Stjórnendur 400 stærstu fyrirtækjanna: Stöðnun í fjárfestingum og á vinnumarkaði

Flestir stjórnendur telja aðstæður í atvinnulífinu vera í meðallagi og að þær batni ekki á næstu sex mánuðum. Mun fleiri telja aðstæður í atvinnulífinu vera slæmar en að þær séu góðar. Nægt framboð er af starfsfólki en það örlar á starfsmannaskorti í byggingarstarfsemi og samgöngum og  ferðaþjónustu. Útlit er fyrir að fjárfestingar fyrirtækjanna standi í stað á árinu og í heild gera stjórnendur ráð fyrir óbreyttum starfsmannafjölda næstu sex mánuði.

 

Framleiðslu- og þjónustugeta fyrirtækjanna er vannýtt í flestum tilfellum. Að jafnaði vænta stjórnendur 3,7% verðbólgu næstu 12 mánuði og 4,6% eftir tvö ár. Stjórnendur búast við að gengi krónunnar veikist heldur á næstunni og að stýrivextir Seðlabankans verði óbreyttir. Þetta eru helstu niðurstöður könnunar á stöðu og framtíðarhorfum stærstu fyrirtækja landsins, sem gerð var af Capacent í september 2013 fyrir Samtök atvinnulífsins og Seðlabanka Íslands.

 

Aðstæður í atvinnulífinu slæmar

Rúmlega 40% stjórnenda telja aðstæður í atvinnulífinu vera slæmar sem er sama niðurstaða og í könnuninni í maí sl. Helmingur stjórnenda telur að þær séu hvorki góðar né slæmar en aðeins 7% að þær séu góðar. Hlutfallslega flestir stjórnendur í sjávarútvegi og verslun telja aðstæður góðar (13,5%), en fæstir í samgöngum, flutningum og ferðaþjónustu og iðnaði (3,1-3,3%).

 

Flestir telja að aðstæður batni ekki næstu 6 mánuði

Mat stjórnenda á aðstæðum eftir sex mánuði er jafnan jákvæðara en á núverandi stöðu. Nú telja 30% að aðstæður batni en 13% að þær versni, en langflestir (57%) telja að þær verði óbreyttar. Þetta er mun lakari niðurstaða en í könnuninni í maí síðastliðnum þegar helmingur stjórnenda taldi aðstæður fara batnandi. Gildi vísitölu efnahagslífsins eftir sex mánuði, sem mælir mismun á fjölda þeirra sem telja að ástandið batni og þeim sem telja að það versni, er þó mjög hátt og hefur á þessu ári ekki verið hærri síðan árið 2004. Stjórnendur í fjármálaþjónustu og sjávarútvegi eru bjartsýnastir á framvinduna en stjórnendur í iðnaði og byggingarstarfsemi svartsýnastir. Heldur meiri bjartsýni gætir meðal útflutningsfyrirtækja en annarra.

Smelltu til að stækka

Nægt framboð af starfsfólki

Nægt framboð er á starfsfólki að mati stjórnenda. Þó telja 14% þeirra skort vera á starfsfólki og gætir hans einkum í byggingarstarfsemi og samgöngum og ferðaþjónustu. Skorts á starfsfólki gætir í ríkari mæli hjá smærri fyrirtækjum

en þeim stærri. Enginn munur er á höfuðborgarsvæðinu og landsbyggðinni í þessu efni.

Búist við óbreyttum starfsmannafjölda á næstunni

Starfsfólk fyrirtækjanna í könnuninni telur um 35 þúsund. Þegar svör stjórnenda eru vegin saman með starfsmannafjölda fyrirtækjanna fæst að starfsmannafjöldi þeirra í heild muni standa í stað á næstu sex mánuðum. Það er sama niðurstaða og í síðustu könnun. 70% stjórnenda búast við óbreyttum starfsmannafjölda á næstu sex mánuðum, 13% sjá fram á fjölgun en 18% fækkun. Fækkun er einkum áformuð hjá stórum fyrirtækjum en fjölgun hjá meðalstórum fyrirtækjum. Búist er við fjölgun starfsmanna í sérhæfðri þjónustu, sjávarútvegi, verslun og samgöngum og ferðaþjónustu, en fækkun í iðnaði, byggingarstarfsemi og fjármálastarfsemi.

 

Framleiðslu- og þjónustugeta vannýtt

Tveir þriðju stjórnenda telja ekkert vandamál að bregðast við óvæntri aukningu í eftirspurn eða sölu, en tæpur þriðjungur telur það nokkurt vandamál. Staðan er nokkuð mismunandi eftir atvinnugreinum þar sem helmingur stjórnenda í byggingariðnaði og sérhæfðri þjónustu telja það vandamál að bregðast við óvæntri eftirspurn en einungis 11-12% í verslun og fjármálastarfsemi. Yfirgnæfandi meirihluti stjórnenda (92%) telja að þessar aðstæður verði óbreyttar næstu sex mánuði.

 

Búast við svipuðum hagnaði árin 2013 og 2012

Tæplega helmingur stjórnenda býst við að hagnaður, sem hlutfall af veltu, á þessu ári verði svipaður og á síðasta ári, og álíka margir að hann aukist og að hann minnki. Horfur um hagnað eru bestar í samgöngum og ferðaþjónustu, fjármálastarfsemi og verslun en lakastar í byggingarstarfsemi, iðnaði, sjávarútvegi og sérhæfðri þjónustu. Horfur um hagnað eru betri á höfuðborgarsvæðinu en á landsbyggðinni og nokkuð betri hjá útflutningsfyrirtækjum en öðrum fyrirtækjum.

 

Væntingar um aukna framlegð

Töluvert fleiri stjórnendur vænta þess að framlegð fyrirtækjanna, þ.e. EBITDA, aukist á næstu sex mánuðum en að hún minnki, en tæpur helmingur áætlar að hún standi í stað. Þannig búast 30% þeirra við því að framlegð aukist, 22% að hún minnki og 48% að hún standi í stað. Horfur  eru bestar í samgöngum og ferðaþjónustu, þar sem 57% stjórnenda búast við aukinni framlegð, þar á eftir kemur fjármálastarfsemi (35%), verslun (32%) og sérhæfð þjónusta (32%). Horfur eru á minnkandi framlegð í sjávarútvegi, iðnaði og byggingarstarfsemi.

 

Væntingar um aukna eftirspurn bæði innanlands og erlendis

Flestir stjórnendur búast við svipaðri eftirspurn á innanlandsmarkaði á næstu sex mánuðum og verið hefur undanfarið, en töluvert fleiri búast við aukningu en samdrætti. Þannig búast um 60% við óbreyttri eftirspurn, tæp 30% við aukningu en rúm 10% við samdrætti. Rúmur helmingur  stjórnenda á von á því að verð á vöru og þjónustu fyrirtækjanna á innanlandsmarkaði verði óbreytt á næstu sex mánuðum en rúm 40% að það hækki. Að jafnaði er búist við 1,6% verðhækkun á vöru og þjónustu fyrirtækjanna á næstu sex mánuðum og 2,7% hækkun aðfanga.

 

Horfur um eftirspurn á erlendum mörkuðum á næstu sex mánuðum eru betri en á innanlandsmarkaði. 45% stjórnenda telja að hún aukist, tæplega 50% að hún verði óbreytt en einungis 7% að hún minnki. Að jafnaði er ekki búist við verðhækkun á erlendum mörkuðum þar sem langflestir stjórnenda búast við að verð standi í stað og jafnmargir að verð hækki og að þau lækki. Fjórðungur stjórnenda sjávarútvegsfyrirtækja reikna þó með verðlækkun sjávarafurða.

 

Fjárfestingar standa í stað á árinu

Fjárfestingar fyrirtækjanna munu standa í stað á árinu samkvæmt könnuninni. 24% stjórnenda sjá fram á auknar fjárfestingar, 25% að þær minnki og rúmur helmingur að þær verði svipaðar og árið 2012. Langmest aukning fjárfestinga er áætluð í samgöngum og ferðaþjónustu en horfur eru á samdrætti fjárfestinga í iðnaði. Áætlanir um samdrátt fjárfestinga eru mun almennari meðal smærri fyrirtækja (með færri en 60 starfsmenn) en annarra.

Smelltu til að stækka 

Vænta óbreyttra stýrivaxta

Stjórnendur búast við að stýrivextir Seðlabankans verði 6,1% eftir 12 mánuði (miðgildi 6,0%) en þeir eru nú 6,0%. Þetta er sama niðurstaða og í könnuninni í mars síðastliðnum.

 

Væntingar um 3,7% verðbólgu

Að meðaltali búast stjórnendur við því að verðbólgan eftir eitt ár, þ.e. hækkun vísitölu neysluverðs á næstu 12 mánuðum, verði 3,7%. Þetta eru hærri verðbólguvæntingar en í könnuninni í mars sl., en að henni frátaldri lægri en þær hafa verið frá ársbyrjun 2012. Miðgildi svara stjórnendanna var 4,0% sem er eins og í könnuninni í mars sl. Eftir tvö ár búast stjórnendur við að verðbólgan, þ.e. hækkun vísitölu neysluverðs sl. 12 mánuði, verði 4,6%, sem er svipuð niðurstaða og í könnuninni í mars sl. Miðgildi svara stjórnendanna var 4,0%.

Smelltu til að stækka

Vænta veikingar gengis krónunnar

Tæpur helmingur stjórnenda telur að gengi krónunnar veikist á næstu 12 mánuðum, jafnhátt hlutfall að það verði óbreytt en 8% að það styrkist. Að meðaltali búast stjórnendur við 2,0% veikingu krónunnar. Væntingar stjórnenda um veikingu gengis krónunnar hafa samfellt komið fram frá mars 2011 en á árunum 2009 og 2010 væntu stjórnendur styrkingar krónunnar.

 

Um könnunina

Samtök atvinnulífsins eru í samstarfi við Seðlabanka Íslands um reglubundna könnun á stöðu og framtíðarhorfum stærstu fyrirtækja á Íslandi. Könnunin er gerð ársfjórðungslega og er framkvæmd hennar í höndum Capacent. Einföld könnun með 7 spurningum er gerð í annað hvort skipti, en hin skiptin er gerð ítarlegri könnun með 19 spurningum.

 

Að þessu sinni var könnunin gerð á tímabilinu 4.-27. september 2013 og voru spurningar 19. Í úrtaki voru 437 stærstu fyrirtæki landsins (miðað við heildarlaunagreiðslur) og svöruðu 277 þeirra þannig að svarhlutfall var 63%. Niðurstöður eru greindar eftir staðsetningu fyrirtækis, atvinnugrein, veltu, starfsmannafjölda og hvort fyrirtækið starfi á útflutnings- eða innanlandsmarkaði. Atvinnugreinaflokkar eru sjö: (1) Iðnaður, (2) sjávarútvegur, (3) byggingarstarfsemi og veitur, (4) verslun, (5) samgöngur, flutningar og ferðaþjónusta, (6) fjármála- og tryggingastarfsemi og (7) ýmis sérhæfð þjónusta. Ekki er um að ræða samræmda túlkun samstarfsaðilanna á niðurstöðum könnunarinnar.

 

Tengt efni:

 

Viðtal við Hannes G. Sigurðsson, aðstoðarframkvæmdastjóra SA, í Spegli RÚV