Efnahags- og skattamál

Alþingi hefur samþykkt ný lög sem heimila fyrirtækjum að gera upp ársreikninga sína í erlendri mynt fyrir árið 2008. Félög geta sótt um heimild ársreikningaskrár til 30. desember  til færslu bókhalds og samningar ársreiknings í erlendum gjaldmiðli annars vegar vegna reikningsárs sem hefst 1. janúar 2008 eða síðar á því ári og hins vegar vegna reikningsársins sem hefst 1. janúar 2009. Fyrirtæki sem uppfylla skilyrði aljóðlega reikningsskilastaðalsins um annan starfrækslugjaldmiðil en íslenska krónu geta sótt um.

Forsetar og formenn aðildarsamtaka BUSINESSEUROPE (Evrópusamtaka atvinnulífsins) hittust á fundi í París föstudaginn 5. desember og ræddu m.a. um efnahagsástandið við Sarkozy, forseta Frakklands og Barroso, forseta framkvæmdastjórnar ESB. Þór Sigfússon, formaður SA, ávarpaði fundinn og tók undir þá skoðun fundarmanna að mikilvægt væri að varast verndarstefnu í lengstu lög þar sem frjáls markaður sé undirstaða hagsældar. Forseti BUSINESSEUROPE hefur sent Sarkozy og Barroso bréf þar sem samtökin hvetja til þess að leiðtogaráð ESB taki réttar ákvarðanir á fundi sínum í lok vikunnar svo flýta megi endurreisn atvinnulífsins við þær erfiðu aðstæður sem nú ríki.

Vinnuhópur á vegum ríkisstjórnarinnar hefur að undanförnu unnið að því að móta áætlun um brýnar aðgerðir til að bregðast við þeim þrengingum sem þjóðin gengur í gegnum. Í dag voru lagðar fram tilllögur sem hafa það að markmiði að mæta vanda fyrirtækja. Þetta kemur fram í yfirlýsingu frá forsætisráðuneytinu en tillögurnar má nálgast hér á vef SA.

Í tengslum við aðgerðir ríkisstjórnarinnar í þágu fyrirtækja sem nú er unnið að hafa Samtök atvinnulífsins tekið saman áhersluatriði um brýn úrlausnarefni. Þau má nálgast hér á vef SA en þau snúa m.a. að gjaldeyrisviðskiptum, samskiptum við erlenda lánadrottna, lækkun vaxta, uppstokkun atvinnulífsins, nýsköpun og skapandi hugsun, kjarasamningum og skilyrðum fyrir fjárfestingar. Einnig um ársreikninga í erlendri mynt, fjárfestingasjóði, fasteignagjöld, refsiákvæði, opinberar framkvæmdir og ráðdeild í ríkisrekstri.

Fjármálakrísan stingur nú víða niður fæti en þjóðir heims finna fyrir afleiðingum hennar í auknum mæli. Mun hagvöxtur í heiminum dragast umtalsvert saman sökum hennar. Aðkoma ríkisvaldsins að atvinnulífi hefur vaxið víða um heim og eru fjölmargir þættir í starfsumhverfi fyrirtækja til endurskoðunar. Evrópusamtök atvinnulífsins (BUSINESSEUROPE) hvöttu til þess í dag - í ljósi núverandi aðstæðna - að brugðist verði við yfirstandandi vanda á yfirvegaðan hátt með alþjóðlegri samvinnu svo endurvekja megi traust í viðskiptum, auka hagvöxt og fjölga störfum.

Stýrivaxtahækkun Seðlabankans hefur orðið til þess að fyrirtæki hafa neyðst til þess að segja upp fleirum en ella hefði þurft segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, í samtali við fréttastofu RÚV. Erfiðara sé að fjármagna fyrirtækin en áður. Atvinnurekendur séu ekki að nýta sér dökkar horfur í efnahagslífi. Uppsagnir séu það síðasta sem fyrirtæki grípi til. Áður reyni margir að færa fólk frekar í hlutastörf eða lækka laun. Afar brýnt sé að ríki og sveitarfélög hætti ekki framkvæmdum og viðhaldsverkefnum svo niðursveiflan verði ekki meiri en nauðsynlegt sé.

Við höfum sett umtalsverða orku í menntun þjóðarinnar og á óvissutímum sem þessum þurfum við að nýta þessa menntun sem best  - finna leiðir til að skapa úr henni verðmæti og velsæld fyrir fólkið í landinu. Við þurfum að nýta alla okkar krafta til að komast yfir áfallið, halda áfram og hefja uppbygginguna strax. Þetta sagði Þór Sigfússon, formaður SA, m.a. í erindi sem hann flutti á 50 ára afmælisráðstefnu BHM sem fór nýverið fram.

Samtök atvinnulífsins hafa tekið saman upplýsingar á ensku um stöðu mála í íslensku efnahagslífi. SA hvetja félagsmenn í erlendum samskiptum til að senda upplýsingarnar áfram á sína tengiliði. Þar er m.a. greint frá samkomulagi Íslands við IMF, þýðingu þess og stuðningi forsætisráðherra Norðurlanda við samkomulagið. Ennfremur eru hnökrar í gjaldeyrisviðskiptum skýrðir og greint frá því að aðkomu IMF sé ætlað að koma gjaldeyrisviðskiptum í eðlilegan farveg og stuðla að jafnvægi í gengi krónunnar.

Rekstrarskilyrði fyrirtækja eru erfið nú um stundir en Þór Sigfússon, formaður SA, telur aðstoð frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum (IMF) geta skipt sköpum. „Fjármálakerfi á Íslandi er ekki komið í lag og þess vegna eru mörg fyrirtæki í miklum skammtímavanda þessa dagana. Í raun er enn óljóst hversu djúpstæður vandinn er. Mörg fyrirtæki hafa nánast verið óstarfhæf vegna vandamála með gjaldeyrisviðskipti að undanförnu. Ég held að þegar Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er byrjaður að aðstoða okkur þá muni þjóðfélagið allt fá viðspyrnu sem mun skipta sköpum við að ná upp enn kröftugra atvinnulífi í landinu."

Áföll á fjármálamörkuðum hafa leitt til mikils skorts á gjaldeyri á Íslandi og truflanir hafa orðið á greiðslumiðlun með erlendra gjaldmiðla. Það er mjög mikilvægt hagsmunamál atvinnulífsins að aðgangur íslenskra fyrirtækja að gjaldeyri verði tryggður og að greiðslumiðlun verði komið sem fyrst í eðlilegt horf. Nýi Landsbankinn og Icebank sinna þessari þjónustu. Vonir standa til að Nýi Glitnir og Kaupþing geti hafið greiðslumiðlun með erlenda gjaldmiðla sem allra fyrst.

Ef Íslendingar leita til Alþjóða gjaldeyrissjóðsins (IMF) um aðstoð við að komast út úr þeim erfiðleikum sem nú blasa við þjóðinni er það til þess fallið að styðja við enduruppbyggingu fjármálakerfis á Íslandi. Aðkoma IMF mun því stuðla að því að sparifé landsmanna verði tryggt en Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA og fyrrum stjórnarmaður í IMF, hefur lýst því yfir að rétt sé að Íslendingar leiti eftir aðstoð IMF til að bregðast við yfirstandandi þrengingum.

Samtök atvinnulífsins hafa stofnað vinnuhóp til að fylgjast með afleiðingum fjármálakreppunnar fyrir atvinnulífið í landinu. Vinnuhópurinn er skipaður fulltrúum aðila vinnumarkaðarins og Viðskiptaráðs Íslands. Safnað verður saman upplýsingum um áhrif á fyrirtæki, vandamál sem upp koma og hvernig unnt er að bregðast við þeim. Samtökin munu koma upplýsingum á framfæri við fulltrúa ríkisstjórnarinnar og gæta þannig hagsmuna fyrirtækjanna.

Mjög mikilvægt er að fyrirtæki láti Samtök atvinnulífsins og aðildarsamtök þeirra fylgjast með því hvernig gengur að standast það álag sem ástandið hefur fyrir nánast allt atvinnulíf í landinu.

Stjórn Samtaka iðnaðarins (SI) kallar eftir að ríkisstjórn og Seðlabanki marki sér stefnu til langs tíma í efnahagsmálum, tali skýrt og grípi þegar í stað til ráðstafana til þess að greiða úr alvarlegum lausafjárskorti, koma jafnvægi á gengi krónunnar og dragi þannig úr neikvæðum áhrifum niðursveiflu efnahagslífsins.

Á fundi framkvæmdastjórnar SA með framkvæmdastjóra orkumála í ESB, Andris Piebalgs, setti hann fram nokkrar hugmyndir um aukið samstarf Íslands og ESB í orkumálum. Aðilar gætu átt samstarf í verkefnum í Afríku, unnið saman að notkun vetnis sem orkubera, lagt saman krafta í rannsóknum og þróunarstarfsemi og stuðlað sameiginlega að aukinni notkun jarðhita. Í ESB væru nokkur ríki sem byggju yfir ónýttum jarðhita og Ísland væri í fararbroddi í heiminum í nýtingu hans.

Afstýra verður því að atvinnulífið og almenningur festist í fjötrum tveggja stafa verðbólgu og óstöðugleika. Það má ekki gerast að núverandi erfiðleikar leiði til gamaldags víxlhækkana launa og verðlags sem á sínum tíma gengu nærri bæði starfsfólki og fyrirtækjum. Framfarir verða að byggja á stöðugleika, þannig eru mestar líkur á því að árangur náist. Þetta segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA í leiðara fréttabréfs SA og segir að það verði eitt af helstu og mikilvægustu viðfangsefnum SA á næstu mánuðum að ræða við ASÍ, ríkisstjórnina og aðra aðila til að stuðla að stöðugleika á ný og tryggja hagvöxt í framtíðinni.

Steinunn Jónsdóttir, athafnakona, var meðal frummælenda á Hugmyndaþingi SA sem fram fór nýverið á Hofsósi. Þar fjallaði hún um mikilvægi hins smáa og fjölbreytta við atvinnuuppbyggingu. Steinunn sagði tækifærin oft liggja í næsta nágrenni okkar og nefndi í því sambandi Listasetrið Bæ á Höfðaströnd sem er aðsetur listamanna og arkitekta yfir sumartímann. Listasetrið er eini staðurinn á landinu þar sem listamenn með ólíkan bakgrunn dvelja samtímis og skiptast á reynslu og þekkingu en markmiðið er að staðurinn nái alþjóðlegri viðurkenningu innan fárra ára sem einstakur staður fyrir listafólk og arkitekta sem geti m.a. sótt sér innblástur í séríslenskar aðstæður.

Samtök atvinnulífsins styðja heilshugar þá uppbyggingu sem fyrirhuguð er við álver á Bakka á Húsavík og telja mikilvægt að stjórnvöld sýni virkan stuðning við verkefnið og ekkert sé gert til að leggja stein í götu þess, tefja framkvæmdir eða gera hlutina erfiðari en nauðsynlegt er.

Staða atvinnulífs á landsbyggðinni var til umræðu á Hugmyndaþingi SA sem fram fór á Hofsósi  þann 5. september. Þingið var mjög vel heppnað en um 70 manns mættu til leiks í Vesturfarasetrinu og hlýddu á valinkunna aðila úr íslensku athafnalífi deila reynslu sinni af atvinnuuppbyggingu auk þess að ræða nýjar leiðir í þeim efnum. Rætt var við Vilhjálm Egilsson, framkvæmdastjóra SA af þessu tilefni í kvöldfréttum Sjónvarps og á Morgunvaktinni á Rás 1.

Á Norðurlöndunum eru 10-15% fólks á vinnualdri utan vinnumarkaðar tímabundið eða til frambúðar vegna heilsufarsvanda. Í öllum ríkjunum er nú reynt að bregðast við með því að stórauka endurhæfingu en útlit er fyrir að fólki muni fækka á norrænum vinnumarkaði á næstu árum og áratugum. Aldurssamsetning þjóðanna er að breytast - fjölmennir árgangar eru að fara á eftirlaun og árgangar fólks sem koma út á vinnumarkaðinn eru fámennari auk þess sem ungt fólk byrjar seinna að vinna en áður. Þetta er meðal þess sem kemur fram í nýrri sameiginlegri skýrslu samtaka atvinnulífsins á Norðurlöndum um stöðu og horfur á norrænum vinnumarkaði. Ísland stendur vel að vígi í norrænum samanburði en skýrslan var kynnt á árlegum fundi formanna og framkvæmdastjóra samtakanna sem fram fór í Reykjavík.

Seðlabanki Íslands tilkynnti nú í morgun um óbreytta stýrivexti, 15,5%. Fáir höfðu reiknað með því að bankinn lækkaði vexti þrátt fyrir ærið tilefni þannig að framundan er sú braut fyrir atvinnulífið sem mörkuð hefur verið með takmörkuðum aðgangi að erlendu lánsfé og einstaklega óhagstæðum kjörum á innlendu sem erlendu lánsfé. Þetta segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, í leiðara fréttabréfsins Af vettvangi. Hann segir að óbreyttu stefni í verulega erfiðleika og atvinnuleysi á haustmánuðum. Staðan í atvinnumálum sé einstaklega dökk og tilrauninni með nýrri peningastefnu frá 2001 sé nú lokið. Á næstu mánuðum muni Samtök atvinnulífsins og verkalýðshreyfingin auka enn á samskipti sín vegna þróunar atvinnumála. Mikilvægasta verkefnið sé að skapa atvinnulífinu viðunandi starfsgrundvöll og efla það með fjárfestingum og hagvexti á næstu árum m.a. með stórum verkefnum á sviði virkjana og orkunýtingar.

Um 76% stjórnenda í 400 stærstu fyrirtækjum landsins telja að aðstæður í efnahagslífinu séu frekar eða mjög slæmar, um 22% telja þær hvorki góðar né slæmar og einungis 2% telja þær góðar. Þetta kemur fram í ársfjórðungslegri könnun Capacent Gallup um stöðu og horfur í atvinnulífinu sem gerð er fyrir SA, Seðlabankann og fjármálaráðuneytið. Þegar litið er hálft ár fram í tímann eru efnahagshorfur á hinn bóginn skárri. Telja stjórnendur hjá um 32% fyrirtækjanna að aðstæður verði þá betri, um 26% vænta óbreytts ástands en um 42% búast við verri aðstæðum. Vísitala efnahagslífsins miðað við núverandi aðstæður er lægri en áður hefur komið fram í sambærilegum könnunum, allt frá september 2002. Meirihluti fyrirtækjanna býst við óbreyttum starfsmannafjölda en um fjórðungur hyggst fækka starfsfólki.

Hannes G. Sigurðsson, aðstoðarframkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, segir í samtali við fréttastofu Útvarps nauðsynlegt síðar meir að breyta skipulagi Íbúðalánasjóðs og afnema ríkisábyrgðina á skuldbindingum sjóðsins. Það eigi að vera tímabundin ráðstöfun að Íbúðalánasjóður hafi milligöngu um að útvega bönkum lausafé. Aðgerðir ríkisstjórnarinnar á fasteignamarkaði muni milda áhrifin af þeim samdrætti sem framundan sé en fleira þurfi að gera. Það stefni í alvarlegan efnahagssamdrátt á komandi misserum og vaxtastigið sé alltof hátt. Ekki séu aðstæður fyrir svo gríðarlega aðhaldssama peningastefnu þegar stöðnunar og samdráttar gæti í samfélaginu. Lækka þurfi stýrivexti og huga að atvinnuuppbyggingu með því að fara að krafti í orkuframkvæmdir.

Íslenska hagkerfið hefur stækkað um rúmlega fjórðung á síðustu fjórum árum og um þriðjung frá árinu 2000, sem er tvöfalt meiri vöxtur en í öðrum þróuðum ríkjum og verulega umfram það sem samrýmist jafnvægi í þjóðarbúskapnum. Vöxturinn hefur reynt verulega á þanþol hagkerfisins sem einkennst hefur af útþenslu fjármálageirans, vexti stóriðju- og orkufyrirtækja, uppbyggingu íslenskra fyrirtækja erlendis, mikilli einkaneyslu og fjárfestingum í íbúðarhúsnæði, hækkun eignaverðs og verðbólgu, gengissveiflum krónunnar, miklum launahækkunum, skorti á starfsfólki og aðstreymi erlends starfsfólks. Samfara þessu ójafnvægi náði mældur viðskiptahalli áður óþekktum stærðum og erlendar skuldir þjóðarbúsins hafa aukist verulega. Þetta kemur m.a. fram nýrri ársskýrslu SA sem kemur út 18. apríl næstkomandi.

Aðalfundur Samtaka ferðaþjónustunnar fór fram þann 3. apríl. Í ályktun fundarins um krónuna er áhyggjum lýst yfir miklum sveiflum á gengi hennar. „Þessar sveiflur eru greininni mjög erfiðar og hafa haft mikil áhrif á afkomu fyrirtækja. Gengisþróun, verðsveiflur og háir vextir skekkja samkeppnishæfi íslensks atvinnulífs svo mikið að ekki verður áfram við unað. Miklar sveiflur í gengi koma í veg fyrir virka áætlunargerð innan fyrirtækja," segir m.a. í ályktun aðalfundar SAF.

Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, segir í samtali við Morgunblaðið gott að taka þátt í að hækka lægstu laun jafnmikið og nú er gert, en merkilegt sé að samningar takist án almennra hækkana. „Stærsta hagsmunamál þeirra sem notið hafa launaskriðs undanfarið er að verðbólga fari niður. Engin launahækkun getur komið í staðinn fyrir það og því eru ekki launahækkanir til þeirra í þessum samningum."

Í dag funda Samtök atvinnulífsins með fjórum landssamböndum verkalýðsfélaganna, Starfsgreinasambandinu og Flóabandalaginu, Rafiðnaðarsambandinu, VR/LÍV og Samiðn. Á þessum fundum verður farið yfir stöðuna í viðræðum um nýja kjarasamninga í ljósi þess að á sameiginlegum fundi í gær gáfu Alþýðusambandið og landssamböndin það til kynna að nú væru samningamálin ekki lengur á sameiginlegu borði þar sem ríkisstjórnin hefði tekið svo dræmt í þær hugmyndir sem þau vildu leggja til grundvallar nýjum kjarasamningum. Á fundunum í dag verður farið yfir hina nýju stöðu. Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA segir í leiðara fréttabréfsins Af vettvangi, nauðsynlegt að halda áfram viðræðunum á grundvelli skynsemi, raunsæis og framsýni. Það sé öllum í hag að kjarasamningarnir varði leiðina að lægri verðbólgu og að launakostnaðarhækkunum sé forgangsraðað til þeirra sem eru með lægstu launin eða þeirra sem ekki hafa notið neins launaskriðs.

Mikil umræða hefur átt sér stað um tillögur ASÍ í skattamálum sem lagðar voru fram í tengslum við yfirstandandi kjaraviðræður og ríkisstjórnin hefur hafnað. SA telja að þessar tillögur ASÍ í skattamálum myndu hafa neikvæð áhrif á vinnumarkaðinn þar sem stórauknir jaðarskattar myndu draga úr hvata fólks til að vinna og skerða möguleika þess til að afla sér aukinna tekna.Tillaga ASÍ felur í sér tekjutengdan viðbótarpersónuafslátt  á mánaðarlaun á bilinu 150-300 þúsund krónur. Þessi leið hefur aukna jaðarskatta í för með sér fyrir fólk á þessu tekjubili og myndi það greiða 48,3% af síðustu 1.000 krónunum sem það aflaði sér á mánuði í stað 34,3% eins og nú. Tillaga ASÍ felur í sér hækkun á hæstu jaðaráhrifum í 67% sem þýðir að einstaklingar með mánaðartekjur á bilinu 150 til 300 þús. kr. á mánuði, með barnabætur vegna þriggja barna, vaxtabætur og námslánaskuldir, myndu einungis halda eftir þriðjungi þess tekjuauka sem þeir ynnu sér inn með aukinni vinnu eða hærri launum. Þetta má m.a. sjá í greinargerð sem SA hefur tekið saman um jaðaráhrif í skattkerfinu og tekjutengdan persónuafslátt.

Fjármálaráðherra, Árni M. Mathiesen, segir að skattar verði lækkaðir á yfirstandandi kjörtímabili. Þetta kom fram á Skattadegi Deloitte sem haldinn var í samstarfi við Samtök atvinnulífsins, Viðskiptaráð og Viðskiptablað Morgunblaðsins á Grand Hótel Reykjavík. Þó sagði Árni ekki tímabært að greina frá því hvenær það yrði gert eða með hvaða hætti í ljósi óvissu í efnahagsmálum og framvindu kjarasamninga. Uppselt var á Skattadaginn þar sem fjölbreytt erindi á sviði skattamála voru flutt. Fram kom m.a. að Ísland hefði enn fjölmörg tækifæri til að auka hér tekjur og velmegun með því að lækka skatta.

Samtök atvinnulífsins efna til umræðufundar um gjaldmiðilsmál fimmtudaginn 17. janúar næstkomandi á Hótel Loftleiðum. Fundurinn er opinn fulltrúum í stjórn SA og aðildarsamtaka SA auk starfsmanna samtakanna. Frummælendur eru  Daniel Gros, framkvæmdastjóri Center for European Policy Studies,  Arnór Sighvatsson, aðalhagfræðingur Seðlabanka Íslands, Ásgeir Jónsson, forstöðumaður greiningardeildar Kaupþings og Guðmundur Magnússon, prófessor emeritus og fyrrverandi rektor Háskóla Íslands.

Mikilvægt er að vita hvaða stefnu sveitarfélögin og ríkið taka í launamálum sinna starfsmanna, í kjölfar samninga á almennum vinnumarkaði, segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins í Morgunblaðinu í dag. Vilhjálmur segist jafnframt ekki telja tímabært að ríkisstjórnin komi með innlegg sitt til lausnar kjaraviðræðna fyrr en meiri skriður komist á viðræðurnar, þær séu í eðlilegum farvegi. Gert er ráð fyrir að fulltrúar SA og Starfsgreinasambands Íslands muni hittast á fimmtudaginn. Í samtali við Morgunblaðið segir Vilhjálmur mikilvægt að það fáist á hreint hvort menn séu tilbúnir að ræða saman á þeim grunni sem Samtök atvinnulífsins lögðu upp með, það er að nýta svigrúm til launahækkana til að hækka laun lágtekjufólks.

Samtök atvinnulífsins efndu nýlega til hádegisfundar, í samstarfi við ýmsa aðila, með prófessor Arthur B. Laffer – einum kunnasta hagfræðingi heims. Fundurinn fór fram í Bókasal Þjóðmenningarhússins 16. nóvember en upptaka af erindi Laffers er nú komin á vefinn. Í afar líflegu erindi fjallaði hann um áhrif skattalækkana og skattahækkana á einstaklinga, fyrirtæki og þjóðfélög. Vísaði hann til reynslu Bandaríkjamanna í þeim efnum allt frá byrjun 20. aldar til dagsins í dag. Laffer vakti heimsathygli þegar hann setti fram þá kenningu á 8. áratug 20. aldar, að skatttekjur ríkisins þyrftu ekki að minnka, heldur gætu jafnvel aukist, þegar skattar væru lækkaðir.

Skattadagur Deloitte, í samstarfi við Samtök atvinnulífsins, Viðskiptaráð Íslands og Viðskiptablað Morgunblaðsins, verður haldinn miðvikudaginn 9. janúar 2008 á Grand Hótel Reykjavík. Árni M. Mathiesen, fjármálaráðherra, setur fundinn en meðal frummælenda er Richard Teather skattasérfræðingur og kennari við háskólann í Bournemouth. Hann mun fjalla um skattasamkeppni á milli landa, en hún felur í sér að einstök lönd reyna að laða til sín fjármagn og starfsfólk með því að bjóða fram lága skatta. Teather segir skattasamkeppni vera öllum í hag, sérstaklega þeim löndum, sem nýti sér kosti alþjóðlegrar verkaskiptingar og frjálsra viðskipta.  Skattasamkeppni haldi jafnframt í skefjum viðleitni stjórnmálamanna til að hækka skatta. Með því auki hún hagsæld og auðveldi fjárfestingar.