Efnahags- og skattamál

Þróun atvinnulífsins og efnahagsmála hefur sett mestan svip á starf Samtaka atvinnulífsins á árinu,“ segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, í samtali við Morgunblaðið í dag inntur eftir því hvað hæst hafi borið á árinu. „Rekstur margra fyrirtækja hefur gengið vel. Þau hafa ráðið til sín fólk og kaupmáttur hefur farið vaxandi. Þá hefur atvinnuleysi verið sáralítið. Annað hefur hins vegar ekki gengið jafnvel. Verðbólgan hefur aukist og veldur því fyrst og fremst hækkun íbúðaverðs. Við höfum horft á Seðlabankann hækka vexti án þess að það hefði nokkur áhrif á verðbólguna. Ýmis útflutningsfyrirtæki hafa síðan lent í vandræðum vegna aðgerða bankans. Þótt árið hafi að flestu leyti verið uppgangsár hefur það verið á ýmsan hátt erfitt. Það ber brýna nauðsyn til að ná betra jafnvægi á næsta ári.“

Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, segir í grein í Fréttablaðinu í dag að hjöðnun verðbólgu hljóti að vera forgangsmál fyrir Samtök atvinnulífsins og verkalýðshreyfinguna í þeim kjaraviðræðum sem nú standa yfir. Mikil óvissa ríki um framvindu efnahagslífsins á næsta ári. Fjármálageirinn sem leitt hafi uppganginn í atvinnulífinu hafi orðið fyrir barðinu á samdrætti á alþjóðlegum fjármálamörkuðum og búast megi við því að það hægi smám saman á atvinnulífinu á fyrri hluta ársins. Vilhjálmur segir vonandi að þá hefjist nýtt uppgangstímabil.

Á síðasta einum og hálfa áratug hefur Íslendingum farnast vel. Á árunum 2000-2007 jókst kaupmáttur launa samkvæmt launavísitölu Hagstofunnar um 20% til viðbótar við 22% aukningu á árunum 1990-2000. Sé litið til umsaminna lágmarkslauna þá jókst kaupmáttur þeirra um 45%  frá 1990-2000 og um rúm 18% á árunum 2000-2007. Samtals jókst kaupmáttur umsaminna lágmarkslauna um 71% milli áranna 1990 og 2007. Launahækkanir á Íslandi hafa verið mun meiri undanfarin ár en gerist meðal nálægra þjóða. Það þarf öflugt atvinnulíf til að greiða há laun og ástæða til að óska Íslendingum til hamingju með árangur liðinna ára.

Vísitala neysluverðs hækkaði sem kunnugt er um 0,68% milli nóvember og desember 2007 og varð hækkunin ívið meiri en greiningardeildir bankanna höfðu spáð. Það jákvæða við mælinguna að þessu sinni er að húsnæðisliður vísitölunnar hækkar ekki meira en annað verðlag og er því ekki leiðandi í verðhækkunum. Hækkun kostnaðar vegna eigin húsnæðis var ennfremur að mestu vegna hækkunar vaxta en hækkun á markaðsverði húsnæðis var mun minni en undanfarna mánuði. Ljóst virðist að hækkanir fasteignaverðs stefni niður á við og hugsanlega eru þær við það að stöðvast í bili. Enn er þó mikil velta á fasteignamarkaði. Athygli vekur við skoðun á opinberum upplýsingum um þróun fasteignaverðs hve breytingar eru sveiflukenndar milli mánaða og vekur það spurningar um áreiðanleika þeirra.

„Að undanförnu hafa verið settar fram kröfur um miklar samningsbundnar launahækkanir frá ýmsum hópum sem ekki byggja á neinu faglegu mati á þróun á vinnumarkaði eða stöðu atvinnulífsins. Það leysir engin vandamál að nálgast kjarasamninga eins og einhvers konar kröfukeppni milli einstakra hópa.” Þetta segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins í leiðara fréttabréfsins Af vettvangi. Hann segir blasa við að 4% almenn hækkun, bæði til starfsfólks fyrirtækja og opinberra starfsmanna, muni ekki hafa annað í för með sér en samsvarandi verðbólgu. Það sé bæði hagsmunamál fyrirtækja og starfsfólks að ná verðbólgunni sem allra mest niður. Þannig sé grunnurinn að lífskjörum starfsfólks og afkomu fyrirtækja best treystur.

Kaupmáttur launa hefur aukist mjög á núverandi samningstímabili og meira en gerist meðal nálægra þjóða. Laun hafa hækkað mikið og verðbólga verið allt of mikil.  Nú er tími til kominn að hægja á launa- og verðbreytingum. Þetta segir stjórn Samtaka atvinnulífsins í ályktun sem samþykkt var þann 4. desember. Í ályktuninni segir ennfremur að nýta eigi svigrúm í komandi kjarasamningum til að hækka lægstu laun og færa kauptaxta nær greiddum launum. Stjórnin telur ekki svigrúm til almennra launahækkana og að þær yrðu beinlínis skaðlegar íslensku efnahagslífi. Stjórnin styður áform um stofnun áfallatryggingasjóðs og hvetur stjórnvöld til ábyrgðar í hagstjórn. Varað er við nýrri og íþyngjandi lagasetningu sem dragi úr samkeppnishæfni atvinnulífsins án sýnilegs ávinnings s.s. á sviði jafnréttismála og samkeppnismála. Stjórn SA telur ekki svigrúm til nýrra kjarasamninga með auknum tilkostnaði atvinnulífsins verði umgjörð hagstjórnarinnar ekki bætt, aðhalds gætt í opinberum útgjöldum og verðbólgumarkmiði Seðlabankans breytt. Stjórn SA leggur áherslu á að launakostnaður opinberra aðila aukist ekki umfram það sem gerist í samningum SA á almennum vinnumarkaði.

Gangi áform framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins eftir um að fella útstreymi gróðurhúsalofttegunda frá flugsamgöngum undir tilskipun sambandsins, mun það hafa meiri áhrif hér á landi en annars staðar og skekkja samkeppnisstöðu íslensks efnahags- og atvinnulífs gagnvart öðrum ríkjum Evrópu. Flugfargjöld til og frá Íslandi munu hækka verulega. Samtök smærri flugfélaga í Evrópu hafa gagnrýnt harðlega að ekki hafi farið fram mat á kostnaði eða áhrifum þessara áforma. Segja samtökin að verulega verði þrengt að flugi sem samgöngukosti en tekjur ríkja vegna aukinna gjalda á flugsamgöngur eiga m.a. að renna til að bæta lestarsamgöngur og ferðir hópferðabíla. Ráðherraráðið mun ræða málið og taka til atkvæðagreiðslu þann 20. desember næstkomandi.

Samtök atvinnulífsins á Norðurlöndunum sendu í dag bréf til forsætisráðherra Norðurlanda og umhverfisráðherra auk forseta framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins þar sem hvatt er til þess að stjórnvöld og atvinnulíf vinni saman að því að finna lausnir á loftslagsvandanum. Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, ritar undir bréfið fyrir hönd SA en Geir H. Haarde, forsætisráðherra Íslands og Þórunn Sveinbjarnardóttir, umhverfisráðherra, fengu það sent í dag ásamt öðrum forsætisráðherrum og umhverfisráðherrum Norðurlanda og Jose Manuel Barroso hjá ESB.

Ný rannsókn sem KPMG í Þýskalandi gerði meðal 800 fyrirtækja í löndum Evrópusambandsins sýnir að háir skattar, reglubyrði og ósveigjanlegur vinnumarkaður, eru meðal þess sem kemur í veg fyrir að þau vaxi og dafni með eðlilegum hætti. Þetta kemur niður á samkeppnishæfni Evrópu og verði ekki brugðist við munu Evrópubúar dragast aftur úr í alþjóðlegri samkeppni. Niðurstöðurnar voru kynntar nýverið á ráðstefnu Evrópusamtaka atvinnulífsins (BUSINESSEUROPE) í Brussel. Yfirskrift ráðstefnunnar var thinking BIG!

„Brýnt er að endurskoða nú þegar stefnuna í efnahags- og peningamálum. Núverandi blanda hagstjórnaraðgerða opinberra fjármála, íbúðalánasjóðs og stýrivaxta er ekki til þess fallin að stuðla að jafnvægi í efnahagslífinu og draga úr verðbólgu. Hágengistímabil krónunnar koma illa niður á fyrirtækjum í alþjóðlegri samkeppni og óstöðugleiki gengisins breytir forsendum rekstrarlegra ákvarðana í öllum atvinnugreinum á ófyrirsjáanlegan hátt. Nú er komið að þeirri stund, að knýja verður á um samræmdar aðgerðir ríkisstjórnar og Seðlabanka, þar sem væntingar um starfsumhverfi atvinnulífsins á komandi misserum munu hafa veruleg áhrif á gerð kjarasamninga á næstu vikum.” Þetta segir Ingimundur Sigurpálsson, formaður SA, í grein sem birtist í Fréttablaðinu í dag.

Fulltrúaráð SA kom saman til fundar í morgun og ályktaði um kjarasamninga og efnahagsmál. Fulltrúaráð SA hefur æðsta vald í málefnum samtakanna milli aðalfunda. Í upphafsorðum ályktunarinnar segir m.a. að óvissa og óróleiki á erlendum og innlendum fjármálamörkuðum muni marka efnahagsframvinduna á næstu mánuðum og jafnvel misserum. Íslendingar muni ekki fara varhluta af þessari þróun sem auk hás olíuverðs og minnkandi sjávarafla muni leiða til þess að hagvöxtur verður að líkindum óverulegur á næsta ári. Við þessar aðstæður gangi Samtök atvinnulífsins til kjarasamninga við helstu viðsemjendur sína. Brýnt sé að niðurstaða þeirra verði til þess að stuðla að stöðugleika í efnahagslífinu og að verðbólga komist fljótlega á svipað stig og í viðskiptalöndunum.

Samtök atvinnulífsins efndu í morgun til opins morgunverðarfundar á Hilton Reykjavík Nordica þar sem rætt var um komandi kjaraviðræður og lagt mat á stöðu og horfur í efnahagsmálum. Yfirskrift fundarins var Hvert stefnir vinnumarkaðurinn? Meðal frummælenda voru Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, Sigurjón Þ. Árnason, bankastjóri Landsbankans, Hrund Rudolfsdóttir, formaður SVÞ og Svana Helen Björnsdóttir, framkvæmdastjóri Stika.

Samtök atvinnulífsins efna til opins morgunverðarfundar á Hilton Reykjavík Nordica miðvikudaginn 28. nóvember kl. 8:15-9:30. Á fundinum verður rætt um komandi kjaraviðræður og lagt mat á stöðu og horfur í efnahagsmálum. Yfirskrift fundarins er Hvert stefnir vinnumarkaðurinn? Meðal frummælenda eru Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, Sigurjón Þ. Árnason, bankastjóri Landsbankans, Hrund Rudolfsdóttir, formaður SVÞ og Svana Helen Björnsdóttir, framkvæmdastjóri Stika.

Umferð um Eyrarsundsbrúna milli Svíþjóðar og Danmerkur hefur aukist um nærri 30% á þessu ári og er búist við því að umferðin muni aukast enn frekar á næsta ári. Ástæðan er einföld og hefur lítið að gera með dálæti Svía á frændum sínum. Skattar á laun í Danmörku eru lægri en í Svíþjóð og um áramótin verða skattar lækkaðir enn frekar í Danmörku. Það borgar sig því fyrir Svía sem búa á Skáni að keyra yfir til Danmerkur og vinna þar en eftir sitja sænskir atvinnurekendur  í erfiðleikum með að manna fyrirtækin sín. Þeir eru að verða undir í skattasamkeppni við nágranna sína og samkeppnisstaða þeirra fer versnandi þar sem laun í Danmörku eru að jafnaði hærri en í Svíþjóð, en tekjuskattur lægri.

Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, segir í samtali við Morgunblaðið að verðbólgan sé allt of mikil og nýjustu verðbólgutölur auðveldi ekki kjaraviðræður. Hannes G. Sigurðsson, aðstoðarframkvæmdastjóri SA, tekur í sama streng og segir í samtali við fréttastofu Útvarps 5,2% verðbólgu ekki óskastöðu við upphaf kjarasamningagerðar og að langtímasamningar séu erfiðir við slíkar aðstæður. Óvissa í efnahagslífinu kalli á styttri samninga án uppsagnarmöguleika, t.d. til tveggja ára. Spenna í hagkerfi og á vinnumarkaði auk gengisóvissu með þeirri vaxtastefnu sem fylgt er hafi þetta í för með sér.

Samtök atvinnulífsins efna til hádegisfundar 16. nóvember í samstarfi við ýmsa aðila um skattalækkanir. Þar mun einn kunnasti hagfræðingur heims, prófessor Arthur B. Laffer, tala um árangur af skattalækkunum. Laffer vakti heimsathygli, þegar hann setti fram þá kenningu á 8. áratug 20. aldar, að skatttekjur ríkisins þyrftu ekki að minnka, heldur gætu jafnvel aukist, þegar skattar væru lækkaðir.

Aðalfundur Landssambands íslenskra útvegsmanna hófst á Hilton Reykjavík Nordica í dag. Björgólfur Jóhannsson, formaður LÍÚ setti fundinn og sagði m.a. í ræðu sinni: „Þegar horft er til framtíðar eigum við tvo kosti varðandi íslenskan sjávarútveg. Við getum haldið áfram á sömu braut í átt til aukinnar miðstýringar með sértækum aðgerðum, sértækri skattlagningu, tilfærslum aflaheimilda og mismunun þar til í öngstræti er komið og sjávarútvegur verður byrði á samfélaginu. Hinn kosturinn er að skapa sjávarútveginum það almenna umhverfi að hann geti eflst og dafnað á eigin forsendum og sótt fram til nýsköpunar að eigin frumkvæði og lagt drjúgan skerf til samfélagsins. Ráðamenn þjóðarinnar eiga þessa tvo valkosti. Í mínum huga er valið auðvelt.“

Morgunblaðið greindi frá því í gær að ferðaþjónustufyrirtækið Hvíldarklettur hafi þurft að sækja um tæplega 400 leyfi og vottorð til að fá að starfa og kostnaður fyrirtækisins við leyfisgjöldin væri orðinn meiri en fjórar milljónir króna! Pétur Reimarsson, forstöðumaður stefnumótunar- og samskiptasviðs Samtaka atvinnulífsins, segir í samtali við Morgunblaðið í dag þetta vera ótrúlegt og sýni hversu leyfisfrumskógurinn er orðinn ógegnsær og erfiður yfirferðar fyrir íslensk fyrirtæki. Fréttin komi þó ekki á óvart þar sem forsvarsmenn SA hafi um nokkurra ára skeið talað fyrir því að leyfisveitingar væru einfaldaðar.

Ráðgjafarnefnd EFTA hefur sent frá sér yfirlýsingu um mikilvægi jafnrar samkeppnisstöðu í viðskiptum með losunarheimildir vegna gróðurhúsalofttegunda á Evrópska efnahagssvæðinu. Reglur um viðskipti með losunarkvóta hafa verið í gildi innan ESB samkvæmt tilskipun frá árinu 2003. Í yfirlýsingu ráðgjafarnefndarinnar er hvatt til þess að upptöku hliðstæðra reglna í EES samninginn verði hraðað, en þær hafa verið í undirbúningi um hríð.

Í kjarasamningunum sem eru framundan er aðalverkefnið að hækka laun þeirra sem hafa af einhverjum ástæðum setið eftir í launaþróuninni. Þetta sagði Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, í viðtali við fréttastofu Stöðvar 2. Aðspurður um ákvörðun Reykjavíkurborgar um að setja 800 milljónir í að leysa mannekluvanda borgarinnar, sagði Vilhjálmur það vera innan ramma þess kjarasamnings sem í gildi er. Samtök atvinnulífsins funda nú með fulltrúum landssambanda verkalýðsfélaganna til að fara yfir stöðu mála og kynna áherslur samtakanna fyrir komandi kjarasamninga.

Eldra fólki mun fjölga hlutfallslega á íslenskum vinnumarkaði á næstu áratugum og ungmennum mun að sama skapi fækka. Það hefur að líkindum í för með sér að hér á landi mun verða viðvarandi vinnuaflsskortur og innflytjendum mun fjölga. Þetta kom m.a. fram í erindi Hannesar G. Sigurðssonar, aðstoðarframkvæmdastjóra SA, á fundi um málefni miðaldra og eldra fólks á vinnumarkaði. Hannes sagði breytta aldurssamsetningu snerta nánast öll svið efnahags- og þjóðmála og kalla á nýja hugsun og nýja nálgun stjórnvalda.

Íslensk fyrirtæki geta hvorki né vilja una við þann usla sem vaxtastefnan og
gengissveiflur valda þeim. Samtök atvinnulífsins munu meta hvort breytingar á atvinnulífi og efnahagslífi leiði til endurmats á því hvort einstakar atvinnugreinar telji sér betur borgið með öðrum gjaldmiðli en íslensku krónunni. „Á fundi stjórnar samtakanna síðastliðinn þriðjudag var stjórn peningamála enn til umræðu og var það einróma álit stjórnarmanna að við núverandi ástand yrði ekki unað. Hágengistímabil krónunnar koma illþyrmilega við fyrirtæki í útflutnings- og samkeppnisgreinum og óstöðugleiki gengisins breytir forsendum rekstrarlegra ákvarðana í öllum atvinnugreinum á ófyrirsjáanlegan hátt og gerir öllum fyrirtækjum erfitt fyrir,”segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA í leiðara fréttabréfsins Af vettvangi.

Samtök fiskvinnslustöðva skora á stjórnvöld að endurskoða lög um Seðlabanka Íslands meðal annars með það fyrir augum að endurskoða verðbólgumarkmið bankans. Í ályktun aðalfundar samtakanna segir að háir stýrivextir bankans hafi leitt til hækkunar á gengi krónunnar og valdið miklu gengisflökti á undanförnum mánuðum. Þessir háu stýrivextir og hækkun á gengi krónunnar hafi einnig ýtt undir einkaneyslu á meðan útflutnings- og samkeppnisgreinar hafi verið grátt leiknar. „Það gengur einfaldlega ekki að gengi íslensku krónunnar taki ekkert mið af aðstæðum útflutningsgreina, heldur stjórnist orðið að mestu af erlendum skammtímafjárfestum sem gera út á mikinn vaxtamun milli Íslands og okkar helstu viðskipta- og samkeppnislanda. Slíkt mun enda með ósköpum fyrr en síðar,” segir ennfremur í ályktuninni.

Rannsóknasetur um smáríki við Háskóla Íslands stendur fyrir ráðstefnu um útrás smáríkja föstudaginn 14. september kl. 9:00-17:00 í hátíðarsal Háskóla Íslands. Þar verður spurt hver sé uppspretta auðæfa í smáríkjum. Innlendir og erlendir fræði- og athafnamenn halda erindi og tala um lærdóma sem draga má af útrás smáríkja á alþjóðavettvangi og reynslu sína af starfsemi í útrásinni. Megináhersla er á hið svokallaða írska undur, en efnahagur Írlands hefur breyst gífurlega á liðnum árum, en Ísland og Írland eru borin saman, auk þess sem árangri og stöðu Liechtenstein eru gerð skil.

Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, segir í ítarlegu viðtali við helgarblað Viðskiptablaðsins að mjög mikilvægt sé að vinnumarkaðurinn sé í eðlilegu jafnvægi. „Þar tökum við eftir því að þær takmarkanir sem eru á aðflutningi sérhæfðs starfsfólks frá löndum utan Evrópusambandsins setur óþarfa hömlur á fyrirtækin. Við teljum að það sé mjög brýnt að gera innflutning sérfræðinga auðveldari. Mörg íslensk fyrirtæki leita eftir menntuðu og öflugu starfsfólki frá Bandaríkjunum, Indlandi, Kína og mörgum öðrum löndum sem er mjög erfitt að útvega atvinnuleyfi og dvalarleyfi fyrir. Þetta skiptir mjög miklu máli núna og mun skipta enn meira máli til dæmis ef við ætlum að stefna að þekkingarútflutningi í orkugeiranum,” segir Vilhjálmur meðal annars.

Meginmarkmið Samtaka atvinnulífsins í komandi kjaraviðræðum er að næstu kjarasamningar samræmist lítilli verðbólgu, efnahagslegum stöðugleika og þeir raski ekki samkeppnishæfni atvinnulífsins segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, í viðtali við Morgunblaðið. „Flestir samningar sem við gerum renna út um áramótin en þar er um að ræða vel á annað hundrað samninga, stóra og smáa. Við lítum svo á við samningsgerðina að skoða verði alla þessa samninga í samhengi. Við þurfum því að horfa yfir allt sviðið og velta því fyrir okkur hvaða áhrif útkoman úr samningunum mun hafa á efnahagsþróunina, á samkeppnisstöðu atvinnulífsins, verðbólguna og þróunina almennt á vinnumarkaðinum,“ segir Vilhjálmur.

Ráðstefna um áhrif aukins efnahagslegs frelsis á stöðu gjaldmiðla í heiminum verður haldin á Hótel Nordica fimmtudaginn 23. ágúst. Það er Rannsóknarmiðstöð um samfélags- og efnahagsmál (RSE) sem stendur fyrir ráðstefnunni undir yfirskriftinni Gjaldmiðlar og alþjóðavæðing. Framsögumenn verða Benn Steil, forstöðumaður alþjóðahagfræðisviðs hjá Council on Foreign Relations, Gabriel Stein, aðalhagfræðingur alþjóðahagfræðisviðs hjá Lombard Street Research, Manuel Hinds, fyrrum fjármálaráðherra El Salvador og Ársæll Valfells, lektor við viðskipta- og hagfræðideild Háskóla Íslands. Ráðstefnan er milli kl. 16:10 og 18:30. Fundarstjóri er Illugi Gunnarsson, alþingismaður.

Samtök atvinnulífsins telja nauðsynlegt að endurskoða verðbólgumarkmið Seðlabanka Íslands eins og það var upphaflega sett fram með samkomulagi bankans og ríkisstjórnarinnar 27. mars 2001. Við þessa endurskoðun þarf að taka tillit til þess að stjórntæki bankans, stýrivextirnir, hafa takmörkuð samdráttaráhrif á eftirspurn og verðbólgu, en leiða til verulegra sveiflna á gengi íslensku krónunnar. Viðvarandi hátt gengi krónunnar hefur átt drjúgan þátt í miklum halla á vöru- og þjónustuviðskiptum við útlönd og gert útflutnings- og samkeppnisatvinnuvegunum mjög erfitt fyrir. Í bréfi SA til forsætisráðherra ítreka samtökin áhyggjur sínar af afleiðingum peningamálastefnu Seðlabankans og þeim óstöðugleika sem hún veldur. Bréfið er sent í framhaldi af bréfi SA til forsætisráðherra 4. júní sl. Í því segir m.a. að sveiflur á gengi krónunnar frá þeim tíma gefi enn brýnt tilefni til þess að hefja nú þegar vinnu við að undirbúa stefnubreytingar.

Samtök atvinnulífsins vilja að teknar verði upp nýjar aðferðir við kannanir á verðlagi á matvörumarkaði og miðlun verðupplýsinga til almennings. Í bréfi til forsætisráðherra Geirs H. Haarde er bent á að um nokkurra ára skeið hafi verið safnað rafrænum upplýsingum um sölu í matvöruverslunum og þær notaðar til þess að vinna talnaefni um markaðshlutdeild einstakra vörutegunda. Þessar upplýsingar væri einnig hægt að nýta til þess að gera kannanir á verðlagi einstakra vörutegunda í einstökum verslunum. Samtökin telja að með því að hagnýta slíkar upplýsingar fengist nákvæmari og betri mynd af verðlagi á þessum markaði. Það er skoðun samtakanna að Hagstofa Íslands væri eðlilegur aðili til þess að vinna úr þessum upplýsingum í eðlilegu samráði við alla viðeigandi hagsmunaaðila en nauðsynlegt er að Hagstofan fái nægar fjárveitingar til verksins.

Á grundvelli upplýsinga frá verðlagseftirliti ASÍ hafa síðustu daga birst sérkennilegar túlkanir og fyrirsögnum verið slegið upp í fjölmiðlum þess efnis að breyting á skattlagningu matvæla frá 1. mars sl. hafi ekki skilað sér í lækkun verðlags. Ýmist er sagt að niðurstaðan sé óviðunandi, óásættanleg eða óþolandi fyrir neytendur. Sem betur fer er hér um rangfærslur að ræða sem ekki eru í samræmi við verðmælingar Hagstofu Íslands.

Ríkisstjórnin tilkynnti um ýmsar mótvægisaðgerðir samhliða ákvörðun um aðeins 130 þúsund tonna þorskafla á næsta fiskveiðiári. Mikilvægasta mótvægisaðgerðin fyrir sjávarútveginn og landsbyggðina væri hins vegar lægra gengi krónunnar. Nú eru skýrar efnahagslegar forsendur fyrir því að Seðlabankinn lækki vexti og hætti stuðningi sínum við alltof hátt gengi krónunnar segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA. Hann segir að Seðlabankinn verði að losna úr sjálfheldu vaxtastefnu sinnar. Það fái engan veginn staðist að gengi krónunnar skuli hækka þegar helsta útflutningsgreinin verði fyrir öðrum eins hremmingum og sjávarútvegurinn nú. Með vaxtastefnunni sé unnið gegn krónunni sem sjálfstæðum gjaldmiðli.

Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, segir í samtali við Morgunblaðið, um ákvörðun Seðlabankans að halda stýrivöxtum óbreyttum, að nú hefði verið lag að hefja vaxtalækkunarferli. Hann undrast þá greiningu sem kemur fram í Peningamálum. „Ætla mætti að álit bankans sé að undir öllum kringumstæðum skuli hækka stýrivexti," segir Vilhjálmur og telur bankann hafa ætlað sér um of í baráttunni við verðbólguna. „Peningamálastefnan hefur reynst gagnslaus. Takmörk eru fyrir því hverju hægt er að áorka með vaxtastefnu." Vilhjálmur segir vandann fyrst og fremst liggja í hækkun fasteignaverðs. Skilaboð ríkisstjórnarinnar með lækkun lánshlutfalls gefi til kynna alvöru atlögu að verðbólgunni. Vaxtastefna Seðlabankans dugi ekki til.

Hækkun húsnæðisverðs hefur öðru fremur knúið verðbólguna áfram undanfarin ár. Vísitala neysluverðs hækkaði um 21% frá janúar 2003 til júní 2007 en um einungis 11% þegar hækkun húsnæðisverðs er undanskilin. Á þessum fjórum og hálfa ári hefur verðbólgan verið 4,5% á ári að jafnaði en 2,4% ef hækkun húsnæðisverðs er undanskilin. Hækkun húsnæðisverðs var 84% á tímabilinu en það nemur 15% á ári að jafnaði. Hannes G. Sigurðsson, aðstoðarframkvæmdastjóri SA, segir í leiðara fréttabréfsins Af vettvangi afar brýnt að stjórnvöld grípi til ráðstafana sem stuðlað geti að jafnvægi á fasteignamarkaði. „Ákvörðun félagsmálaráðherra þann 3. júlí sl. um lækkun lánshlutfalls á ný í 80% er gott skref í þá átt og mun skila árangri. Þróun fasteignamarkaðarins verður þó aldrei eðlileg fyrr en umsvif Íbúðalánasjóðs verða takmörkuð verulega og starfsemi hans afmörkuð við félagslegt hlutverk, en bönkum og sparisjóðum verði látið eftir að sinna almennum íbúðalánum,” segir Hannes.

Ef vörugjald yrði afnumið á Íslandi myndi verðlag hér verða sambærilegra við það sem þekkist í nágrannalöndunum og afnám vörugjalds á heimilistæki og byggingavörur myndi stuðla sérstaklega að bættum hag lág- og millitekjufólks. Sérstakt vörugjald á þessar vörur þekkist ekki meðal þeirra þjóða sem við Íslendingar berum okkur helst saman við. Vörugjaldskerfið er flókið og handahófskennt þar sem engin skiljanleg regla virðist vera fyrir hendi um það hvaða vörur eru skattlagðar og hvaða vörur ekki. Grill sem ristar brauð lárétt ber t.d. vörugjald en hefðbundin brauðrist sem ristar brauð lóðrétt er undanþegin gjaldinu. Algengar vörur á heimilum landsmanna eru 13-20% dýrari vegna vörugjaldsins og er niðurfelling þess orðin löngu tímabær. Skatttekjur ríkissjóðs af vörugjaldi á þessu ári eru áætlaðar tæplega fjórir milljarðar króna sem svarar til rúmlega 1% af tekjum ríkissjóðs. Vísitala byggingakostnaðar er áætluð 0,6% hærri en ella vegna vörugjaldsins og vísitala neysluverðs 0,24%.

Nýjasta ársfjórðungslega könnun Capacent Gallup á stöðu og framtíðarhorfum hjá 400 stærstu fyrirtækjum landsins sýnir litlar breytingar frá hliðstæðum könnunum undanfarin misseri. Aðstæður í efnahagslífinu eru frekar eða mjög góðar að mati forsvarsmanna um 84% þátttökufyrirtækja. Horfur þegar litið er hálft ár fram í tímann eru að vísu mun óvissari en var á árunum 2003-2004  en þó svipaðar og í síðustu þremur könnunum. Skortur á vinnuafli er meiri en fyrr á þessu ári en svipaður og á sama tíma í fyrra. Áfram ríkir að flestu leyti bjartsýni um þróun eftirspurnar á innlendum og erlendum mörkuðum næstu sex mánuði. EBITDA-framlegð hefur vaxið hjá um helmingi fyrirtækjanna en horfur um þróun framlegðar næstu sex mánuði eru þó breytilegar eftir atvinnugreinum. Athygli er vakin á að könnunin var gerð í maímánuði, en eftir það hafa birst nýjar opinberar upplýsinga um versnandi ástand nytjastofna á Íslandsmiðum og minni vöxt í þjóðarbúskapnum en áður var spáð.

Húsfyllir var á morgunverðarfundi SA og saksóknara efnahagsbrota sem fram fór á Grand Hótel Reykjavík en þar var rætt um efnahagsbrot, þolendur þeirra og afleiðingar. Sarah Jane Hughes, prófessor í lögum við Indiana háskóla, fjallaði um hvítflibbaglæpi út frá bandarískum sjónarhóli, Helgi Magnús Gunnarsson  saksóknari efnahagsbrota fjallaði um skipulag og framkvæmd efnahagsbrotarannsókna á Íslandi og Garðar G. Gíslason hdl. hjá Lex ræddi um brotalamir og réttarvernd. Fram kom á fundinum að stytta þyrfti málsmeðferðartíma rannsóknaraðila og nauðsynlegt væri að einfalda skipulag.

Í stefnuyfirlýingu leiðtoga helstu iðnríkja heims sem samþykkt var í Heiligendamm í gær er hvatt til samstarfs um að viðhalda hagvexti og tryggja efnalega velferð og félagslegt öryggi í heiminum. Lögð er áhersla á nýsköpun og vernd hugverka,  ábyrga nýtingu auðlinda, baráttu gegn spillingu og aukna fjárfestingu í þróunarrríkjum.

Ætla má að störfum á Reykjanesi fjölgi um rúmlega 1.000 verði 250 þúsund tonna álver reist í Helguvík. Atvinnutekjur á Reykjanesi munu aukast um rúma þrjá milljarða króna og íbúum fjölga um allt að 2.000 manns. Þetta kemur fram í nýrri úttekt Samtaka atvinnulífsins en þar segir að skatttekjur Reykjanesbæjar muni aukast um fimmtung og verða rúmlega 600 milljónum króna hærri en ella frá árinu 2015 ef áform um álver í Helguvík nái fram að ganga. Áætlað er að skatttekjur annarra sveitarfélaga á Suðurnesjum muni aukast um tæplega 200 milljónir króna á ári og skatttekjur sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu aukast um 100 milljónir króna. Áhrif á skatttekjur ríkisins verða einnig umtalsverð. Ætla má að tekjuskattur til ríkisins vegna aukinna launatekna muni nema um einum milljarði króna árlega, tryggingagjald skili um 270 milljónum  og tekjuskattgreiðslur fyrirtækisins gætu numið 1-2 milljörðum króna árlega

Verið er að undirbúa innleiðingu matvælalöggjafar Evrópusambandsins hér á landi. Miðað er við að löggjöfin geti tekið gildi í ársbyrjun 2010 og að eftir það falli niður bann við innflutningi á ýmsum matvælum frá Evrópska efnahagssvæðinu svo sem kjötvörum, eggjum og mjólkurvörum. Sama gildir um útflutning íslenskra afurða.

Í nýrri skýrslu Eftirlitsstofnunar EFTA (ESA) kemur fram að ríkisaðstoð við atvinnulíf er með minnsta móti á Íslandi. Stofnunin kannaði ríkisaðstoð í EFTA löndunum á árunum 2004 og 2005 og bar saman við ESB-ríkin. Þetta er fyrsta skýrslan sem ESA sendir frá sér um þetta efni en í henni kemur m.a. fram að heildarfjárhæð veittra styrkja í EFTA ríkjunum nam um 1,6 milljörðum evra árið 2005 eða sem nemur um 138 milljörðum íslenskra króna. Heildarfjárhæð styrkja er langhæst í Noregi og var hlutfall styrkja af vergri landsframleiðslu á árinu 2005 ríflega fjórfalt miðað við samsvarandi hlutfall hér á landi og sautjánfalt miðað við Liechtenstein. Þegar horft er til hlutfalls af landsframleiðslu var ríkisaðstoð tæplega þrefalt hærri í ESB-ríkjunum en á Íslandi og ríflega þrefalt hærri í EFTA-ríkjunum.

Heildarlaunakostnaður á Íslandi er hærri en meðaltal heildarlaunakostnaðar innan Evrópusambandsins þegar horft er til helstu atvinnugreina á almennum vinnumarkaði. Ný rannsókn á launakostnaði fyrirtækja í Evrópu sýnir að á Íslandi er heildarlaunakostnaður á almennum vinnumarkaði mestur í byggingarstarfsemi og mannvirkjagerð, 29 evrur á vinnustund en minnstur í verslun og ýmissi viðgerðarþjónustu, 22,5 evrur. Hlutfall annars launakostnaðar en launagreiðslna af heildarlaunakostnaði er hæst í samgöngum og flutningum, 17% en lægst í byggingarstarfsemi og mannvirkjagerð, 14,7%. Frá þessu er greint á vef Hagstofunnar.

„Hagvöxtur hefur tiltölulega lítið verið til umræðu í yfirstandandi kosningabaráttu og það er eins og væntingar standi almennt til þess að landsframleiðslan, kaupmátturinn og lífskjör landsmanna haldi áfram að batna á næstu árum í sama takti og verið hefur undanfarin ár," segir Vilhjálmur Egilsson framkvæmdastjóri SA í leiðara fréttabréfsins Af vettvangi. Hann spyr hvort stjórnmálaflokkarnir geti efnt þau loforð sem gefin eru í aðdraganda kosninga til Alþingis. „Í kosningabaráttunni eru vaktar væntingar um áframhaldandi uppbyggingu velferðarkerfisins, samgöngumannvirkja og annarra innviða samfélagsins samhliða því að skattar eiga að lækka. Reyndar heyrist líka að stöðva eigi einstök framfaramál í atvinnulífinu s.s. fjárfestingar í áliðnaði og orkuverum, hagstjórnin er gagnrýnd og jafnvægi lofað í efnahagslífinu."

Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, segir það rangt að ríkið hafi orðið af 50 milljarða skatttekjum á 5 ára tímabili vegna frestunar fyrirtækja á söluhagnaði. Í samtali við fréttastofu Sjónvarps segir hann áríðandi að ganga lengra í að lækka skatta á fyrirtæki svo þau stofni ekki eignarhaldsfélög erlendis til að komast hjá skattgreiðslum.

Áætla má að ávöxtun lífeyrissjóðanna af eignum þeirra í íslenskum fjármálafyrirtækjum á síðustu 10 árum nemi um 160 milljörðum króna. Heildarsjóðfélagar íslenskra lífeyrissjóða eru 180 þúsund og hefur vöxtur íslenskra fjármálafyrirtækja því aukið meðaleign hvers sjóðfélaga um 900 þúsund krónur. Þetta kemur fram í nýrri skýrslu Samtaka fjármálafyrirtækja um fjármálastarfsemi á Íslandi sem lögð var fram á fyrsta aðalfundi samtakanna.

Auður íslenskra heimila væri allt að 5% minni ef aðgangur erlends starfsfólks hefði verið takmarkaður að íslenskum vinnumarkaði. Kaupmáttur ráðstöfunartekna hefði verið allt að 4,5% minni á síðasta ári, verðbólga og stýrivextir hefðu verið hærri og einkaneysla minni. Þetta kom fram í máli Rannveigar Sigurðardóttur, forstöðumanns greiningar og útgáfudeildar Seðlabanka Íslands á morgunverðarfundi SA um erlent starfsfólk á Íslandi. Sólveig Jónasdóttir, verkefnastjóri hjá Alþjóðahúsi sagði Íslendinga þurfa að ákveða hvort  þeir ætli að líta á erlent fólk sem hingað kemur sem erlent vinnuafl eða framtíðar ríkisborgara.

Ef Ísland vill takmarka fjölda erlendra starfsmanna hér á landi með beitingu öryggisráðstafana EES samningsins verða þær ráðstafanir að beinast gegn öllum 27 aðildarríkjum EES samningsins samtímis. Það eitt gerir notkun þessara ákvæða fullkomlega óraunhæfa. Þetta var meðal þess sem fram kom í máli Ragnars Árnasonar, forstöðumanns vinnumarkaðssviðs SA, á morgunverðarfundi SA um erlent starfsfólk á Íslandi. Beiting öryggisráðstafana EES samningsins gæti jafnframt kallað á gagnaðgerðir ESB sem gætu skaðað hagsmuni Íslands verulega. Ef stöðva á eða takmarka með lögmætum hætti frjálsa för launafólks frá aðildarríkjum EES til Íslands þarf að koma til uppsagnar EES samningsins.

Forsenda þess að Ísland verði áfram í fremstu röð er undir því komin að stjórnvöld hafi metnað til þess að halda umgjörð efnahagslífsins áfram í fremstu röð, að tryggja íslenskum fyrirtækjum bestu starfsskilyrði, að draga úr reglubyrði og að viðhalda þeim trúverðugleika, sem byggður hefur verið upp undanfarin ár. Þetta er meðal þess sem kom fram í máli Ingimundar Sigurpálssonar, formanns SA í ræðu á aðalfundi SA. „Stjórnvöld verða að sýna ábyrgð og festu og þau verða að muna, að á tímum alþjóðavæðingar, þegar upplýsingar berast um heiminn á augabragði, þá leitar efnahagsstarfsemin þangað, þar sem starfsskilyrðin eru almennt hagstæðust. Trúverðugleiki, traust og stöðugleiki eru mikilvægir þættir í efnahagsstjórninni. Það veltur á miklu, að stjórnvöld hafi metnað til þess að halda áfram á þeirri braut að skapa atvinnulífinu svigrúm til athafna.”

Aldurssamsetning íslensku þjóðarinnar árið 2050 verður mjög frábrugðin því sem nú er samkvæmt nýrri mannfjöldaspá SA. Einstaklingar á eftirlaunaaldri, 65 ára og eldri, verða 27% íbúanna í stað 12% nú og munu telja 109 þúsund manns. Fjöldi Íslendinga 80 ára og eldri mun fimmfaldast fram til 2050, úr 9 þúsund í 45 þúsund. Gert er ráð fyrir því að árið 2050 verði ævilíkur karla við fæðingu 86,5 ár og kvenna tæp 90 ár og lenging meðalævi frá því sem nú er verði þannig 7,5 ár hjá körlum og 7 ár hjá konum. Þá er útlit fyrir að það tímabil sem fólk nýtur lífeyris lengist um tæp 30%. Þetta kemur fram í nýju riti SA Ísland 2050: Eldri þjóð – ný viðfangsefni sem kemur út í dag, en þar segir m.a. að brýnt sé að afnema allar hindranir fyrir atvinnuþátttöku eldri starfsmanna og hækkun eftirlaunaaldurs hljóti að koma til álita þar sem fólk á aldrinum 65-70 ára búi við mun betri heilsu en áður og sú þróun muni halda áfram.

Seðlabankinn gaf út tölur um viðskiptahalla og erlenda skuldastöðu fyrir árið 2006 6. mars síðastliðinn. Niðurstaðan var sú að viðskiptahallinn hefði numið 305 milljörðum króna eða 26,7% af VLF og að hrein skuldastaða í árslok hefði verið neikvæð um 120% af VLF. „Þessar tölur eru ótrúlega háar og ættu að vekja skelfingu meðal allra sem eiga hagsmuna að gæta í íslensku efnahagslífi. Samt virtust viðbrögð almennt vera furðu róleg og fæstir í raun trúa því að eitthvað mikið sé að í efnahagslífinu” segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins í leiðara fréttabréfsins Af vettvangi, og segir ekki ólíklegt að raunverulegur viðskiptahalli sé jafnvel innan við helmingur af því sem fram hefur komið. Mikilvægt sé að Seðlabankinn hafi forgöngu um að koma fram með tölur sem skýri betur raunverulega stöðu íslenska þjóðarbúsins. Það þurfi m.a. að gera með því að meta raunvirði fjárfestinga Íslendinga erlendis og setja fram talnaefni um söluhagnað og aðrar verðbreytingar á erlendum eignum og skuldum.

Hætt er við að Ísland teljist ekki jafn áhugaverður kostur fyrir erlendar fjárfestingar eftir að stækkun álversins í Straumvík var hafnað. Eftir áralangan undirbúning að stækkun álversins í Straumsvík í samræmi við gildandi reglur breytti bæjarstjórn Hafnarfjarðar leikreglunum á lokasprettinum og setti málið í dóm kjósenda. Það er atvinnulífinu afar mikilvægt að leikreglur allar sem um það gilda séu einfaldar, skýrar og gegnsæjar. Forsenda uppbyggingar og framþróunar er stöðugleiki í efnahagslífi og stjórnarfari en niðurstaða atkvæðagreiðslunnar í Hafnarfirði hlýtur að verða umhugsunarefni öllum þeim sem hafa í hyggju að efna til uppbyggingar nýs reksturs eða umfangsmikillar stækkunar á núverandi rekstri.

Hannes G. Sigurðsson, aðstoðarframkvæmdastjóri SA, segir í viðtali við Fréttablaðið að SA vilji fyrst og fremst stuðla að upplýstri umræðu um stækkun álversins í Straumsvík og að málið sé rætt út frá staðreyndum sem lagðar séu á borðið. Talsmaður Sólar í Straumi, Kristín Pétursdóttir, gagnrýnir SA fyrir aðkomu að umræðu um stækkun álversins en Hannes bendir á að kosning Hafnfirðinga um stækkun álversins sé einstök. Að öllum líkindum sé þetta í fyrsta skipti í sögunni sem íbúar í sveitarfélagi greiði atkvæði um stækkun fyrirtækis. Þar með sé fyrirtækinu komið í aðstæður sem það hafi ekki lent í áður, þ.e. kosningabaráttu um framtíðaráform sín sem það geti ekki annað en tekið þátt í.

SVÞ – Samtök verslunar og þjónustu hvetja stjórnvöld til að hraða framgangi útvistunarstefnu ríkisins um þjónustukaup með því að ráðuneyti og fyrirtæki á þeirra vegum setji sér sem fyrst mælanleg markmið um útvistun þjónustuverkefna. Í ályktun aðalfundar SVÞ segir að samtökin telji óásættanlegt að einungis sé endurgreiddur virðisaukaskattur af kaupum ríkisfyrirtækja af þjónustu einnar atvinnugreinar þótt það sé í sjálfu sér gott skref. Stjórnvöld verði að gæta jafnræðis þjónustufyrirtækja á almennum markaði í viðskiptum við ríkið með því að sami háttur verði hafður á um öll þjónustukaup hins opinbera. Ekki megi dragast að skipa málum með þeim hætti. SVÞ skora jafnframt á stjórnvöld um að leggja niður úrelt vörugjöld á heimilistæki og sætindi. Sjá nánar um aðalfund SVÞ á vef samtakanna.

Samkvæmt nýju spálíkani um íbúðafjárfestingar, munu íbúðafjárfestingar dragast saman næstu misserin. Ekki er búist við því að fjárfestingin taki við sér fyrr en raunverð fasteigna taki að hækka á nýjan leik, eða um það bil 2-4%. Gunnar Haraldsson og Magnús Árni Skúlason hjá Reykjavík Economics unnu spálíkanið með stuðningi SA og fjármálaráðuneytis. Ein meginforsendan fyrir verkefninu var að kanna hvort íbúðafjárfestingar væru þensluhvetjandi og hvort umframframboð væri að myndast á markaðinum. Í niðurstöðum þeirra segir að í kjölfar mikils nýbyggingaframboðs á undanförnum misserum muni íbúðafjárfesting dragast verulega saman á fyrri hluta árs 2007. Jafnvægi framboðs og eftirspurnar á íbúðamarkaði muni að öllum líkindum nást á árunum 2008 og 2009.

Hagfræðistofnun Háskóla Íslands vanmetur stórlega tekjur Hafnarfjarðarbæjar vegna fyrirhugaðrar stækkunar álvers Alcan í Straumsvík. Í nýrri skýrslu áætlar stofnunin að tekjuauki Hafnarfjarðar vegna stækkunar álversins verði að hámarki 4,7 milljarðar á 50 ára tímabili. Útreikningar Hagfræðistofnunar eru hins vegar mjög takmarkaðir og horft er fram hjá veigamiklum atriðum. Litið er fram hjá afleiddum áhrifum af starfsemi álversins á störf hjá fyrirtækjum í Hafnarfirði og útsvarstekjursem þeim fylgja. Þá byggir stofnunin á þeirri vafasömu forsendu að stækkunin sé ekki hrein viðbót við atvinnulífið í Hafnarfirði heldur því að stækkað álver komi í stað annarrar atvinnustarfsemi. Ef tekið er mið af framangreindu þá verða árlegar tekjur Hafnarfjarðarbæjar af álveri Alcan í íslensku skattumhverfi eftir stækkun rúmlega 1.400 milljónir króna samkvæmt áætlun SA, sem þýðir aukningu um tæpan milljarð króna á ári.

Samkvæmt nýútkomnum tölum Seðlabankans virðast íslenskir fjárfestar hafa orðið fyrir meiri háttar hremmingum ár eftir ár í fjárfestingum sínum erlendis en haldið samt ótrauðir áfram fjárfesta og tapa fjármunum. Skuldir þjóðarinnar umfram eignir eru samkvæmt bankanum um 1354 milljarðar króna eða 119,5% af vergri landsframleiðslu. Slík skuldastaða er ógnvænleg og því er það merkilegt að í atvinnulífi landsmanna skuli lítið heyrast um varnaðarorð. Ástæðan er eflaust sú að það umhverfi sem birtist í hagtölum Seðlabankans er afar framandi flestum sem starfa í atvinnulífinu og fylgjast með gangi þess. Miðað við eðlilega áxöxtun vanmetur Seðlabankinn eignir Íslendinga erlendis um allt að 400 milljarða króna. Það er því nauðsynlegt að fram fari gagnger bragarbót á talnagrunni Seðlabankans áður en það verður almenn skoðun út um heim að Ísland sé að fara á hausinn á meðan efnahagslífið stendur í raun sterkari fótum en nokkru sinni fyrr.

„Félagsmálaráðherra lék mikinn afleik með því að hækka á ný lánshlutfall og fjárhæðamörk hjá Íbúðalánasjóði” segir Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins í leiðara fréttabréfsins Af vettvangi, og bendir á að við gerð kjarasamninga síðasta sumar hafi SA lagt mikla áherslu á lækkun lánshlutfallsins til að stemma stigu við síhækkandi íbúðaverði og til að tryggja lækkun verðbólgunnar. „Hækkun lánshlutfalls í 90% og hámarksláns í 18 milljónir gengur þvert á ákvörðun ríkisstjórnarinnar í kjölfar kjarasamninganna og á eftir að virka sem verðbólgufóður engum til gagns,” segir Vilhjálmur ennfremur og segir einstakt tækifæri til að festa efnahagslegan stöðugleika í sessi á árinu vera í hættu. Hækkun íbúðalána sé afleikur.

Áhugi frænda vorra Dana á íslensku efnahagslífi virðist síður en svo fara dvínandi en fjallað er um Ísland og þróun íslenskra efnahagsmála í nýju fréttabréfi dönsku samtaka iðnaðarins, DI Business. Þar velta menn því fyrir sér hvort Íslendingar geti haldið sínu striki eða hvort vindurinn leki brátt úr þeim. Meðal annars er rætt við Hannes G. Sigurðsson, aðstoðarframkvæmdastjóra Samtaka atvinnulífsins, sem segir að ástæðulaust sé að óttast kreppu þar sem jákvæð teikn séu á lofti og Íslendingar séu vel í stakk búnir að takast á við áframhaldandi vöxt í efnahagslífinu.

Samtök atvinnulífsins og Samtök fjármálafyrirtækja efna til morgunverðarfundar á Grand Hótel Reykjavík, þriðjudaginn 13. febrúar kl. 8:00 - 10:00. Á fundinum verður rætt um fyrirhugaða breytingu á samkeppnislögum og frumvarp til laga um viðurlög við brotum á fjármálamarkaði. Fulltrúar iðnaðar- og viðskiptaráðuneytis munu kynna fyrirhugaðar lagabreytingar og fulltrúar atvinnulífsins munu lýsa viðhorfum sínum til þeirra.

Tekjur Hafnarfjarðarbæjar sem tengjast starfsemi Alcan munu stóraukast komi til stækkunar álversins í Straumsvík og nema um 1.400 milljónum króna á ári. Mikil fjölgun starfa og auknar útsvarstekjur vega þungt, en bærinn mun einnig fá auknar tekjur vegna hafnargjalda og fasteignagjalda. Þetta kom fram í erindi Hannesar G. Sigurðssonar, aðstoðarframkvæmdastjóra SA, á stefnumóti fyrirtækja í Hafnarfirði sem fram fór í Hafnarborg. Ríkið mun einnig fá sitt því eftir að Alcan færir sig yfir í íslenskt skattkerfi og greiðir 18% tekjuskatt, munu árlegar tekjur ríkisins sem tengjast starfsemi Alcan nema fjórum til fimm milljörðum króna á ári.

Skatttekjur af fjármagnstekjum hafa aukist gríðarlega og nema 1,6% af landsframleiðslu og nálgast 20 milljarða króna. Fjármagnseigendur greiða því háar fjárhæðir til ríkisins en áður voru skatttekjur af fjármagnstekjum hverfandi. Þetta kemur fram í grein Vilhjálms Egilssonar, framkvæmdastjóra Samtaka atvinnulífsins, á vef SA. Þar sýnir hann fram á að sú staðhæfing að skattlagning fjármagnstekna sé mun hagstæðari en skattlagning launatekna sé röng. Vilhjálmur bendir á að tekjuaukningin vegna fjármagnstekjuskatts og tekjuskatts fyrirtækja hafi numið um 3,5% af landsframleiðslu eða í kringum 40 milljörðum króna. Þessi mikla tekjuaukning sé forsenda þess að unnt hafi verið að lækka og jafnvel fella niður aðra skatta á síðustu misserum.

Á síðustu 10-15 árum hefur tekist að skapa eftirsóknarverð hálaunastörf á Íslandi og hafa umbætur í skattakerfinu átt stóran þátt í að skila langflestum Íslendingum almennt hærri tekjum en nokkru sinni fyrr. Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, segir það þó vera vandamál að hálaunastörfin og háu tekjurnar hafi ekki skapast á öllum stöðum á landinu og því hafi nokkrar byggðir setið eftir í þróuninni. Þessar byggðir búi við launajöfnuð sem felist í of jafn lágum tekjum og betra væri fyrir þessi svæði að búa að fólki með háar tekjur – „þau vanti sárlega meiri misskiptingu".

„Íslenskt atvinnulíf bíður eftir því að heyra hvort halda eigi áfram eða aftur á bak í skattamálum. Framhaldið mun ráða miklu um það hvort lífskjör á Íslandi haldast áfram í fremstu röð eða hvort við sígum niður úr hópi fremstu þjóða heims.” Þetta sagði Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri SA, í erindi sem hann flutti á skattadegi Deloitte en þar kallaði hann eftir skýrum skilaboðum frá öllum stjórnmálaflokkum um það hvert þeir ætli að stefna í skattamálum atvinnulífsins. „Á að þróa áfram samkeppnishæft skattkerfi eða á að taka til baka það sem vel hefur tekist? Á að halda fjármagnstekjuskattinum í 10% og lækka tekjuskatt fyrirtækja enn frekar eða á að hækka hvort tveggja?”

Það er ekki í þágu hagsmuna íslensks samfélags að atvinnulífið skuli þurfa að notast við hjáleiðir eins og hollensk eignarhaldsfélög til þess að búa við samkeppnishæft skattumhverfi, segir Vilhjálmur Egilsson framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins í leiðara fréttabréfsins Af vettvangi, en undanfarið hafa borist fréttir af því að íslensk fyrirtæki stofni eignarhaldsfélög Í Hollandi til að ná fram hagstæðara skattaumhverfi. Vilhjálmur bendir á að til að laga þetta þurfi að gera söluhagnað íslenskra fyrirtækja af hlutabréfum skattfrjálsan eins og arð. Slík breyting væri í takt við hugsunina í skattlagningu tekna fyrirtækja og skattlagingu atvinnulífsins í heild. Skattleggja eigi hagnað af hlutafjáreign fyrst og fremst þegar hann er tekinn út úr því til einstaklinga.

Álagður tekjuskattur fyrirtækja árið 2006 vegna tekna á árinu 2005 nam 34,7 milljörðum króna. Þar af nam álagður tekjuskattur á fjármálafyrirtæki 13 milljörðum króna eða tæplega 40% af tekjuskatti fyrirtækja í heild. Álagður tekjuskattur fjármálafyrirtækja hefur rúmlega sexfaldast frá árinu 2004 þegar hann nam rúmum tveimur milljörðum króna. Þessar upplýsingar er að finna á vef RSK sem nýlega hefur birt sundurliðun álagningar á fyrirtæki eftir atvinnugreinum.

Á fyrsta degi ársins tóku gildi breytingar á lögum um Póst- og fjarskiptastofnun sem fela í sér tugmilljóna króna hækkun á gjöldum fjarskiptafélaga til stofnunarinnar. Breytingarnar voru lagðar fram í frumvarpi til Alþingis á síðustu starfsdögum þess fyrir jólafrí og var afgreitt með hraði án samráðs við atvinnulífið. Samtök atvinnulífsins mótmæltu þessu harðlega en rökstuðning fyrir þessari skattahækkun skortir og  líkur eru á að breytingarnar stangist á við ákvæði Evrópuréttar. Viðbúið er að fjarskiptafyrirtækin láti reyna á lögmæti þessarar auknu skattheimtu.

Í umsögn til landbúnaðarnefndar Alþingis lýsa Samtök atvinnulífsins eindreginni andstöðu við frumvarp um breytingar á lögum um eldi og heilbrigði sláturdýra, enda feli það í sér ógegnsæja og órökstudda skattlagningu á fyrirtæki. Bent er á að engin tilraun sé gerð til að leggja bönd á þann kostnað sem Landbúnaðarstofnun geti lagt á fyrirtæki, engin takmörk verði lögð á gjaldtöku á kjöti og engar áætlanir liggi fyrir um upphæð gjalda og ráðstöfun þeirra. SA mótmæla ennfremur vinnubrögðum landbúnaðarráðuneytisins sem hefur ítrekað hafnað því að ganga til samstarfs við hagsmunaaðila um að semja nútímalega eftilitslöggjöf. Ekki er lagst gegn því að greitt verði sanngjarnt gjald fyrir nauðsynlegt opinbert eftirlit.

Skattadagur Deloitte, Samtaka atvinnulífsins, Viðskiptaráðs Íslands og Viðskiptablaðs Morgunblaðsins verður haldinn föstudaginn 12. janúar á Grand Hótel Reykjavík frá kl. 8:15 til 10:30. Dagskráin fer fram í Gullteig og er hún fjölbreytt. Meðal þeirra sem flytja erindi er Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, en hann mun fjalla um samkeppnishæfni skattkerfisins. Nauðsynlegt er að tilkynna þátttöku á netfangið skraning@deloitte.is eða í síma 580-3000. Léttur morgunverður á boðstólum, verð kr. 2.500. Sjá nánari dagskrá.