75% lægst launaðra hækka umfram lágmark

Samkvæmt nýjustu mælingum Kjararannsóknarnefndar (KRN) hafa laun hækkað að meðaltali um 9,6% á einu ári. Inni í þeirri tölu er 3% áfangahækkun launa um sl. áramót sem allir kjarasamningar fólu í sér. Þar sem gildistaka samninga var á mismunandi tímum er óljóst hve stóran hluta þeirra launahækkana sem mælst hafa má rekja til kjarasamninga og hve stóran hluta til hækkana umfram samninga. Ljóst er þó að hækkanir umfram samninga hafa verið verulegar á þessu tímabili. 

 

71% hækka umfram lágmark
Mælingar KRN á launahækkunum eru svokallaðar paraðar hækkanir.  Þær byggjast á því að laun einstaklinga eru borin saman við þau laun sem þessir sömu einstaklingar  höfðu á sama ársfjórðungi ári áður. Launabreytingar að baki meðaltölum eru mjög mismunandi og geta ýmist lækkað um á annan tug prósenta eða hækkað um marga tugi prósenta.  Lækkanir geta t.d. stafað af því að breytilegar greiðslur, eins og bónus í fiskvinnu, geta lækkað milli ára.

 

Á tímabilinu 1. ársfjórðungi 2000 til 1. ársfj. 2001 hækkuðu laun skv. kjarasamningum tvívegis, að lágmarki um 3,9% árið 2000 og um 3,0% í ársbyrjun 2001 eða um 7,02% samtals. 

 

Athyglisvert er að bera dreifingu launahækkana skv. mælingum KRN við lágmarkshækkun kjarasamninga.  Sá samanburður leiðir í ljós að á 1. ársfjórðungi þessa árs hækkuðu einungis 15% launamanna í úrtakinu til samræmis við lágmarkshækkun kjarasamninga, en rúm 71% hækkuðu meira og rúm 13% minna.  Athugun á dreifingu launahækkana einstakra hópa launamanna leiðir í ljós að í þeim starfsstéttum þar sem láglaunafólk er fjölmennast, þ.e. hjá verkafólki og afgreiðslufólki, hækkuðu 75% meira en sem nam lágmarkshækkun kjarasamninga.  Þetta kemur fram í meðfylgjandi súluriti.

 

 


 Athugun á pöruðum hækkunum á 2. ársfjórðungi sýnir svipaða niðurstöðu.  Á 2. ársfjórðungi 2000 höfðu flestir launamenn á almennum vinnumarkaði fengið sína upphafshækkun en verslunarmenn fengu hana snemma á fjórðungnum, þ.e. í maíbyrjun 2000.  Hjá flestum launamönnum var því einungis ein samningsbundin hækkun á tímabilinu 2. ársfj. 2000 til 2. ársfj. 2001, þ.e. 3% hækkunin um sl. áramót, en vegna þess að upphafshækkun verslunarmanna kom til framkvæmda á fyrri hluta 2. ársfj. 2000 þá er samningbundin lágmarkshækkun verslunarmanna liðlega 4% á tímabilinu.  Í súluritinu er miðað við að þeir sem hækkuðu á bilinu 2,5%-4,5% hafi hækkað u.þ.b. í samræmi við almennar hækkanir kjarasamninga en þeir sem hækkuðu meira en 4,5% hafi fengið meira en lágmarkshækkun samninga.  Niðurstaðan er sú sama og á 1. ársfjórðungi, þ.e. að liðlega 70% launamanna hafi hækkað meira en sem nam lágmarkshækkunum kjarasamninga.  Í raun er þó hlutfallið enn hærra, því vegna sjómannaverkfallsins lækkuðu bónusgreiðslur til fiskvinnslufólks á 2. ársfjórðungi 2001.