Nálægt 40% leggja aukaframlag í lífeyrissjóð

Sparnaður hefur verið með minnsta móti hér á landi undanfarin ár.  Stjórnvöld reyndu að spyrna á móti í ársbyrjun 1999 með því að aflétta tekjuskatti af 2% viðbótarframlagi í lífeyrissjóð auk þess að heita 0,2% mótframlagi af hálfu ríkisins. Árið 1999 spöruðu rúmlega 20% launþega með þessum hætti (samkvæmt upplýsingum Ríkisskattstjóra), en það var lægra hlutfall en vonast hafði verið  til.  Hvatinn jókst í fyrravor þegar samið var um að atvinnurekendur á almennum markaði bættu 1% við framlag ríkisins, þannig að mótframlagið yrði alls 1,2% af launum.  Um svipað leyti var ákveðið að létta tekjuskatti af allt að 4% viðbótarframlagi í lífeyrissjóð og mótframlag ríkisins aukið, þannig að þeir launþegar sem leggja 4% af launum sínum til hliðar fá 1,4% á móti.  Í byrjun árs 2002 hækkar mótframlag atvinnurekenda svo um 1% (sjá töflu). 

 

Í könnun PricewaterhouseCoopers í janúar 2000 sögðust 27% fólks á aldrinum 18-75 ára leggja viðbótarsparnað í lífeyrissjóð.  Þetta er líkast til ofmat, því að samkvæmt skattagögnum var hlutfallið aðeins 20% mánuði fyrr.   

 

Lífeyrissparnaður 2001 og 2002

   Viðbótarframlag starfsmanns:

2001
2% af
launum
2001
4% af
launum
2002
2% af
launum
2002
4% af
launum
Mótframlag alls 1,2% 1,4% 2,2% 2,4%
Lífeyrissparnaður alls,  hlutfall af launum 13,2% 15,4% 14,2% 16,4%

 

Í janúar 2001 hafði hlutfall sparenda aukist í 37% samkvæmt könnun PricewaterhouseCoopers.  Sérstaka athygli vekur að álíka margir segjast leggja fyrir 2% og 4% af launum.

 

Lausleg athugun hjá 16 fyrirtækjum í Samtökum atvinnulífsins bendir til þess að þetta sé síst of há tala.  Viðmælendum ber saman um að eftir áramótin hafi þeim  fjölgað mikið sem spari á þennan hátt.    Margir atvinnurekendur hafa hvatt starfsfólk sitt til að leggja meira í lífeyrissjóð og dæmi eru um að þeir hafi lagt meira á móti en þeim ber samkvæmt kjarasamningum.  Bankar og verðbréfafyrirtæki hafa einnig  staðið fyrir mikilli kynningu á þessum sparnaði á vinnustöðum. Hlutfall sparenda er mjög mishátt eftir fyrirtækjum skv. þessari könnun SA, hæst tæp 90%, en lægst rúm 10%. Fæstir spara í hópi þeirra sem eru ungir, staldra stutt við á vinnustað og fá lægst laun. Að meðaltali var hlutfallið 44% hjá þeim 16 fyrirtækjum sem rætt var við. 

 

Þátttakan er meiri en gert var ráð fyrir þegar skrifað var undir kjarasamninga í fyrravor.  Þetta þýðir að samningarnir eru dýrari en þá var talið.  Mótframlagið er nú 0,3-0,4 prósent af launakostnaði fyrirtækja, og ekki er ólíklegt að hlutfallið nálgist eitt prósent eftir áramót þegar mótframlagið tvöfaldast.

 

Borgar þetta sig?

 

Vegna tekjutenginga ýmissa ellilífeyrisgreiðslna er óljóst hvort fólk með tiltölulega lítinn lífeyrisrétt hefur meira upp úr viðbótarlífeyrissparnaði eða hefðbundnum sparnaði (að því gefnu að tekjutengingar ellilífeyris Tryggingastofnunar  haldist óbreyttar, sem er óvíst, og að fjármagnstekjuskattur breytist ekki).  Þegar mótframlag atvinnurekenda hækkar í 2% verður lífeyrissparnaðurinn hins vegar hagstæðari fyrir alla óháð tekjum.  Hjá þeim sem eru með meðallaun eða meira er ekki vafi á að nú þegar borgar sig að leggja viðbótarframlag í lífeyrissjóð.  Viðbótarsparnaður með mótframlagi er alltaf hagstæðari en hefðbundinn sparnaður ef sjóðurinn er tæmdur fyrir ellilífeyrisaldur, eins og hægt er hjá séreignasjóðum. Þannig má komast hjá skerðingu lífeyrisbóta.  Viðbótarsparnaðurinn er sérlega hagstæður þeim sem ella myndu greiða hátekjuskatt af framlaginu.  Skattur er ekki greiddur af því fyrr en borgað er úr lífeyrissjóðnum og óvíst er að heildartekjur nái þá þeim mörkum sem hátekjuskatturinn miðast við. 

 

Þjóðhagslegur sparnaður minnkar enn!

 

Lítill vafi er á að viðbótarlífeyrisframlagið hefur eflt sparnað landsmanna, þó að það kunni að einhverju leyti að koma í stað annars langtímasparnaðar. Árangurinn er þó ekki nógu mikill, því að þjóðhagslegur sparnaður  minnkaði enn á liðnu ári. Hreinn sparnaður landsmanna var innan við hálft prósent af landsframleiðslu árið 2000, en mestallan áratuginn þar á undan var hlutfallið 3-5%.