Efnahags- og skattamál

Eins og vænta mátti staðfestir ársfjórðungsleg könnun meðal stærstu fyrirtækja landsins á stöðu og framtíðarhorfum að aðstæður í efnahagslífinu eru afleitar og verri en áður hefur komið fram í sambærilegum könnunum. Könnunin fór fram 24. nóvember til 2. desember 2008. Stjórnendur 99% fyrirtækja sem svöruðu könnuninni töldu að aðstæður í efnahagslífinu væru þá mjög (73%) eða frekar (26%) slæmar og einungis um 1% álitu aðstæður hvorki góðar né slæmar. Ekkert fyrirtæki taldi aðstæður vera góðar. Í öllum atvinnugreinum kemur hins vegar fram jákvæðara mat þegar litið er sex mánuði fram í tímann, en um fjórðungur fyrirtækjanna telur að aðstæður verði þá nokkuð betri, jafnvel þótt röskur meirihluti (54%) telji að þær verði verri. Um 96% fyrirtækjanna telja framboð á starfsfólki nú vera nægjanlegt.

Ef alþjóðlegu efnahagslægðinni lýkur upp úr miðju næsta ári munu Íslendingar njóta góðs af því og komast í kraftmikinn vöxt á ný. Þetta segir Þór Sigfússon, formaður SA, í áramótagrein í Markaðnum. „Til þess þurfum við að viðhalda lausnadrifnu hugarfari en gera um leið kröfu til þess að ríkisstjórnin bregðist skjótar við aðsteðjandi vanda og setji skýra stefnu. Lausn á vandanum er augljós: strax þarf að afnema gjaldeyrishöft, lækka stýrivexti, beita meiri ráðdeild í ríkisrekstri og endurreisa bankakerfið í samstarfi við lánadrottna. Loks þarf ríkisstjórnin að setja skýrar línur um stefnuna í peningamálum þjóðarinnar og undirbúa það teymi í ríkisstjórn og í stjórnkerfinu sem skapar trúverðugleika," segir Þór.

Þór Sigfússon, formaður SA, hvetur til samstöðu gegn atvinnuleysi á nýju ári í grein í Morgunblaðinu í dag. Hann segir íslensk fyrirtæki hafa náð nú þegar samstöðu með starfsfólki um aðrar leiðir en uppsagnir til að mæta samdrætti og þannig hafi tekist að koma í veg fyrir umtalsvert meira atvinnuleysi en raunin er eftir eitt mesta hrun fjármálakerfis sem um getur í Evrópu. Þór hvetur stjórnvöld til að bregðast skjótt við og lækka stýrivexti. Færra fólki verði sagt upp hjá fyrirtækjum ef stýrivextir verði lækkaðir með skjótum hætti.

Alþingi hefur samþykkt ný lög sem heimila fyrirtækjum að gera upp ársreikninga sína í erlendri mynt fyrir árið 2008. Félög geta sótt um heimild ársreikningaskrár til 30. desember  til færslu bókhalds og samningar ársreiknings í erlendum gjaldmiðli annars vegar vegna reikningsárs sem hefst 1. janúar 2008 eða síðar á því ári og hins vegar vegna reikningsársins sem hefst 1. janúar 2009. Fyrirtæki sem uppfylla skilyrði aljóðlega reikningsskilastaðalsins um annan starfrækslugjaldmiðil en íslenska krónu geta sótt um.

Lækkun stýrivaxta á Íslandi er forgangsmál og þá verður að lækka verulega nú þegar til að eigið fé fyrirtækja í landinu brenni ekki endanlega upp. Þetta segir Þór Sigfússon, formaður SA, en rætt var við hann í Reykjavík síðdegis. Þór segir óskiljanlegt að stýrivextir á Íslandi séu nú 18% og að einhver komist að þeirri niðurstöðu að það skili einhverju við núverandi aðstæður. Á sama tíma hafi Norðmenn lækkað stýrivexti í 3% og stýrivextir í Bandaríkjunum og Bretlandi séu mun lægri. „Það er eins og einhver vilji okkur illt," sagði Þór. Stýrivaxtapólitíkin sem iðkuð hafi verið á Íslandi sé eitt stærsta vandamál atvinnulífsins.

Á fundi stjórnar Samtaka atvinnulífsins í dag var ítrekuð hvatning til stjórnvalda um að lækka vexti, m.a. í ljósi þess að vextir lækka hvarvetna í löndum heims og vaxtamunur gagnvart útlöndum eykst. Vandséð er hvaða markmiðum hinum háu vöxtum er ætlað að ná við ríkjandi aðstæður takmarkana á fjármagnsviðskiptum við útlönd. Stjórnin hvetur ríkisstjórnina og Seðlabankann til þess að afnema nýsettar reglur um gjaldeyrishömlur. Þá hvetur stjórn SA Alþingi til þess að gæta ráðdeildar í ákvörðunum sínum um fjárlög næsta árs og draga eins mikið úr fyrirsjáanlegum fjárlagahalla og frekast er unnt við núverandi aðstæður.

Niðurstöður skoðanakönnunar meðal aðildarfyrirtækja Samtaka atvinnulífsins um afstöðu þeirra til þess hvort samtökin eigi að beita sér fyrir aðild að ESB og upptöku evru liggja nú fyrir. Niðurstöðurnar voru kynntar á fundi stjórnar SA í dag. Meirihluti er í fimm aðildarsamtökum SA fyrir því að SA beiti sér fyrir aðild að ESB og upptöku evru en meirihluti í þremur er því andvígur. Skoðanir eru mjög skiptar í þessu máli innan samtakanna og á grundvelli niðurstaðna könnunarinnar er staðfest að SA muni ekki beita sér fyrir aðild Íslands að ESB og upptöku evru á Íslandi. SA verða áfram virkur þátttakandi í Evrópuumræðunni og munu gæta hagsmuna allra félagsmanna á grundvelli þess að skoðanir eru skiptar um hvort sækja eigi um aðild að ESB eða ekki.

Næsta ár verður mikið baráttuár í öllum skilningi fyrir íslenskt atvinnulíf. Þetta segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, í leiðara fréttabréfs samtakanna. Takast verði á við mikla og margvíslega erfiðleika en réttar ákvarðanir í lykilmálum ráði því hvernig gangi. Ef vel takist til verði kreppan ekki eins djúp og óttast hefur verið. Vilhjálmur segir að aðilar vinnumarkaðarins séu sammála um að reyna að ná almennri samstöðu á vinnumarkaði um þróun kjaramála næstu tvö árin og á það verði látið reyna í byrjun nýs árs.

Samtök atvinnulífsins, Samtök fiskvinnslustöðva og Landssamband íslenskra útvegsmanna fagna því að fram sé komið stjórnarfrumvarp á Alþingi um að fyrirtækjum verði heimilað að gera upp ársreikninga í erlendri mynt á þessu ári enda hafa samtökin hvatt til þess að umrædd heimild verði veitt. Samkvæmt frumvarpinu geta félög sótt um heimild ársreikningaskrár fyrir 15. desember 2008 til færslu bókhalds og samningar ársreiknings í erlendum gjaldmiðli annars vegar vegna reikningsárs sem hefst 1. janúar 2008 eða síðar á því ári og hins vegar vegna reikningsársins sem hefst 1. janúar 2009. Samtökin leggja þó áherslu á að skilyrðum sem uppfylla þarf verði rýmkuð og að tímafrestur verði lengdur til 31. desember.

Loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í Poznan í Póllandi lýkur á morgun. Íslenska sendinefndin leggur á það áherslu að ekki verði gengið á rétt smáríkja og að árangur Íslands í loftslagsmálum og sérstaða njóti áfram viðurkenningar. Pétur Reimarsson, forstöðumaður hjá SA, situr ráðstefnuna. Hann segir að samstaða sé um að draga úr útstreymi gróðurhúsalofttegunda en mikill vandi sé fyrir höndum. Öll ríki verði að grípa til aðgerða ef raunverulegur árangur eigi að nást. Auka verði nýtingu endurnýjanlegra orkugjafa, bæta orkunýtingu, auka notkun kjarnorku og binda verði koltvísýring í jarðlög. Aðeins með gríðarlegu átaki á öllum þessum sviðum megi vænta árangurs.

NBI, Nýi Glitnir og Nýja Kaupþing hafa komið sér saman um aðgerðir til að vinna að úrlausn útlánavandamála fyrirtækja. Er það gert í samræmi við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 2. desember þar sem því var m.a. beint til hinna nýju banka að ráðast í aðgerðir til að bæta rekstrarumhverfi fyrirtækja. Samkeppniseftirlitið hefur heimilað bönkunum að vinna saman að þessu mikilvæga máli enda hafa stjórnvöld kallað eftir samræmdum vinnureglum.

Forsetar og formenn aðildarsamtaka BUSINESSEUROPE (Evrópusamtaka atvinnulífsins) hittust á fundi í París föstudaginn 5. desember og ræddu m.a. um efnahagsástandið við Sarkozy, forseta Frakklands og Barroso, forseta framkvæmdastjórnar ESB. Þór Sigfússon, formaður SA, ávarpaði fundinn og tók undir þá skoðun fundarmanna að mikilvægt væri að varast verndarstefnu í lengstu lög þar sem frjáls markaður sé undirstaða hagsældar. Forseti BUSINESSEUROPE hefur sent Sarkozy og Barroso bréf þar sem samtökin hvetja til þess að leiðtogaráð ESB taki réttar ákvarðanir á fundi sínum í lok vikunnar svo flýta megi endurreisn atvinnulífsins við þær erfiðu aðstæður sem nú ríki.

Fjármálaráðuneytið hefur í dag beint þeim tilmælum til skattstjóra að fellt verði tímabundið niður álag vegna skila á virðisaukaskatti sem er á gjalddaga 5. desember 2008 og gildi sú niðurfelling í eina viku eða til 12. desember 2008. Þetta kemur fram í tilkynningu frá ráðuneytinu.

Mikilvægt er að stjórnvöld taki réttar ákvarðanir varðandi framtíð íslensks atvinnulífs. Þetta sagði Þór Sigfússon, formaður SA, á ráðstefnu Útflutningsráðs sem fram fór á fullveldisdaginn. Þór sagði grundvallaratriði að standa vörð um fyrirtækin í landinu til að þau geti haldið áfram rekstri. Stefna skuli að því að hér á landi verði rekstrarumhverfi þar sem hægt sé að gera áætlanir til minnst tveggja ára sem ómögulegt sé í dag, verðbólga verði ekki hærri en 3% og stýrivextir ekki hærri en 4%.

Þór Sigfússon, formaður SA, telur að afnema eigi höft á gjaldeyrismarkaði þar sem núverandi fyrirkomulag færi okkur 30-40 ár aftur í tímann. Stjórnvöld lögðu til í gær að samráð yrði haft við aðila vinnumarkaðarins um endurskoðun nýrra reglna um gjaldeyrisviðskipti. Þór segir í morgunfréttum RÚV það mikilvægt en mistök hafi verið gerð sem verði að leiðrétta.

Þór Sigfússon, formaður Samtaka atvinnulífsins, segir í samtali við fréttastofu RÚV að sér lítist vel á aðgerðarpakka ríkisstjórnarinnar til handa fyrirtækjum og segir að hann sé skynsamlegur. Það skipti þó miklu að útfærsla þeirra hugmynda sem settar hafi verið fram taki ekki of langan tíma. Í stórum dráttum sé verið að stíga þarna skynsamleg skref.

Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, segir stefnumörkun stjórnvalda um aðgerðir til að bæta rekstrarumhverfi fyrirtækja mjög mikilvæga og skref í rétta átt. Samkvæmt henni verði réttar ákvarðanir teknar varðandi starfsumhverfi íslenskra fyrirtækja en vinna þurfi frekar að þeim. Vilhjálmur segir mjög ánægjulegt að ríkisstjórnin lýsi yfir vilja til að hverfa frá gjaldeyrishöftum og að semja eigi við erlenda lánadrottna til að koma  bankaviðskiptum í eðlilegt horf. Aðrar aðgerðir sem kynntar voru í morgun séu einnig mikilvægar sem vinna þurfi að.

Vinnuhópur á vegum ríkisstjórnarinnar hefur að undanförnu unnið að því að móta áætlun um brýnar aðgerðir til að bregðast við þeim þrengingum sem þjóðin gengur í gegnum. Í dag voru lagðar fram tilllögur sem hafa það að markmiði að mæta vanda fyrirtækja. Þetta kemur fram í yfirlýsingu frá forsætisráðuneytinu en tillögurnar má nálgast hér á vef SA.

Nokkrir stórir lífeyrissjóðir vinna nú að stofnun sérstaks fjárfestingasjóðs í samstarfi við aðila vinnumarkaðarins. Sjóðurinn, sem hefur verið nefndur Endurreisnarsjóður atvinnulífsins, verður stofnaður þannig að lífeyrissjóðirnir leggja honum til fjármagn sem fjárfestar. Endanleg upphæð liggur ekki fyrir en stofnféð gæti numið tugum milljarða króna. Þetta kemur fram í Morgunblaðinu í dag.

Möguleikar íslenskra fyrirtækja til að bjóða þjónustu sína í Evrópu munu aukast eftir að þjónustutilskipun ESB hefur verið innleidd í íslensk lög á næsta ári. Jafnframt mun erlendum fyrirtækjum reynast auðveldara að sækja inn á íslenskan markað. Stefnt er að því að minnka reglubyrði og einfalda samskipti stjórnvalda og fyrirtækja til að auðvelda samkeppni fyrirtækja milli landa þannig að neytendur njóti aukinna gæða og hagstæðara verðs á þjónustu. Umbætur á lögum og reglum koma jafnframt þjónustuveitendum á innlendum markaði til góða. Þetta kom fram á morgunfundi SA um þjónustutilskipun ESB sem fram fór á föstudag.