Hreinar skuldir ríkissjóðs 27% af landsframleiðslu í lok ársins

Í upphafi árs 2008 var ríkissjóður skuldlaus að teknu tilliti til peningalegra eigna og útistandandi krafna. Námu eignir ríkissjóðs umfram skuldir (svonefnd hrein staða) þá 47 milljörðum kr. eða 3,4% af landsframleiðslu. Eru þá ekki meðtalin fyrirtæki í eigu ríkissjóðs en bókfært virði þeirra er nú um 200 milljarðar. Þessi sterka staða ríkissjóðs sem byggð var upp á umliðnum árum með niðurgreiðslu skulda og aukningu peningalegra eigna auðveldar þjóðinni að takast á við áfall vegna hruns gömlu viðskiptabankanna.
Eigna- og skuldastaða ríkissjóðs
Smellið á myndina til að sjá stærri útgáfu! 

 

Skuldir ríkissjóðs munu vaxa verulega vegna bankahrunsins og er það ein helsta áskorun sem þjóðin stendur frammi fyrir að takast á við þann vanda. Nokkur óvissa hefur ríkt um skuldastöðuna og hefur borið á misvísandi upplýsingum þar sem umfang vandans hefur verið ýkt. Myndin hefur hins vegar skýrst upp á síðkastið og liggja nú fyrir haldbetri upplýsingar um lánamál ríkissjóðs á árinu 2009. Niðurstaðan er sú að skuldir ríkissjóðs umfram eignir eru áætlaðar nema um 413 milljörðum kr. í lok þessa árs eða sem nemur um 27% af landsframleiðslu. Séu einnig taldar með áætlaðar ábyrgðir ríkissjóðs vegna Icesave og Edge innlánsreikninga nema skuldir um 560 milljörðum. Í eftirfarandi töflu er að finna nánari greiningu á þessari niðurstöðu og eru áætlaðar breytingar settar fram í heilum og hálfum tug milljarða króna.

Eigna- og skuldastaða ríkissjóðs

Smellið á myndina til að sjá stærri útgáfu!  

 

Um síðustu áramót námu skuldir ríkissjóðs skv. bráðabirgðauppgjöri 666,3 milljarða.kr. og eignir 658,2 milljörðum kr. og voru skuldir umfram eignir því 8,1 milljarðar. Eignir samanstanda af inneignum ríkissjóðs á viðskiptareikningum í Seðlabanka og öðru handbæru fé, veittum lánum til Seðlabankans og öðrum kröfum ríkissjóðs. Auk peningalegra eigna sem hér eru taldar nemur bókfært virði fyrirtækja í eigu ríkissjóðs 195 milljarðar kr. Skuldir ríkissjóðs samanstanda af útgefnum markaðsbréfum ríkissjóðs, öðrum innlendum skuldum og erlendum skuldum.

 

Samkvæmt fjárlögum ársins 2009 er halli ríkissjóðs 153  milljarðar. Ráðgert er að leysa fjárþörf ríkissjóðs á árinu með því að nýta 100  milljarða kr. af innistæðum ríkissjóðs í Seðlabanka en það sem á vantar með útgáfu markaðsskuldabréfa á innlendum markaði. Samkvæmt langtímaáætlun er gert ráð fyrir að ná jöfnuði í rekstri ríkissjóðs á árinu 2012 en halli áranna 2010 og 2011 verði samtals 160  milljarðar.

 

Ríkissjóður gaf í byrjun árs 2009 út skuldabréf að fjárhæð 270  milljarða kr. vegna yfirtöku óvarinna tryggingabréfa vegna veð- og daglána Seðlabankans til innlendra fjármálastofnana að fjárhæð 345  milljarða kr. Tryggingabréfin eru tilkomin vegna lánafyrirgreiðslu sem Seðlabankinn veitti fjármálafyrirtækjum í samræmi við hlutverk hans sem seðlabanka. Ljóst er að verulegt tap verður vegna þessara lánveitinga sem hefði rýrt eigið fé Seðlabankans umfram það sem hann hefði getað staðið undir. Inngrip ríkissjóðs eru til þess að leysa þennan vanda. Seðlabankinn tekur á sig hluta af tapi vegna lánanna og kemur það fram í 75  milljarða kr. lækkun á eigin fé bankans. Það sem á vantar bætir ríkissjóður með útgáfu fyrrnefnds skuldabréfs til Seðlabankans að fjárhæð 270  milljarða kr. og tekur á móti yfir tryggingabréfin. Gert er ráð fyrir að um 50-80  milljarðar innheimtist af tryggingabréfunum og að tap ríkissjóðs vegna bréfanna nemi 220 milljörðum kr.

 

Samkvæmt samningum við aðalmiðlara ríkisverðbréfa áttu þeir kost á að fá lánuð ríkisverðbréf til skilgreinds tíma gegn framlagningu tryggingabréfa til að auðvelda þeim að uppfylla kröfur um viðskiptavakt. Við fall bankanna námu útistandandi verðbréfalán um 133  milljörðum kr. að nafnverði en þar af hafa um 40  milljarðar endurheimst. Reikna má með að ríkissjóður verði fyrir 35  milljarða kr. tapi vegna þessarar fyrirgreiðslu þar sem hluti tryggingabréfanna var í bankabréfum útgefnum af Glitni og Kaupþingi. Auk þess þurfti ríkissjóður að yfirtaka og eignfæra tryggingabréf að andvirði 65  milljarða kr. og færa til skuldar samsvarandi fjárhæð ríkisbréfa sem aðalmiðlarar gátu ekki endurgreitt. Þessi ráðstöfun er inni í tölum um stöðu ríkissjóðs í lok árs 2008.

 

Eiginfjárframlag ríkissjóðs til nýju bankanna er áætlað nema 385  milljörðum kr. Er ráðgert að það verði greitt með markaðshæfum tryggingabréfum vegna verðbréfa-, veð- og daglána. Ríkissjóður eignaðist markaðsskuldabréf fyrir um 65  milljarða kr. við yfirtöku verðbréfalána og verða þau nýtt sem eiginfjárframlag í bankana. Ríkissjóður mun einnig kaupa samsvarandi skuldabréf af Seðlabankanum vegna veð- og daglána bankans fyrir um 320  milljarða kr. og verða þau sömuleiðis lögð inn í nýju bankana sem eiginfjárframlag. Ríkissjóður mun greiða Seðlabankanum fyrir markaðsbréfin með yfirtöku Seðlabankans á áður veittum lánum ríkissjóðs vegna styrkingar gjaldeyrisvaraforða að jafnvirði um 220  milljarða kr. og með skuldabréfi að fjárhæð 100  milljarðar kr. Yfirtekin markaðsskuldabréf ríkissjóðs að fjárhæð 65  milljarða kr. og kröfur ríkissjóðs á Seðlabankann að fjárhæð 220  milljarða eru taldar með eignum ríkissjóðs í lok árs 2008 og því er hér eingöngu tekinn með sá hluti eiginfjárframlags bankanna sem eftir er að fjármagna, þ.e. 100  milljarðar kr.

 

Enn er ósamið um ábyrgð íslenskra stjórnvalda á erlendum innlánsreikninga bankanna en áætlað er að ríkissjóður verði fyrir um 150  milljarða kr. tapi eftir að eignir gömlu bankanna hafa verið seldar. Tryggingarsjóður innistæðueigenda og fjárfesta skal lögum samkvæmt sjá um greiðslu úr sjóðnum en ríkissjóður ber ábyrgð á þeim greiðslum. Þessar ábyrgðir eru ekki taldar með skuldum ríkissjóðs.

 

Lán IMF eru lán til Seðlabanka Íslands en ekki til ríkissjóðs beint. Gert er ráð fyrir að lánafyrirgreiðsla Norðurlandanna, Póllands og Rússlands verði í formi lánalína en þau koma til afhendingar eftir fyrstu endurskoðun IMF-áætlunarinnar í febrúar/mars nk. Öll lán og lánalínur verða í umsjón Seðlabankans sem getur valið að nýta þær til þess að auka stöðugleika á gjaldeyrismarkaði með sölu gjaldeyris sem myndar þá eign á móti teknum lánum. Ekki hefur á þessu stigi verið ákveðið hvort og að hve miklu leyti þessi lán og lánalínur verða nýtt.

 

Greinin er hluti af greinaröð SA: Fáum málin á hreint

 

 

Sjá einnig:

 

Fáum málin á hreint: Frétt SA 9. febrúar

 

Ísland áfram í efstu deild þjóða

- yfirlit yfir landsframleiðslu aðildarríkja ESB og EFTA-ríkja