Versnandi afkoma í fiskvinnslu

Gengi krónunnar hefur styrkst verulega, einkum í kjölfar hækkunar stýrivaxta Seðlabankans í byrjun desember sl. Fyrstu 11 mánuði ársins 2004 var gengið tiltölulega stöðugt og gengisvísitala krónunnar að jafnaði 121,6. Frá því í desember hefur vísitalan hins vegar lækkað og var komin í 110,3 í byrjun þessa mánaðar. Þessi þróun miðar að því að verðbólgumarkmið Seðlabankans fái staðist, sem er mikilvægt. Á hinn bóginn hefur styrking gengisins alvarleg áhrif til hins verra á afkomu fyrirtækja í sjávarútvegi, iðnaði og ferðaþjónustu sem eiga í samkeppni við erlend fyrirtæki í útflutningi eða á heimamarkaði.

 

Samtök atvinnulífsins hafa gert lauslega athugun á afkomu fiskvinnslunnar í ljósi nýjustu tiltækra upplýsinga um breytingar á helstu stærðum í rekstri. Byggir hún annars vegar á nýbirtum upplýsingum Hagstofunnar um hag fiskvinnslu og fiskveiða á árinu 2003. Hins vegar er tekið tillit til breytinga sem síðan hafa orðið á útflutningsverði, gengi, hráefnisverði, launum og öðrum kostnaði. Nánar tiltekið er í forsendum þessa mats tekið tillit til breytinga á verðvísitölu sjávarafurða og fiskaflans, launa-þróunar á almennum markaði og hækkunar annars kostnaðar miðað við vísitölu neysluverðs. Ekki er gert ráð fyrir magn-breytingum. Niðurstaðan er sýnd á eftirfarandi mynd um þróun framlegðar í fiskvinnslu sem hlutfalls af tekjum. Með framlegð er hér átt við verga hlutdeild fjármagns (EBITDA), þ.e. framlegð áður en tillit hefur verið tekið til fjármagnsliða. Til samanburðar er sýnd þróun framlegðar samkvæmt upplýsingum Hagstofunnar frá árunum 1997-2003.

 

 

 

 

Framlegð nú undir 4%
Framlegðin hefur yfirleitt verið á bilinu 7-9% af tekjum, en vegna m.a. hagstæðs gengis á árinu 2001 var afkoman mun betri það ár. Á síðasta ársfjórðungi í fyrra varð nokkur hækkun á verði sjávarafurða í erlendri mynt. Óhagstæð gengisbreyting að undanförnu vegur þó mun þyngra. Eins og myndin sýnir bendir niðurstaða þessa mats SA til þess að framlegð hafi hrapað úr tæplega 9% á árinu 2003 í innan við 4% í janúar á þessu ári. Opinberar upplýsingar um hag atvinnugreina eru að sjálfsögðu meðaltöl og er líklegt að veruleg dreifing sé á framlegð eftir fyrirtækjum. Framlegð sem nemur að meðaltali innan við 4% af tekjum er hins vegar það lág að líklegt verður að telja að við núverandi aðstæður sé meirihluti fiskvinnslufyrirtækja rekinn með tapi. Nýlegar fregnir af hópuppsögnum í fiskvinnslu á Stöðvarfirði og í Þorlákshöfn koma því engan veginn á óvart og ljóst að greinin mun áfram eiga verulega undir högg að sækja við óbreytt eða enn hærra gengi krónunnar.