Íslensk heimili og fyrirtæki bera 150 milljarða aukakostnað árlega vegna hærri raunvaxta en í viðskiptalöndunum

Árið 1995 voru gjaldeyrishöft hér á landi afnumin að loknu aðlögunartímabili en það var ófrávíkjanlegur hluti EES-samningsins. Gjaldeyrishöft höfðu þá verið við lýði í rúma sex áratugi. Tímabil frjálsra fjármagnsflutninga stóð yfir í 13 ár, eða frá 1995 til septemberloka 2008. Á þessu tímabili voru millibankavextir til þriggja mánaða 3,4% að meðaltal í viðskiptalöndum okkar en 8,6% á Íslandi. Þar munar 5,2%.

 

Að teknu tilliti til meiri verðbólgu hér á landi hafa raunvextir að jafnaði verið þremur prósentum hærri en í viðskiptalöndunum. Vaxtamunurinn ár hvert sést á meðfylgjandi mynd, en hann hefur sveiflast frá 1,3% árið 1995 þegar Ísland var að rísa upp úr mikilli efnahagslægð, í 6,2% árið 2007, þegar Seðlabankinn hækkaði vexti upp úr öllu valdi. Raunvextirnir á Íslandi lækkuðu síðan mikið árið 2008 vegna lækkunar gengis krónunnar og verðbólgu í kjölfarið. (Miðað er við fyrstu 9 mánuði ársins 2008. Súluritið sýnir það tímabil í sögu íslensku krónunnar þar sem hún var ekki í höftum.)

Smelltu til að stækka
Íslensk heimili og fyrirtæki eru mjög skuldug og finnast nánast hvergi dæmi um jafn hlutfallslega miklar skuldir. Heimilin og fyrirtækin eiga því mikið undir vaxtastiginu. Í síðustu skýrslu Seðlabankans um fjármálastöðugleika kom fram að á miðju ári 2013 hafi skuldir heimila numið 108,3% af landsframleiðslu og skuldir fyrirtækja 165,5%, eða samtals 273,8%. Landsframleiðsla ársins 2013 var u.þ.b. 1.820 milljarðar króna þannig að samkvæmt áætlun Seðlabankans hafa skuldir heimila numið 2.000 milljörðum króna og skuldir fyrirtækja 3.000 milljörðum króna, eða samtals 5.000 milljörðum króna. Skuldug íslensk heimili og fyrirtæki þurfa að standa skil á 3% hærri raunvöxtum en að jafnaði í nágrannaríkjunum og samsvarar það 150 milljarða króna vaxtagreiðslum þeirra ár hvert. Þessi fjárhæð, sem nemur 8% af landsframleiðslunni, er einn mælikvarðinn á þann kostnað sem íslensk heimili og fyrirtæki bera af íslensku krónunni.