á öllum sviðum efnahagsstarfseminnar.

Miðað við horfur í einkaneyslu og fjárfestingu er líklegt að magn og verðmæti sjávarafurða muni gera útslagið um hvort og þá hversu mikill vöxtur verði í íslensku efnahagslífi á næstu misserum. Það skýtur því skökku við að á sama tíma gangi stjórnvöld fram fyrir skjöldu og leggi til breytingar á stjórn fiskveiða sem draga verulega úr rekstrarhagkvæmni fyrirtækja í sjávarútvegi og leiða til minnkandi verðmætis sjávarfangs. Slík stefna gengur þvert á markmið nýgerðra kjarasamninga um styrkingu gengis krónunnar, hjaðnandi verðbólgu og aukinn kaupmátt launa. Þetta kemur m.a. fram í umfjöllun hagdeildar SA um hagvaxtarhorfur.

Sigþór Sigurðsson, formaður Mannvirkis, skrifar í dag grein í Morgunblaðið, þar sem hann hvetur innanríkisráðherra til að bjóða út smíði í það minnsta einnar einbreiðrar brúar. „Ekki þarf að fjölyrða um fjárfestingar einkaaðila og fyrirtækja. Þar er allt stopp hvort sem um stórar eða smáar hugmyndir er að ræða. Ráðherrar hafa rætt fjálglega um hverja stórframkvæmdina á fætur annarri sem eiga að fara bráðlega af stað en nú geta menn ekki blekkt þjóðina lengur. Þrjú ár eru að verða liðin frá hruni og engin verkefni eru farin af stað eða í þann mund að fara af stað. Um er að kenna gjaldeyrishöftum, þrefi um raforkuöflun og raforkuverð og mörgum öðrum hindrunum sem hefur ekki verið rutt úr vegi, sama hvað menn segja. Stöðugleikasáttmálar og samningar við atvinnulífið eru marg- og þverbrotnir."

„Þjóð sem hefur efni á að greiða 80 milljarða í atvinnuleysisbætur á 3 árum, hlýtur frekar að hafa efni á að greiða milljarðatugi í atvinnuskapandi, arðbær og uppbyggileg verkefni. Þessari skoðun hreyfði fyrrverandi samgönguráðherra, Kristján Möller, á einkar vel heppnuðum morgunfundi Samtaka atvinnulífsins þann 29. júní sl. um stórframkvæmdir í samgöngum á Íslandi."  Þetta segir Helgi Magnússon, formaður Samtaka iðnaðarins (SI) m.a. í grein í Morgunblaðinu í dag.

Samtök atvinnulífsins hafa stutt markmið um jöfnuð í ríkisfjármálum og telja mikilvægt fyrir endurreisn atvinnulífs í landinu að þeim verði náð. Samtökin hafa hins vegar gagnrýnt þær aðgerðir sem stjórnvöld hafa beitt til að ná þessum markmiðum og telja að tilætluðum árangri verði ekki náð með þær að vegarnesti.

Mikill meirihluti stjórnenda fyrirtækja telja aðstæður í atvinnulífinu vera slæmar samkvæmt reglubundinni könnun Capacent meðal stærstu fyrirtækja landsins. Samkvæmt könnuninni, sem gerð var í maí og júní 2011, telja 78% stjórnenda aðstæður slæmar, 21% að þær séu hvorki góðar né slæmar en 2% að þær séu góðar. Þetta er nánast sama niðurstaða og fékkst í mars  síðastliðunum þegar 79% stjórnenda töldu aðstæður slæmar.

„Það er ótrúlegt að reynt sé að keyra þessi mál í gegnum þingið með offorsi, áður en skýrsla hagfræðinga er lögð fram og áður en reynt er að ná sátt við hagsmunaaðila. Þetta er algerlega á skjön við gefin loforð," segir Vilmundur Jósefsson, formaður Samtaka atvinnulífsins, í samtali við Morgunblaðið um áhrif kvótafrumvarpa ríkisstjórnarinnar á framlengingu kjarasamninga. Aðilar vinnumarkaðarins munu meta fyrir 22. júní hvort nauðsynlegar forsendur séu til staðar þannig að nýir kjarasamningar sem skrifað var undir 5. maí sl. gildi til þriggja ára. Margir fyrirvarar eru í samningunum en mögulega gilda þeir aðeins til loka janúar 2012.

Hagsmunir allra Íslendinga eru miklir af því að fara atvinnuleiðina út úr kreppunni en margt þarf að ganga upp til þess að það gerist. Kjarasamningarnir sem slíkir með fyrirsjáanleika á vinnumarkaði fram á árið 2014 eru mikilvægt framlag til atvinnuleiðarinnar og vegferðarinnar út úr kreppunni. Kjarasamningarnir setja vissulega byrðar á atvinnulífið en atvinnuleiðin er fær og í raun eina skynsamlega leiðin fyrir land og þjóð. Því hljóta allir sem ábyrgð hafa að þurfa að leggja sig fram um að tryggja að atvinnuleiðin verði farin. Þetta segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, m.a. í leiðara nýs fréttabréfs samtakanna sem kemur út í dag.

Samtök atvinnulífsins hafa í tengslum við kjarasamninga lagt áherslu á að hefja sem fyrst átak um samgönguframkvæmdir. Til þess að það geti gengið eftir verður að móta sem fyrst nýja heildarstefnu um gjaldtöku á umferðina. Þar verður að horfa til þess að milda áhrif hækkunar á innkaupsverði eldsneytis og taka þess í stað upp innheimtu fyrir notkun tiltekinna mannvirkja.

Helgi Magnússon, formaður Samtaka iðnaðarins, skrifar í dag grein í Fréttablaðið vegna gagnrýni forseta Íslands á forsvarsmenn íslensks atvinnulífs. Helgi mótmælir því að samtök í atvinnulífinu séu að tala atvinnulífið niður og minnir t.d. á átakið Ár nýsköpunar sem SI hafa staðið fyrir síðan í október sl. „Við teljum það hins vegar skyldu okkar að minna á það sem hamlar gegn endurreisn þjóðfélagsins og kemur í veg fyrir bætt kjör fólks og fyrirtækja vegna ómarkvissrar efnahagsstefnu og rangra ákvarðana. Við teljum ástæðulaust að breiða yfir það sem er að," segir Helgi m.a. í grein sinni.

„Þessi metnaðarlitla áætlun slær mig illa. Gjaldeyrishöftin eru skaðleg nútímafyrirtækjum og svo lengi sem þau gilda eru starfsskilyrði atvinnulífsins lík því sem var fyrir fjöldamörgum árum," segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins í samtali við Morgunblaðið. Árni Páll Árnason, efnahags- og viðskiptaráðherra, sagði á föstudag að stefnt væri að því að afnema gjaldeyrishöft árið 2015. Ráðherrann mun leggja fram tillögu á Alþingi í næstu viku til þess að fá heimild til að fá að framlengja höftin til 2015.

Mikill meirihluti stjórnenda fyrirtækja telja aðstæður í atvinnulífinu vera slæmar samkvæmt reglubundinni könnun Capacent meðal 400 stærstu fyrirtækja landsins. Samkvæmt könnuninni, sem gerð var í mars 2011, telja 80% stjórnenda aðstæður slæmar, 19% að þær séu hvorki góðar né slæmar en 2% að þær séu góðar. Þetta er örlítið skárri niðurstaða en fékkst í desember síðastliðunum þegar 84% stjórnenda töldu aðstæður slæmar.

„Við sjáum enga framtíð fyrir nútímaatvinnulíf hér með gjaldeyrishöft og lokaðan fjármagnsmarkað. Það er eitt af lykilatriðum til að efla trú á landinu og efla fjárfestingar að höftin hverfi og að íslenskur fjármagnsmarkaður tengist útlöndum á eðlilegan hátt." Þetta segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, í Fréttablaðinu í dag, sem greinir frá því á forsíðu að íslenskum fyrirtækjum standi ekki erlend lánsfjármögnun til boða á hagstæðum kjörum nema í gegnum erlend dótturfélög og veðum í erlendri starfsemi.

Þróun launa og kaupmáttar byggist vexti og viðgangi atvinnulífsins.Þetta sagði Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, m.a. á Íslenska þekkingardeginum sem fram fór í síðustu viku en Félag viðskipta- og hagfræðinga stóð að deginum í samstarfi við Samtök iðnaðarins og Samtök atvinnulífsins. Leitað var svara um áhrif mögulegrar aðildar Evrópusambandsins á vinnumarkaðinn og atvinnulíf á Íslandi. Vilhjálmur birti m.a. yfirlit yfir þróun hagvaxtar og kaupmáttar á Íslandi og í nágrannalöndunum en mesta kaupmáttaraukningin á Íslandi frá 1990 varð á árunum 1996-2000 að undangengnum miklum kerfisbreytingum.

Samtök atvinnulífsins og Samtök iðnaðarins hafa skilað til iðnaðarráðuneytisins umsögn um drög að orkustefnu fyrir Ísland. Fram kemur að samtökin telja drögunum verulega áfátt. Greiningar skorti, umfjöllun sé ómarkviss, engin tilraun gerð til að meta árangur þeirrar stefnu sem fylgt hefur verið og ályktanir byggðar á veikum grunni.

Í ályktun aðalfundar Samorku sem fram fór í dag er áhersla lögð á mikilvægi arðsemi við nýtingu orkuauðlinda. Þá minna samtökin á að ný gjaldtaka, hvort sem er í formi auðlindagjalds eða skatta, skapar ekki ný verðmæti. Aukin gjaldtaka leiði til hærra orkuverðs og sama gildi um mikla styttingu leigutíma orkuauðlinda. Þá vara samtökin við öllum áformum stjórnvalda um að „vinda ofan af" löglega gerðum samningum við einkaaðila á sviði orkunýtingar, sem og við hugmyndum um að færa auðlindastýringu og -rannsóknir undir umhverfisráðuneytið.

Það veldur erfiðleikum í yfirstandandi kjaraviðræðum að einstök verkalýðsfélög krefjast þess að sérstök stefna um launahækkanir verði mótuð fyrir útflutningsgreinar vegna lágs gengis krónunnar og önnur stefna fyrir aðrar atvinnugreinar. Að mati SA er þetta óframkvæmanlegt þar sem umsamdar hækkanir í útflutningsgreinum myndu óhjákvæmilega flæða yfir aðrar greinar. Þegar gengi krónunnar hefur verið sterkt, eins og raunin var áratuginn fyrir efnahagshrunið 2008 lutu útflutningsgreinarnar hinni almennu launastefnu sem mótuð var í kjarasamningum á hverjum tíma og engum datt annað í hug. Þetta segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, m.a. í leiðara nýs fréttabréfs samtakanna.

Hægt væri að skapa 1.000 störf og auka gjaldeyristekjur um 10-15 milljarða með sérstöku markaðsátaki til að fjölga ferðamönnum til Íslands yfir vetrartímann. Með því að ráðast í  sambærilegt markaðsátak og Inspired by Iceland væri hægt að fjölga ferðamönnum um 50.000 strax næsta vetur. Þetta kom m.a. fram í máli Birkis Hólm Guðnasonar, framkvæmdastjóra Icelandair, á fundi SA um atvinnuleiðina - sýn SA á leiðina út úr kreppunni. Birkir segir að að fjölgun vetrarferðamanna sé ódýrasta og fljótvirkasta leiðin til atvinnusköpunar en markaðssetning Íslands sem ferðamannalands yfir vetrartímann er einn af lykilþáttunum í atvinnuleið SA.

Komi til verkfalls starfsmanna í fiskimjölsverksmiðjum verða landsmenn að kljást við alvarlegar afleiðingar loðnubrests af mannavöldum. Þjóðfélagið mun verða af miklum verðmætum, fyrirtæki verða fyrir umtalsverðu tjóni og starfsmenn þeirra tapa launagreiðslum. Þetta var meðal þess sem kom fram á opnum fundi SA um atvinnumálin í Vestmannaeyjum á föstudaginn þar sem Vilmundur Jósefsson, formaður SA, og Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdasjóri SA kynntu atvinnuleiðina - sýn Samtaka atvinnulífsins á leiðina út úr kreppunni.

Samtök atvinnulífsins fagna því  að breiður meirihluti hefur myndast á Alþingi um samþykkt Icesave-samkomulagsins frá því í desember síðastliðnum. Samtök atvinnulífsins telja hagsmunum atvinnulífsins og alls samfélagsins best borgið með því að ljúka málinu á þeim forsendum sem nú liggja fyrir. Samtökin hvetja Alþingi til þess að ljúka málinu sem fyrst því að fjölmörg önnur mikilvæg og brýn viðfangsefni bíða úrlausnar.

Það er mikill misskilningur að kröfur atvinnurekenda í yfirstandandi kjaraviðræðum snúist einungis um fiskveiðistjórnunarkerfið. Þetta segir Helgi Magnússon, formaður Samtaka iðnaðarins og stjórnarmaður í Samtökum atvinnulífsins í grein í Morgunblaðinu í dag. Hann segir að reynt sé að gera önnur samtök en sjávarútvegs tortryggileg með því að í viðræðunum sé verið að ganga erinda LÍÚ, eins aðildarfélaga SA.

 

Helgi segir þetta ekki rétt því verið sé að ganga erinda alls alls atvinnulífsins í þeirri vegferð að koma hér á öflugum hagvexti að nýju með því að fara atvinnuleið í stað atvinnuleysisleiðar. Með því að fara atvinnuleiðina megi eyða atvinnuleysinu, auka kaupmátt fólks og bæta hag fyrirtækja. „Þannig göngum við erinda allrar þjóðarinnar."

Á síðasta ári var samdráttur á vinnumarkaði samkvæmt nýrri skýrslu Hagstofunnar. Það voru fleiri atvinnulausir en árið áður og vinnutíminn styttri. Um áramótin voru svo um 14.000 atvinnulausir samkvæmt Vinnumálastofnun. Fjárfestingar í hagkerfinu eru um þessar mundir minni en nokkru sinni síðustu 70 árin.

 

Samtök atvinnulífsins leggja á það megináherslu nú þegar unnið er að gerð nýrra kjarasamninga að stjórnvöld grípi til allra nauðsynlegra ráðstafana til að skapa skilyrði fyrir nýjar fjárfestingar og þá sérstaklega í útflutningsgreinum. Þar er átt við greinar sem nýta orku til framleiðslu sinnar, sjávarútveg, sprotafyrirtæki, ferðaþjónustu og fyrirtæki af öllum stærðum og gerðum.

Nýjar arðbærar vegabætur munu bæta innviði landsins og skapa hundruð starfa. Þá auka framkvæmdirnar öryggi í umferðinni og spara þar með þjóðfélaginu stórfé á ári hverju.  Umfangsmiklar vegaframkvæmdir eru eitt þeirra stóru og mikilvægu mála sem eru uppi á borðum samningsaðila í yfirstandandi kjaraviðræðum og kalla á aðkomu ríkisstjórnarinnar. Samtök atvinnulífsins leggja á það höfuðáherslu að stórum fjárfestingarverkefnum í atvinnulífinu verði komið á skrið  og í nýlegri aðgerðaáætlun ASÍ er lagt til að stórum framkvæmdum í samgöngumálum verði hrint í framkvæmd með stofnun félags í eigu ríkissjóðs sem taki lán hjá langtímafjárfestum til langs tíma.

Um áramótin voru 13.972 án atvinnu og fjöldi þeirra sem hefur verið án atvinnu í 6 mánuði eða lengur fer vaxandi. Nýjar tölur Vinnumálastofnunar um þróun atvinnuleysis eru ekki uppörvandi og ef ný hagvaxtarspá AGS gengur eftir verður hér áfram mikið atvinnuleysi og áframhaldandi stöðunun. AGS hefur nú lækkað hagvaxtarspá sína fyrir Ísland úr 3% í 2% fyrir 2011 og segir eitt helsta verkefni þjóðarinnar að ná niður atvinnuleysinu þar sem fólk án atvinnu muni búa áfram við kreppu. Samtök atvinnulífsins taka undir þessi orð AGS en lágmarkshagvöxtur á árunum 2011-2015 þarf að vera 3,5% að meðaltali til þess að núverandi þróun snúist við.

Samtök atvinnulífsins telja þá leið vænlegasta frá núverandi stöðnun að fjárfestingar og útflutningur aukist og þannig skapist atvinna í bráð og lengd. Slík leið er líklegri til árangurs en tímabundinn vöxtur byggður á aukinni einkaneyslu eða hallarekstri ríkissjóðs.

 

Óhugsandi er að hefja sókn þjóðarinnar til framfara og aukins útflutnings og fjárfestinga án þess að sjávarútvegurinn, ein helsta útflutningsgreinin og um leið ein helsta stoð samfélagsins, eigi þar öflugan hlut að máli.

Skynsamlegir kjarasamningar eru ein af lykilforsendum fyrir hækkun á gengi íslensku krónunnar á næstu árum og þar með lágri verðbólgu og auknum kaupmætti. Kaupmáttur á næstu árum vex ekki aðeins með lágri verðbólgu heldur ekki síður vegna þess að ný störf skapast, meiri atvinna verður í boði og atvinnuleysi dregst saman. Nauðsynlegt er að ríkisstjórn og Alþingi komi að nokkrum mikilvægum málum til þess að ná fjárfestingum á skrið og styðji við stefnumörkun um framleiðsludrifinn hagvöxt sem leiðina út úr kreppunni.

 

Í leiðara nýs fréttabréfs SA fjallar Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA um kjarasamningana framundan og þá leið sem fara verði. Hann segir tvær leiðir hugsanlegar til að koma Íslandi út úr kreppunni.  „Annars vegar er að reikna með takmörkuðum hagvexti sem byggir á einkaneyslu og samneyslu. Hins vegar er að reiða sig á öflugan hagvöxt sem er drifinn áfram af framleiðsluhlið efnahagslífsins, þ.e.a.s. með fjárfestingum og auknum útflutningi."

Viðræður aðila vinnumarkaðarins um nýja kjarasamninga eru nú komnar á skrið eftir að hafa legið niðri yfir jól og áramót. Í gær áttu fulltrúar Samtaka atvinnulífsins fund með samninganefnd Alþýðusambands Íslands og í hádeginu í dag funduðu SA með leiðtogum ríkisstjórnarflokkanna, Jóhönnu Sigurðardóttur og Steingrími J. Sigfússyni. Á fundum Samtaka atvinnulífsins með ASÍ og ríkisstjórninni lögðu SA fram samantekt vegna kjaraviðræðnanna þar sem sett eru fram meginmarkmið SA og yfirlit um þau mál sem samtökin vilja að ríkisstjórn og Alþingi taki til umfjöllunar og afgreiðslu samhliða gerð nýrra kjarasamninga.